तं दृष्ट्वा चिंतयामास किमेतदिति पार्थिवः
ते पाहून, त्या राजाने 'हे काय?' असे मनात विचार केले.
चिंतयन्निव तत्रासौ ददर्श विजने वने
असे विचार करत असताना, त्याने त्या एकाकी जंगलात पाहिले—
स तं पप्रच्छ नृपतिः किमेतदिति भो द्विज
राजाने त्याला विचारले, 'हे ब्राह्मण, हे काय आहे?'
कुजंभोनाम विख्यातो भिनत्ति वसुधामिमाम्
'कुजंभ नावाचा, प्रसिद्ध असलेला, ही पृथ्वी फोडत आहे.'
तमजित्वा कथं राज्यं भोक्ष्यसे वसुधाधिप
त्याला हरवल्याशिवाय, हे पृथ्वीचे स्वामी, तू राज्य कसे करशील?
उपद्रुतास्तथा देशा ध्वस्ताश्चैव तथाश्रमाः
देश त्रासले गेले आहेत, आणि आश्रमही उद्ध्वस्त झाले आहेत.
यदि त्वं घातयस्येनं पातालांतरगोचरम् 5.2.63.
जर तू या पाताळात वावरणाऱ्याला मारलास—
इति विप्र वचः श्रुत्वा मंत्रयामास पार्थिवः
ब्राह्मणाचे हे शब्द ऐकून राजा विचार करू लागला.
तं मंत्रं क्रियमाणं तु सूनुभ्यां सह मंत्रिभिः
तो सल्ला राजाने आपल्या मुलांसोबत आणि मंत्र्यांसोबत केला.
ततः कतिपयाहे तु तां कन्यां जलजेक्षणाम्
काही दिवसांनी, ती कमळासारखी डोळ्यांची कन्या—
एतच्छ्रुत्वा महीपालः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
हे ऐकून राजाच्या डोळ्यांत रागाने खळबळ उडाली.
दृष्ट्वा भूमौ पुरा गत्तें तत्र संशयिते मयि
पूर्वी मी शंका घेत असताना, तेथे जमिनीवर ते शरीर पाहिले होते.
स हन्यतां सोऽपहर्त्ता मुदावत्याः सुदुर्मतिः
मुदावतीला पळवणाऱ्या त्या दुष्टाचा नाश करा!
तौ सुतौ तत्र संप्राप्तौ पाताले पितृशासनात्
मग वडिलांच्या आज्ञेने ते दोन्ही पुत्र पाताळात पोहोचले.
ततः परिघनिस्त्रिंशशक्तिशूलपरश्वधैः
मग लोखंडी गदा, तलवारी, भाले, त्रिशूळ आणि कुऱ्हाडी घेऊन—
ततो मायाबलवता तेन दैत्येन तत्क्षणात्
त्या दैत्याच्या मायाबळामुळे, त्या क्षणीच—
हत सैन्यौ रणे बद्धौ राजपुत्रौ महाबलौ ।। 5.2.63.
महाबली राजपुत्र, युद्धात त्यांची सेना मारली गेल्यावर, पकडले गेले.
ततः श्रुत्वा महीपालो विवर्णवदनोऽभवत्
हे ऐकून राजाचा चेहरा फिकट झाला.
रुरोद बहुधात्यर्थं पुत्रस्नेहेन पार्थिवः अनेकसृष्टिसंहारदृष्टकार्यपरावरः
राजा आपल्या मुलांवरच्या प्रेमामुळे खूप रडला, जरी त्याने अनेक सृष्टी-विनाश पाहिले होते आणि सर्व काही जाणत होता.
उदितादित्यसंकाशः सप्तकल्पानुगो वशी राजानं कथयामास त्रिकालज्ञो महामुनिः
सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, सात कल्पे पार केलेला, त्रिकाळज्ञ महर्षी राजाला म्हणाला—
मा शुचस्त्वं महीपाल क्षत्त्रियोऽसि दृढव्रतः
राजा, दुःख करू नकोस; तू क्षत्रिय आहेस आणि आपल्या व्रताला खंबीर आहेस.
शोकं कुपुरुषाचीर्णं त्यज त्वं राजसत्तम
राजसत्तम, वाईट माणसाच्या कृत्यांमुळे आलेले दुःख सोडून दे.
नात्युच्चं मेरुशिखरं नातिनीचं रसातलम्
मेरूचे शिखर फार उंच नाही, आणि पाताळ फार खोल नाही.
महाकालवने लिंगमाराधय समाहितः
महाकाळ वनात, एकाग्र मनाने त्या लिंगाची पूजा कर.
धनुःसाहस्रतुल्यं तु मुशलस्य निवारणम्
हजार धनुष्यांच्या बळाइतकी गदा थांबवण्याची शक्ती असते.
धनुःसाहस्रहस्तैस्तु रक्षितं योधसत्तमैः इंद्रेण च धनुर्लब्धं जंभो वै येन पातितः
हजार धनुष्यांच्या बळाने युक्त असे उत्तम योद्धे आणि इंद्र यांनी ते धनुष्य राखले होते, ज्याने जंभाचा पराभव केला.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स राजाथ विदूरथः 5.2.63.
ती वचने ऐकून राजा विदूरथ पुढे—
ददर्श तत्र तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः
तेथे त्याने ते लिंग पाहिले आणि भक्तीने त्याची पूजा केली.
धनुःसाहस्रतुल्यं च मुशलस्य निवारणम् जगाम धीरः पातालं तेन गर्तेन सत्वरम्
हजार धनुष्यांच्या बळाइतकी गदा थांबवून, तो धीराने त्या खड्ड्यातून पटकन पाताळात गेला.
ततो ज्यास्वनमत्युग्रं स चक्रे पार्थिवस्तदा
मग त्या राजाने धनुष्याच्या दोरीचा अतिशय भयंकर आवाज केला.