തതഃ ശപ്തോ മയാ നംദീ ഭൂലോകം ഗച്ഛ സത്വരമ്
അപ്പോൾ ഞാൻ നന്ദിയെ ശപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നീ വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിലേക്ക് പോവുക.'
സോച്ഛ്വാസഹൃദയോ ദീനോ ദുഃഖവ്യാകുലലോചനഃ
അവന്റെ ഹൃദയം ആഹ്വാസത്തോടെ നിറഞ്ഞു, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, കണ്ണുകൾ വേദനയിൽ ആകുലമായി.
വംചിതശ്ചാഗ്നിനാ ബാഢം വാസവേന വിശേഷതഃ 5.2.20.
അവൻ അഗ്നിയാൽ വഞ്ചിതനായി, പ്രത്യേകിച്ച് വാസവനാൽ വളരെ വഞ്ചിതനായി.
സ ദൃഷ്ടോ ലോകപാലൈസ്തു താമവസ്ഥാം ഗതോ ഗണഃ
അവനവസ്ഥയിൽ ആ ഗണനെ ലോകപാലകർ കണ്ടു.
സര്വം നിവേദിതം തേന തേഷാമഗ്രേ ച നംദിനാ
അവൻ നന്ദിയുമൊത്ത് അവർക്കുമുന്നിൽ എല്ലാം അറിയിച്ചു.
തതശ്ച വചനം ശ്രുത്വാ നംദീ രോമാംചകംചുകഃ പൂജയാമാസ വിധിവദ്ധൃത്വാ കപാലികീം തനുമ്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, നന്ദിയുടെ രോമങ്ങൾ നട്ടെളിഞ്ഞു; കപാലികന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, യഥാവിധി പൂജിച്ചു.
അശരീരസമുത്പന്നാ വാണീ ലിംഗാത്തദാ പ്രിയേ പൂജിതോഽസൌ മഹാഭക്ത്യാ പ്രതീഹാരേണ നംദിനാ
പ്രിയേ, അന്നപ്പോൾ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു വാണി ഉയർന്നു; വാതിൽകാവലുകാരനായ നന്ദി മഹാഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിച്ചു.
തദാപ്രഭൃതി ലോകേസ്മിന്പ്രതീഹാരേശ്വരേശ്വരഃ പ്രഭാവഃ സര്വലോകാനാമത്യഭീഷ്ടഫലപ്രദഃ
അന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്ത് വാതിൽകാവലുകാരുടെ ഇശ്വരൻ, ഇശ്വരന്മാരുടെ ഇശ്വരനായി; അവന്റെ ശക്തി എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു.
പൂജയിഷ്യംതി യേ ഭക്ത്യാ പ്രതീഹാരേശ്വരം ശിവമ്
ഭക്തിയോടെ വാതിൽകാവലുകാരുടെ ഇശ്വരനായ ശിവനെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ,
സപ്തജന്മകൃതം പാപം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു
ഏഴു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം, കുറവായാലും കൂടുതലായാലും,
മനസാ യേ സ്മരിഷ്യതി പ്രതീഹാരേശ്വരം ശിവമ്
മനസ്സിൽ വാതിൽകാവലുകാരുടെ ഇശ്വരനായ ശിവനെ ആരെങ്കിലും ഓർത്താൽ,
ഈശ്വര ഉവാച യസ്യ ദര്ശനമാത്രേണ തിര്യഗ്യോനിര്ന ലഭ്യതേ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: അവനെ കാണുന്നുമാത്രം, ജീവി മൃഗജന്മം പ്രാപിക്കില്ല.
കൌശികോനാമ രാജാഭൂത്കുക്കുടോ ജായതേ സദാ
കൗശികൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും കോഴിയായി ജനിക്കുന്നു.
വ്യാപ്താ ച പൃഥിവീ തേന സശൈലവനകാനനാ
അവനാൽ, പർവ്വതങ്ങളും കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു.
വിശാലാനാമ വിഖ്യാതാ ഭാര്യാ തസ്യ മഹീപതേഃ
അവൻ ഭരിക്കുന്ന രാജാവിന് വിശാലാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഭാര്യയുണ്ടായിരുന്നു.
തയാ ചകാര സഹിതഃ സ രാജ്യം രാജസത്തമഃ
ആ രാജാവ് അവളുടെ കൂടെ ചേർന്ന് രാജ്യം ഭരിച്ചു.
