श्रीरुद्र म्हणाले, “आता मी तुला दुसऱ्या लिंगाची, म्हणजेच गुहेश्वर लिंगाची, कथा सांगतो—हे पापांचा नाश करणारे आहे. पूर्वीच्या काळी, शुभ अशा देवदारू वनात, रथंतर कल्पात, एक ब्राह्मण नेहमी योगाभ्यासात मग्न होता. तो शांत, संयमी आणि समाधानी होता. सिद्धीच्या इच्छेने त्याने कठोर तप सुरू केले, मनाशी विचार करत होता, ‘कसें मी सिद्ध होऊ शकेन?’ अशा प्रकारे अंतःकरणात विचार करत, त्याने अत्युच्च तपाला प्रारंभ केला. काही काळाने, पर्वतराजाच्या कन्येला काहीतरी विलक्षण झाले. हे अद्भुत दृश्य पाहून त्या ब्राह्मणाला अत्यंत आश्चर्य वाटले. त्याने विचार केला, ‘अरे, तपाची हीच महिमा आहे! आज मी खऱ्या अर्थाने सिद्धी प्राप्त केली आहे.’ हे शरीर जरी तुच्छ, मलमूत्राने भरलेले असले तरी, महान आनंदाने ते भारले गेले, आणि त्या द्विजाने आनंदाने नृत्य केले. त्या ब्राह्मणाच्या नृत्यामुळे साऱ्या जगातील स्थावर-जंगम प्राणीही नाचू लागले. कुठेही वेदाध्ययन, वा ‘वषट्’ उच्चार, वा यज्ञकर्म होत नव्हते. त्या वेळी ब्रह्मा आणि विष्णु यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व देवांनी हे दृश्य पाहिले—मंकणक ऋषी चारही दिशांना नाचत होते. त्या नृत्यामुळे पर्वत हलले, मेघांच्या रांगा उड्या घेत होत्या, मोठमोठ्या नद्या फक्त अरुंद प्रवाहात वाहू लागल्या, आणि ग्रह त्यांच्या मार्गांपासून विचलित झाले. तिन्ही लोक थरथर कापू लागले, जणू काही संहारच घडणार होता. तेव्हा, देवांचे हे शब्द ऐकून, मी (रुद्र) ब्राह्मणाचे रूप धारण करून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाजवळ आलो. मी त्याला विचारले, “ऋषींच्या आचाराला हे नृत्य शोभत नाही. तपाचा असा पतन ब्राह्मणासाठी योग्य नाही, हे पुण्यशाली श्रेष्ठा.” त्या ब्राह्मणाने उत्तर दिले, “माझ्या नृत्यामुळेच मला सिद्धी प्राप्त झाली आहे—यात शंका नाही.” त्याची ही उत्तरं ऐकून मी मोठ्याने हसलो. त्याच क्षणी, माझ्या अंगठ्यातून शुभ्र, बर्फासारखी राख बाहेर आली. मी त्याला म्हटले, “हे ब्राह्मण, पाहा, माझ्या अंगठ्यातून किती राख बाहेर आली आहे!” हे अद्भुत दृश्य पाहून तो द्विजश्रेष्ठ लज्जित झाला. त्याने हात जोडले आणि अंतःकरणातून अचंबित होऊन म्हणाला, “तुमच्यासारखी शक्ती तिन्ही लोकांत कुणाकडेही नाही. पुण्यवानांसाठी, जे तपाला विरुद्ध आहे आणि त्याचा क्षय करणारे आहे, असे नृत्य वर्ज्य आहे. परंतु, हे देव, माझ्या नशिबी हे नृत्य अचानक आले.” त्याची ही विनवणी ऐकून मी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला विचारले, “हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, या ज्ञानाने तुला काय इच्छा आहे? मी ती पूर्ण करीन.” तेव्हा तो ऋषी म्हणाला, “हे देव, जर तुम्ही प्रसन्न असाल, आणि शरण आलेल्यांवर दयाळू असाल—” मग, पार्वती, मी कृपाळू मनाने त्या ब्राह्मणाला म्हणालो, “त्या गुहेमध्ये, सात कल्पांपासून उत्पन्न झालेले, पुण्यदायक असे लिंग सदा वास करते. तिथे तुला सात कल्पांत उत्पन्न झालेले मंगलमय लिंग दिसेल. काम, क्रोध, लोभ, मोह यांपासून जन्मलेले पाप—” माझे हे शब्द ऐकून, वेदांमध्ये पारंगत असलेला तो ब्राह्मण शिस्तीत, वारंवार नमस्कार करत, तिथून निघून गेला. तिथे जाऊन त्याने तपवृद्धीमध्ये श्रेष्ठ असे लिंग पाहिले. त्या वेळी, हे देवी, देवांनी आकाशातून असे उद्गार काढले, “केवळ दर्शनानेच या ब्राह्मणाने अत्यंत दुर्मिळ अशी सिद्धी प्राप्त केली आहे.