स्कन्दपुराणम्

या महात्म्याचे पालन केल्याने, भक्तांना पापांचा नाश प्राप्त होतो. त्यांना सदाशिवाची कृपा लाभते आणि अरुणगिरी या कांचन पर्वताचे दर्शनही मिळते. शिवाच्या आज्ञेने, देवी कैलास शिखरावरून या पवित्र स्थळी आली. पृथ्वीवर देवाचे इतरही स्थान आहेत, परंतु हे स्थळ म्हणजे स्वतः सदाशिवच, अरुणाचलाच्या मूर्तीत प्रकटलेला आहे. हे तेजस्वी लिंग सर्व देवतांनी पूजले आहे. अरुणाचलनाथाच्या तेजामुळे सर्व पापे धुतली जातात. या ठिकाणी प्रदक्षिणा, नमस्कार, तपश्चर्या आणि व्रत यांच्या द्वारा शिव अत्यंत प्रसन्न होतो. फक्त कठोर तप, योग किंवा दान याने शंकर इतका प्रसन्न होत नाही. सनातन वेद आणि इतिहास हे स्वर्गातच स्थित आहेत. या सर्व महिम्याचा पूर्ण अर्थ मला किंवा शार्ङ्गधारी विष्णूला देखील ज्ञात नाही. देवतांसह, हरी आणि कल्पवृक्ष यांच्या आरंभापासूनच, या अरुणाचलनाथासाठी कलीदोष, व्याधी किंवा क्लेश काहीही लागत नाही. हे सर्व मी तुला सांगितले आहे, जे शंभूच्या चरणांचे आश्रय आहे. वेदांच्या दोन पात्रांतून तपाचे मधुर फळ पिऊन, सनक ऋषींनीही हे प्राप्त केले. अरुणाचलाच्या महात्म्याच्या दुसऱ्या भागात, नैमिषारण्यात वास करत असताना, ऋषींनी सूताला विचारले: "हे सूत, सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ शैवक्षेत्र कोणते?" सूत म्हणाला, "हे सर्वज्ञानी ऋषींनो, पूर्वी नंदीश्वरांच्या वचनातून जे ऐकले ते ऐका." नंदीश्वर, तुम्ही माध्येश्वराच्या महात्म्याचे वर्णन केले आहे. परंतु, हे देवाधिदेव, कृपासागर, पुन्हा एकदा सांग. या तिन्ही लोकांत काहीही तुमच्यापासून लपलेले नाही. स्वर्ग आणि मोक्ष यांपेक्षा पृथ्वी माणसांसाठी श्रेष्ठ आहे. तुम्ही माणसांसाठी त्रिविध फळ आधीच सांगितले आहे. पुण्य क्षीण झाल्यावर, बहुधा पहिले दोन फळ कमी होतात. परंतु ती प्राप्ती, जशी तुम्ही सांगितली, ती शुद्ध ज्ञानानेच साध्य होते. कोणत्या स्थळी, कोणत्या ठिकाणी, अशा ज्ञानाची प्राप्ती होते, जिथे शास्त्राध्ययन वगैरे न करता मिळते? देहधारी प्राण्यांमध्ये, इतर सर्व ज्ञान, योग, आणि कर्माच्या साधनेवर अवलंबून असतात. त्या स्थानाच्या महात्म्यामुळे, अगदी थोड्याशा प्रयत्नाने देखील, देहधारी प्राणी—भस्म किंवा रुद्राक्ष धारण करून, किंवा फक्त प्रभूचे एकदाच स्मरण करून—even अनवधानाने तिथे वास केल्याने—मिश्रवर्णात जन्मलेले किंवा पशुयोनीत आलेले—सर्वांना लाभ होतो. अशा प्रकारे, मृकंडू ऋषींच्या पुत्राने इतर ऋषींना सोबत घेऊन सांगितले. नंदिकेश्वर म्हणाले, "हे मुनी, तुम्ही महेश्वरभक्तांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या स्थळाबद्दल विचारले. ते स्थळ देवाने प्रत्येक कर्माच्या स्वरूपानुसार प्रतिष्ठित केले आहे. तुम्ही त्यांची सेवा मोठ्या हितासाठी केली आहे. अगदी थोड्या कृतींनी किंवा ज्ञानानेही, त्या स्थानाची प्राप्ती पुन्हा पुन्हा होते. वैराग्य असलेल्या जीवाला गर्भात पुनर्जन्म टाळणे कसे शक्य होते? क्षेत्रांचे वर्णन मी पूर्वी प्रसंगानुसार केले आहे. काही गंगेच्या काठी आहेत, काही सरस्वतीच्या तीरावर. काही नर्मदेच्या काठी, काही गोदावरीच्या तीरावर. काही समुद्रकिनारी, काही बेटांवर, आणि काही सरस्वतीच्या जवळ आहेत." असा हा अरुणाचलाचा अद्भुत महात्म्यक्रम, देव, ऋषी आणि भक्तांच्या वचनातून, भक्तांसाठी सदैव मंगल आहे.