जो कोणी जयेश्वर, देवांचा देव, महादेवाचे दर्शन घेतो, तो अत्यंत पुण्यवान होतो. शिवाच्या द्वाराशी असलेल्या शिवलिंगाची भक्तिपूर्वक पूजा करणारा भक्तही मोठे पुण्य मिळवतो. आता मी तुला दुसऱ्या अत्युच्च स्थानाबद्दल सांगतो—ते म्हणजे परमश्रेष्ठ मार्कंडेश्वर. शंकर भगवानाचे दर्शन घेणाऱ्याला वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते. हे व्यास, त्या नगरीतील सर्वोत्कृष्ट, अत्यंत पुण्यदायी स्थळाची कथा ऐक. हा प्रभू आपल्या भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करतो, त्यांचे रक्षण करतो, जसे एक पिता आपल्या पुत्राचे करतो. ती देवी, जी ब्रह्मदेवाने पूजली आणि सर्वश्रेष्ठ देवांनी स्तुती केली, ती ब्रह्माच्या अगोदरच अस्तित्वात होती आणि सर्व सिद्धी प्रदान करणारी आहे. जो कोणी ब्रह्मसरोवरात स्नान करून ब्रह्मेश्वर शिवाचे दर्शन घेतो, त्याला मोठे पुण्य लाभते. आता मी तुला दुसऱ्या अत्युच्च यज्ञकुंडाबद्दल सांगतो. यज्ञासाठी जे खड्डे तयार केले जातात, त्यांना यज्ञकुंड म्हणतात. जो कोणी त्या यज्ञकुंडात स्नान करून पशुपतीचे दर्शन घेतो, तो शुद्ध होतो. या ठिकाणी सोन्याचे, रत्नांचे, मोत्यांचे राजवाडे आणि सर्व इच्छित सुखसंपत्ती आहेत. सौंदर्यसरोवरात स्नान करणारा पुरुष अत्यंत देखणा होतो. प्रेमसरोवरात स्नान करणारा शुद्ध, एकाग्रचित्त होतो, इच्छित सुख मिळवतो आणि मृत्यूनंतर शिवलोकात जातो. आषाढ महिन्यातील शुद्ध अष्टमीला जो कोणी जागरण करतो, त्याला मोठे पुण्य मिळते. हत्तीच्या सरोवरात स्नान करून जो विश्वरूपाची पूजा करतो, तोही पुण्यवान होतो. शेळीच्या सुवासिक सरोवरात स्नान करून जो ब्रह्मेश्वर शिवाचे दर्शन घेतो, तोही पुण्य प्राप्त करतो. चक्रतीर्थात स्नान करून जो चक्रधारी प्रभूची पूजा करतो, तो इच्छित राजवाड्यात रुद्रलोकात जातो. तो सोमासारखा शुद्ध होऊन सोमलोकात आनंदाने वास करतो. हे कसे घडले, हे मला ऐकायचे आहे, असे व्यासाने विचारले. मग मी तुला खरे सांगतो—सोमेश्वर लिंग कसे प्रकट झाले ते ऐक. देवतांमध्ये श्रेष्ठ, जगाचा पोषक, धन्य असा सोमदेव आहे. अवंती नगरीत महान, पुण्यशाली, तपस्वी, महर्षी अत्रि राहत होते. त्यांनी दोन्ही हात वर करून, ब्रह्मध्ये ध्यान लावून कठोर तप केले. त्यांच्या डोळ्यांतून तेज बाहेर पडले, जे दहा दिशांना प्रकाशित करू लागले. त्या तेजाचे प्रमाण इतके वाढले की, दिशा ते पेलू शकल्या नाहीत. अखेर त्या तेजाने सर्व लोकांना उजळून टाकले आणि पृथ्वीवर पडले. हे तेज सोमापासून आले होते, आणि त्या तेजानेच एक जलप्रवाह निर्माण झाला. म्हणूनच ती नदी ‘शिप्रा’ सोमासारखी प्रसिद्ध झाली आणि सर्व सिद्धी देणारी म्हणून ओळखली जाऊ लागली. ती नदी तिन्ही लोकांत पाप्यांनाही पुण्य देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे. केवळ तिचे दर्शन घेणाऱ्याचेही, चार जणांचे, पाप दूर होते. जो कोणी तीर्थस्नान, दान, जप किंवा यज्ञ करतो, तोही पुण्यवान ठरतो. तिथे तिळोदक व पिंडदान केल्यास मोठे पुण्य मिळते. शिप्रा नदी, सोम आणि सोमपात्र ही सर्वत्र दुर्लभ आहेत. शिप्रा आणि सोमाचे पाणी, हे व्यास, कोटी तीर्थस्नानाचे फळ देते. जर अमावास्येला सोमवार आणि व्यतीपात योग एकत्र आला, तर त्या दिवशी येथे सोमवती तीर्थ प्रकट झाले. त्या वेळी, जगाच्या कल्याणासाठी सोमदेव रथावर आरूढ झाले. ब्रह्मदेवाने हजार घोड्यांनी युक्त रथ चालवला. सर्व लोक आनंदित होऊन, मनोभावे त्यांची स्तुती करू लागले. अशा प्रकारे हे पवित्र तीर्थ, त्याची महिमा आणि पुण्यकथा सांगितली गेली.