वेदेषु मम माहात्म्यं विश्वाधिकतया श्रुतम्
वेदांमध्ये माझ्या महिम्याची, सर्वांपेक्षा मोठी असल्याची, कीर्ती ऐकू येते.
सर्वोपि जंतुरात्मानमधिकं मन्यते भृशम्
प्रत्येक सजीव आपल्यालाच सर्वांत श्रेष्ठ समजतो.
यद्यहं क्वापि भुवने दास्यामि मितिमात्मनः 1.3.1.1.
जर मी या विश्वात कुठेही स्वतःला मर्यादा घालणार असे ठरवले—
इति निश्चित्य मनसा स्वयमेव सदाशिवः
असं मनाशी ठरवून, स्वतः सदाशिवांनी—
अतीत्य सकलाँल्लोकान्सर्वतोऽग्निरिव ज्वलन्
सर्व लोकांना मागे टाकून, चारही बाजूंनी अग्नीसारखा तेजस्वी होत—
अनाद्यंततया चाथ दृगार्तौ संव्यतिष्ठताम्
अनादि आणि अनंत असा, तो त्या दोघांच्या मधे, स्पर्धेने व्याकुळ झालेल्यांच्या मध्ये उभा राहिला.
आवयोः पुरतो जाता वाणी चाप्यशरीरिणी
आमच्या दोघांसमोर, एक देह नसलेली वाणी प्रकट झाली.
युवयोर्बलवैषम्यं शिव एव विवेक्ष्यते
तुमच्या दोघांमधील बळाचा फरक फक्त शिवच ओळखू शकतो.
आद्यंतयोर्यदि युवामीक्षिषाथां बलाधिकौ
जर तुम्हा दोघांना सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत कोण श्रेष्ठ आहे ते पाहायचे असेल—
अहं विष्णुश्च गतिमान्विचेतुं तद्व्यवस्थितौ
मी आणि विष्णू, हालचाल करणारे, ते शोधण्यासाठी स्थिर उभे राहिलो.
आलोकितुं व्यवसितावावामाद्यंतभागतः
त्या (प्रकाशस्तंभाच्या) टोकांना पाहण्यासाठी आम्ही दोघेही ठाम होतो.
तथैवावां समुद्युक्तौ परिच्छेत्तुं च तन्महः
त्याचप्रमाणे, आम्ही दोघेही त्या महान (प्रकाशस्तंभाचे) मोजमाप घेण्यासाठी निघालो.
तन्मूलविचयाऽयाच्च भूमिगर्भं व्यदारयत् 1.3.1.1.
त्याच्या मूळाचा शोध घेताना, त्याने पृथ्वीच्या गर्भात प्रवेश केला.
दिदृक्षुस्तच्छिरोभागं वियदूर्ध्वमगाहिषम्
त्याच्या शिरोभागाला पाहण्याची इच्छा ठेवून, मी आकाशात वर गेलो.
आविर्भूतमिवाधस्तादग्निस्तंभमवैक्षत
खाली प्रकट झाल्यावर, अग्नीने तो स्तंभ पाहिला.
अपश्यन्नादिमक्षय्यमार्तरूपः स विह्वलः
त्याला तो स्तंभ अनादि आणि अविनाशी वाटला, त्यामुळे तो दुःखी होऊन गोंधळला.
श्रमातुरस्तृषाक्रांतो नो यातुमशकद्धरिः
थकवा आणि तहान यामुळे हरि पुढे जाऊ शकला नाही.
विहंतुमपि विश्रांतो विषसाद रमापतिः
विश्रांती घेतल्यानंतरही लक्ष्मीपती इतके थकले होते की, ते हल्ला करू शकले नाहीत.
गलितश्रीः क्रियाश्रांतः शरण्यं शिवमाश्रयन् ।। धिङ्ममेदं महन्मौग्ध्यमहंकारसमुद्भवम्
माझा तेज हरपला, मी प्रयत्न करून थकलो आणि मग मी शरण म्हणून शिवाकडे गेलो. अहंकारातून आलेल्या या मोठ्या मूर्खपणावर मला लाज वाटते.
अयं हि सर्ववेदानां देवानां जगतामपि
कारण तो सर्व वेदांचा, देवांचा आणि जगाचाही आधार आहे.
यन्मयान्वेष्टुमारब्धं शिवं पशुवपुर्धृता
ज्या शिवाला शोधण्यासाठी मी निघालो, त्याने पशुरूप धारण केले आहे.
पुनरेवेदृशी लब्धा मतिर्मे स्वात्मबोधिना 1.3.1.1.
आता माझ्या स्वतःच्या आत्मज्ञानामुळे मला पुन्हा अशी समज मिळाली आहे.
तस्य सद्यो भवेज्ज्ञानमनहंकारमात्मजम्
ज्याच्यात अहंकार नसतो, त्याच्यात लगेचच आत्म्यापासून उत्पन्न होणारे ज्ञान प्रकट होते.
निवेदयामि चात्मानं शरणं यामि शंकरम्
मी स्वतःला अर्पण करतो आणि शंकराच्या चरणी शरण जातो.
सत्प्रसादाद्भूतपतेः पुनरेवोद्धुतः क्षितौ
भूतपतीच्या खरी कृपेने मी पुन्हा पृथ्वीवर उभा राहिलो.
आघूर्णमाननयनः श्लथपक्षः श्रमं गतः
डोके फिरलेले, डोळे स्थिर नसलेले, पंख सैल झालेले, तो थकव्याने गडप झाला.
तेजःस्तम्भं स्थूललिंगाभं शैवं तेजः सुरार्चितम्
त्याने एक तेजाचा खांब पाहिला, जो मोठ्या लिंगासारखा होता आणि देवांनी पूजलेले शैव तेज होते.
नित्यां शंभोः परां कोटिं दिदृक्षुं मां कृतोद्यमम्
शंभूच्या त्या परम मर्यादेला पाहण्यासाठी मी सर्वतोपरी प्रयत्न केले.
आसन्नदेहपातोऽपि नाहंकारोऽस्य वै गतः
शरीर कोसळण्याच्या अगदी जवळ आले तरी त्याचा अहंकार गेला नाही.
अपारतेजसि व्यर्थो विमोहोऽयं भविष्यति
जेव्हा तेज गाठता येत नाही, तेव्हा हा भ्रम व्यर्थ ठरेल.