തയാ സാര്ദ്ധം കദാചിച്ച സുരതം നാസ്തി പാര്വതി
പാർവതി, അവളോടൊപ്പം ഒരിക്കലും സ്നേഹസാന്ദ്രതയുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു സഹ രാജ്ഞാ സ്മരാതുരാ ദദര്ശ കീടമിഥുനമനംഗകലഹാതുരമ്
ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നപ്പോൾ, ആ രാജ്ഞി രാജാവിനൊപ്പം ഇരുന്നു, മോഹത്തിൽ കുഴഞ്ഞ്, സ്നേഹവാദത്തിൽ ഉരുകിയ രണ്ട് കീടങ്ങളെ കണ്ടു.
പ്രസാദയംസ്തഥാ കീടഃ സ്വാം പ്രിയാം ച മുഹുര്മുഹുഃ
ആ കീടം വീണ്ടും വീണ്ടും തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഭജസ്വ മാം യഥാകാമമനംഗശരപീഡിതമ്
"എനിക്ക് കാമബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് വേദനയുണ്ട്, നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ എന്നെ ചേർത്തുപിടിക്കണം."
ന ത്വയാ സദൃശീ ലോകേ കാമിനീ വിദ്യതേ ക്വചിത് 5.2.21.
"ലോകത്ത് നിന്നെപ്പോലെ കാമനയുള്ള സ്ത്രീ മറ്റൊന്നുമില്ല."
കുതോ വാ മയി ദീനേ ത്വം ക്രുദ്ധേവ പ്രിയവാദിനി
"ഞാൻ ദു:ഖിതനാകുമ്പോൾ, സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന നീ എനിക്ക് കോപമുള്ളവളെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?"
സാ തമാഹ പ്രകോപാച്ച കിമാലപസി മാം വൃഥാ പ്രദത്തം കാമലുബ്ധേന അന്യസ്യ കീടകാധമ
അവൾ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: "നീ എന്തിനാണ് വെറുതെ എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നത്? കാമത്തിൽ പെട്ട് മറ്റൊരാളുടെ അടിമയായ നീ, ദുർബലനായ കീടമേ!"
നാഹമേവം കരിഷ്യാമി കീടഃ പ്രാഹ പുനഃപുനഃ
"ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല," അവൾ പറഞ്ഞു. പക്ഷേ, ആ കീടം വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചു.
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സാ പ്രസന്നാഭവത്തദാ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവൾ മനസ്സിൽ ശാന്തിയായി.
ദൃഷ്ട്വാ തന്മഹദാശ്ചര്യം സാ രാജ്ഞീ വിലലാപ ഹ ന കാമിതാഹം കാംതേന മരിഷ്യാമി ന സംശയഃ
ആ അത്ഭുതം കണ്ട രാജ്ഞി ദു:ഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: "എന്റെ പ്രിയതമൻ എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഞാൻ മരിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല."
ഏവം വിലപ്യ ബഹുധാ വിനിഃശ്വസ്യ പുനഃപുനഃ
ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്വസിച്ച്,
ദൃഷ്ട്വാ തമൃഷിമാസീനം തപോയോനിം ദൃഢവ്രതമ്
അവൾ കഠിനവ്രതത്തിൽ ഉറച്ച, തപസ്സിൽ ജനിച്ച ഒരു ഋഷിയെ ഇരുന്നുകാണിച്ചു.
ഏകോഽയം സംശയോ ബ്രഹ്മന്ഹൃദയേ പരിവര്ത്തതേ ന ജാനേ കാരണം കിം തു സംഗമോ നോപജായതേ
"ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയമുണ്ട്: കാരണമെന്തെന്ന് അറിയില്ല, എങ്കിലും ഐക്യം ഉണ്ടാകുന്നില്ല."
യോ ഗത്വാ പ്രമദാരാജ്യം ജിത്വാ സര്വാഃ പുരാ രണേ നൈവ കാമയതേ താസു കിമേതദിതി സുവ്രത
"മുന്പ് സ്ത്രീരാജ്യത്തെ ജയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാവരെയും തോൽപ്പിച്ചവൻ, ഇപ്പോൾ അവരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല—ധർമ്മശീലനേ, ഇതെന്താണ്?"