एवमुक्ते मया पृष्टा विस्मयेन महीपते
असं मी बोललो आणि आश्चर्याने तिला विचारलं, हे राजन,
त्वदीय हृदये देवि क एते पुरुषास्त्रयः
देवी, तुझ्या हृदयात हे तीन पुरुष कोण आहेत?
एष ऋग्वेदनामा तु यजुर्वेदो द्वितीयकः
हा ऋग्वेद नावाचा आहे, दुसरा यजुर्वेद आहे.
सामवेदस्तृतीयस्तु त्रयो वेदा मयि स्थिताः
तिसरा सामवेद आहे; हे तिन्ही वेद माझ्यातच आहेत.
इत्युक्त्वा सा तदा कन्या पश्यतो मम भूपते
असं सांगून ती कुमारिका, माझ्या डोळ्यांसमोर, हे राजन—
किं करोमि क्व गच्छामि शरणं यामि कं प्रभुम्
मी काय करू? कुठे जाऊ? कोणत्या प्रभूच्या आश्रयाला जाऊ?
कामिकस्तीर्थराजस्तु प्रयागः श्रूयते श्रुतौ 5.2.58.
तीर्थांचा राजा प्रयाग, कामिका नावाने शास्त्रात प्रसिद्ध आहे.
नष्टवेदेन रैभ्येण प्राप्ता सिद्धिरनुत्तमा
ज्याचे वेद हरवले होते त्या रैभ्याने, सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त केली.
एवं मनसि संध्याय गतोऽहं नृपसत्तम
अशा प्रकारे मनात विचार करून, मी निघून गेलो, हे श्रेष्ठ राजन.
तपस्तीव्रं मया तत्र तप्तं परमदुष्करम्
तेथे मी अत्यंत कठीण आणि तीव्र तपश्चर्या केली.
उक्तोऽहं प्रणयात्तेन न मां तापय नारद
त्याने प्रेमाने मला सांगितलं, 'नारद, मला त्रास देऊ नकोस.'
भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन
प्रेमापोटी, हे तपश्चर्येचे धन, मी तुझ्या जवळ आलो आहे.
मया सार्धं त्वया ब्रह्मन्गतिः कार्याऽविकल्पतः भविष्यति न संदेहो मम कीर्तिश्च सुस्थिरा
ब्रह्मन्, माझ्यासोबत तुलाही निर्विवादपणे ब्रह्मपद मिळवायचं आहे; यात काहीच शंका नाही. माझी कीर्ती देखील कायम टिकून राहील.
एवं हि ब्रुवतस्तस्य प्रयागस्य नृपोत्तम
राजाधिराज, तो असे बोलत असताना प्रयाग येथे—
शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः
शंख, चक्र आणि गदा हातात घेऊन, गरुडावर बसलेला तो आकाशात प्रकट झाला.
एहि नारद गच्छामः प्रयागो यत्र यास्यति
नारद, चल, आपण जाऊ या जिथे प्रयाग जात आहे.
ज्ञानं मे देहि देवेश कथं यास्यामि तद्वनम् 5.2.58.
देवतांचे अधिपती, मला ज्ञान दे. मी त्या वनात कसा जाऊ?
इत्युक्तः श्रीधरेणाहं महाकालवनं नृप
राजा, श्रीधराने असे सांगितल्यावर मी महाकाळाच्या महान वनात गेलो.
तत्र लिंगमनादि तु ज्योतीरूपं सनातनम्
तेथे आद्य आणि अनादी, तेजस्वी आणि सनातन असे लिंग होते.
प्रयागः पूजयामास पश्यतो मम भूपते
राजा, मी पाहत असताना प्रयागाने त्या लिंगाची पूजा केली.
प्रयाग प्रयतो भूत्वा प्रसन्नोऽहं सदा तव
प्रयागा, तू शुद्ध झालास, त्यामुळे मी नेहमी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.
इत्युक्तस्तेन लिंगेन मदर्थं प्रार्थितस्तदा
त्या लिंगाने असे सांगितल्यावर, त्याने माझ्यासाठी प्रार्थना केली.
नष्टा वेदाश्च शास्त्राणि सावित्र्या दर्शनात्प्रभो
प्रभो, सावित्रीचे दर्शन झाल्यावर वेद आणि शास्त्रे अदृश्य झाली होती.
ततो लिंगात्समुत्तस्थौ ब्रह्मा वेदैर्वृतस्तदा
मग त्या लिंगातून वेदांनी वेढलेला ब्रह्मा प्रकट झाला.
इत्युक्तोऽहं तदा देव्या सावित्र्या नृपसत्तम
राजाधिराज, त्या वेळी मला देवी सावित्रीने असे सांगितले.
प्रतिभास्यंति ते वेदा धर्मशास्त्राणि नारद
नारदा, तुला वेद आणि धर्मशास्त्रे पुन्हा दिसतील.
ज्ञानं षडंगसहितं शास्त्राणि विविधानि च 5.2.58.
षडंगांसह ज्ञान आणि विविध शास्त्रेही मिळतील.
प्रयागेनार्चितो देवो मम ज्ञानस्य कारणात्
माझ्या ज्ञानासाठी प्रयागात देवाची पूजा करण्यात आली.
तदाप्रभृति तल्लिंगं तीर्थकोटिशतैर्वृतम्
त्या वेळेपासून त्या लिंगाभोवती शेकडो कोटींनी तीर्थक्षेत्रे आहेत.
किमनेनाश्वमेधेन इष्टेन नृपसत्तम
राजाधिराज, या अश्वमेध यज्ञाचा उपयोग काय?