धर्मार्थकाम सिद्धिश्च मोक्षसिद्धिरनुत्तमा
धर्म, अर्थ, काम यातील सिद्धी आणि श्रेष्ठ अशी मोक्षप्राप्ती,
एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः
हे देवी, मी तुला सांगितले — हा पाप नष्ट करणारा प्रभाव आहे.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखंडे चतुरशीति लिङ्गमाहात्म्ये सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणातील एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील पाचव्या अवंतीखंडातील चौर्याऐंशी लिंगांच्या महात्म्यात सिद्धेश्वर महात्म्याचे वर्णन करणारा एकुण साठावा अध्याय संपला.
विद्धि पापहरं देवि समीहितकरं सदा
हे देवी, हे नेहमी पाप नष्ट करणारे आणि इच्छा पूर्ण करणारे आहे, असे जाण.
सुगतिर्नाम विप्रेन्द्रो बभूव द्वापरे युगे
द्वापारयुगात सुगती नावाचा एक ब्राह्मण होता.
मतंगस्तस्य पुत्रोऽभूद्बाल्याद्दारुणतां गतः दण्डकाष्ठेन सहसा ताडयामास चापलात्
त्याचा मुलगा मत्तंग, लहानपणापासूनच कठोर स्वभावाचा झाला; खोडकरपणाने त्याने अचानक लाकडी काठीने मारले.
तं तु तीव्राहतं दृष्ट्वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनी
तो जोरात मारला गेल्याचे पाहून, आपल्या पिलासाठी आसुसलेली गाढविण,
ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते
ब्राह्मणामध्ये काहीही क्रूर नसते; ब्राह्मणाला मैत्रीपूर्ण म्हणतात.
स्वकीयां भजते चाथ प्रकृतिं मानवः सदा
तरीही माणूस नेहमीच आपल्या स्वभावानुसार वागतो.
दंडकाष्ठं परित्यज्य रासभीं प्रत्यभाषत
काठी टाकून त्याने त्या गाढविणीशी बोलायला सुरुवात केली.
कथं मां वेत्सि चंडालं यायावरकुलोद्भवम्
तू मला, या भटक्या कुळात जन्मलेल्या चांडाळाला, कसे ओळखलेस?
ततस्त्वमसि चांडालो ब्राह्मण्यं तेन ते गतम्
म्हणूनच तू चांडाळ आहेस; त्यामुळे तुझे ब्राह्मणत्व गेले.
एवमुक्तो मतंगस्तु पितरं वाक्यमब्रवीत् 5.2.60.
असं ऐकून मतंगाने आपल्या वडिलांना असे सांगितले.
गर्दभ्या कथितं सम्यक्तस्मात्तप्स्ये महत्तपः
गाढवीने जे सांगितले ते योग्यच आहे; म्हणून मी मोठे तप करीन.
स गत्वा च ततोऽरण्यमतप्यत महत्तपः
मग तो जंगलात जाऊन कठोर तप करू लागला.
तं तथा तपसा युक्तमुवाच हरिवाहनः वरं ददामि तेऽहं तं वृणीष्व त्वं यदिच्छसि
तो असे तप करत असताना, चक्रधारी देवाने त्याला म्हटले, 'मी तुला वर देतो; तुला जे हवे आहे ते माग.'
देहि मे शाश्वतं शक्र वर एष वृतो मया
'शक्रा, मला कायमचा दर्जा दे. हाच मी निवडलेला वर आहे.'
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरंदरः
हे ऐकून पुरंदराने त्याच्याशी बोलले.
नाशमेष्यसि दुर्बुद्धे तदुपारम मा चिरम्
'दुष्ट बुद्धी असलेल्या, तू नष्ट होशील; म्हणून लगेच थांब.'
एवमुक्तो मतंगस्तु संशितात्मा यत व्रतः
असे ऐकून मतंगा, निर्धाराने आणि व्रताला बांधील राहिला.
तमुवाच ततः शक्रः पुनरेव महायशाः
मग मोठ्या कीर्तीचा शक्र पुन्हा त्याच्याशी बोलला.
न हि शक्यं प्राप्तुमेवमचिरान्नाशमेष्यसि
'हे मिळवणे शक्य नाही; लवकरच तू नष्ट होशील.'
एवमुक्तो मतंगस्तु संशितात्मा दृढव्रतः 5.2.60.
असे ऐकून मतंगा, निर्धाराने आणि दृढ व्रताने राहिला.
तदेव च पुनर्वाक्यमुवाच बलवृत्रहा
वृत्राचा संहार करणाऱ्या देवाने पुन्हा तेच शब्द सांगितले.
अन्यं वरं वृणीष्व त्वं मा कृथास्तत्स्वयं श्रमम्
'दुसरा वर माग; त्या गोष्टीसाठी असा त्रास घेऊ नकोस.'
अतिष्ठत गयां गत्वा सोंगुष्ठेन शतं समाः
तो गायेला जाऊन शंभर वर्षे अंगठ्यावर उभा राहिला.
त्वगस्थिभूतो धर्मात्मा तताप परमं तपः
त्वचा आणि हाडे एवढेच राहून, धर्मनिष्ठ होऊन, त्याने अत्युच्च तप केले.
वराणामीश्वरो दाता सर्वभूतहिते रतः
वरांचा स्वामी, सर्वांना कल्याण करणारा आणि वर देणारा,
ब्राह्मण्यं दुर्ल्लभं तात ह्यसतां पापशीलिनाम्
प्रिय मुला, पापी आणि दुष्टांना ब्राह्मणत्व मिळणे फार कठीण आहे.
ब्राह्मणे सर्वभूतानां योगक्षेमः समाहितः
ब्राह्मणामध्ये सर्व प्राण्यांचे कल्याण आणि पालन नांदते.