ഇത്യാദിബഹുശോഭാഢ്യം സര്വദിക്ഷു മനോഹരമ് യത്പ്രഭാവാദഭൂത്തീര്ഥം പാവനം തത്സദാ മഹത്
ഇങ്ങനെ അനേകം ഭംഗികൾകൊണ്ടും എല്ലാ ദിക്കിലും മനോഹരമായതുമായ ആ സ്ഥലം, അതിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു പുണ്യപ്രദമായ തീർത്ഥമായി മാറി, എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായിരിക്കുന്നു.
തത്പൂര്വം ഗൌതമസ്യര്ഷേരാശ്രമം പാവനം മഹത് പ്രഥമം തേ മുനിശ്രേഷ്ഠ പിതുഃ കില തപോനിധേഃ
മുന്പ് അവിടം മഹത്തായ ഗൗതമമഹർഷിയുടെ വിശുദ്ധമായ ആശ്രമമായിരുന്നു; മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനായ നിന്റെ പിതാവായ തപസ്സിന്റെ നിധി ആദ്യം അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു.
നാനാവിധാനി തീര്ഥാനി ചാശ്രമാശ്ചൈവ സര്വശഃ
അവിടെ വിവിധതരം തീർത്ഥങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും എല്ലായിടത്തും കാണാം.
തമസാനാമ സാ ജ്ഞേയാ വര്തതേ തടിനീ ശുഭാ
അവിടെയുള്ള ആ ശുഭമായ നദിയെ തമസാ എന്ന പേരിലാണ് അറിയുന്നത്.
തത്ര സ്നാനേന ദാനേന ശ്രാദ്ധേന ച വിശേഷതഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലും, ദാനം ചെയ്യുന്നതിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലും,
മാര്ഗശീര്ഷേ ശുക്ലപക്ഷേ പഞ്ചദശ്യാം വിശേഷതഃ
മാർഗശീർഷമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതി പ്രത്യേകമായി,
തസ്മാദത്ര പ്രകര്തവ്യം സ്നാനം നിര്മലമാനസൈഃ
അതിനാൽ, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവർ ഇവിടെ സ്നാനം നിർവഹിക്കണം.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി തമസാപരമം ശുഭമ്
ഇനി ഞാൻ തമസാനദിയുടെ അതിരു കടന്ന് മറ്റൊരു പരമശുഭമായ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് പറയാം.
ഭാദ്രേ ശുക്ലചതുര്ഥ്യാം തു തസ്യ യാത്രാ ശുഭാവഹാ തസ്യ സ്മരണമാത്രേണ സര്വവിഘ്നവിനാശനമ് ।। 2.8.9.
ഭാദ്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നാലാം തീയതിയിൽ അവിടം സന്ദർശിക്കുന്നത് മഹാശുഭം നൽകുന്നു; അതിനെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രത്താൽ പോലും എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
തസ്മാദ്ദക്ഷിണദിഗ്ഭാഗേ ഭൈരവോ നാമ നാമതഃ
അതിനാൽ ദക്ഷിണദിക്കിൽ ഭൈരവൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്.
രക്ഷിതോ വാസുദേവേന ക്ഷേത്രരക്ഷാര്ഥമാദരാത് മനോഭീഷ്ടഫലപ്രാപ്തിര്ഭൈരവസ്യ സദാഽഽദരാത്
വാസുദേവൻ ആ പ്രദേശം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി അതിനെ കാത്തിരിക്കുന്നു; ഭൈരവനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം എപ്പോഴും ലഭിക്കും.
മാര്ഗശീര്ഷസ്യ കൃഷ്ണായാമഷ്ടമ്യാം തസ്യ നിര്മിതാ
മാർഗശീർഷമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിയിൽ അതു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
പശൂപഹാരസംഭൂതി കര്തവ്യം പൂജനം ജനൈഃ
ജനങ്ങൾ ആരാധനയുടെ ഭാഗമായി മൃഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഭക്തിസാമഗ്രികൾക്കും സമർപ്പണം നടത്തണം.
നിര്വിഘ്നം തീര്ഥവസതിര്ഭൈരവസ്യ പ്രസാദതഃ
ഭൈരവന്റെ കൃപയാൽ തീർത്ഥത്തിൽ താമസം നിർവിഘ്നമായി നടക്കും.
ഏതസ്മിന്നുത്തരേ ഭാഗേ രമ്യം ഭരതകുണ്ഡകമ്
ഈ വടക്കുഭാഗത്ത് മനോഹരമായ ഭാരതകുണ്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്ര സ്നാനം തഥാ ദാനം സര്വമക്ഷയതാം വ്രജേത്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല.
യത്നതോ ദേവതാഃ പൂജ്യാ വസ്ത്രാദിഭിരലംകൃതൈഃ
ദേവതകളെ ശ്രദ്ധയോടെ വസ്ത്രം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങൾ അണിയിച്ച് ആരാധിക്കണം.
രാമചന്ദ്രം ഹൃദി ധ്യായന്നിര്മലാത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വച്ഛമായ മനസ്സും ജയിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉള്ളവൻ ഹൃദയത്തിൽ രാമചന്ദ്രനെ ധ്യാനിച്ചാൽ
തത്ര ചക്രേ മഹത്കുണ്ഡം ഭരതോ നാമ ഭൂപതിഃ 2.8.9.
അവിടെ ഭാരതൻ എന്ന മഹാരാജാവ് വലിയൊരു കുളം നിർമ്മിച്ചു.
തത്കുംഡേ സുമഹത്പുണ്യം നാനാപുണ്യസമന്വിതമ്
ആ കുളത്തിൽ അനേകം സൽക്കർമ്മഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.
ഹംസസാരസചക്രാഹ്വ വിഹംഗമവിരാജിതമ്
ഹംസം, സാരസം, ചക്രവാകം തുടങ്ങിയ മനോഹരമായ പക്ഷികൾ ആ കുളത്തിൽ അലങ്കാരം പകരുന്നു.
തത്ര സ്നാനം മഹാപുണ്യം പ്രമോദാനന്ദനിര്മലമ് പിതരസ്തസ്യ തുഷ്യംതി തുഷ്ടാഃ സ്യുഃ സര്വദേവതാഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യവും നിർമലമായ സന്തോഷവും ലഭിക്കും; പിതാക്കളും എല്ലാ ദേവതകളും സന്തുഷ്ടരാകും.
സ്വര്ണം ചാന്നം വിധാനേന ദാതവ്യം ച ദ്വിജന്മനേ
സമ്യകൃതിയായി സ്വർണ്ണവും അന്നവും ദ്വിജന്മാവിന് ദാനം ചെയ്യണം.
തത്പശ്ചിമദിശാഭാഗേ ജടാകുണ്ഡമനുത്തമമ്
അവിടെ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറ് അത്യുത്തമമായ ജടാകുണ്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ജടാകുണ്ഡമിതി ഖ്യാതം സര്വതീര്ഥോത്തമോത്തമമ്
ജടാകുണ്ട് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായതെന്നു പ്രശസ്തമാണ്.
പൂര്വകുണ്ഡേഷു സംപൂജ്യോ ഭരതഃ ശ്രീസമന്വിതഃ ചൈത്രകൃഷ്ണചതുര്ദശ്യാം യാത്രാ സാംവത്സരീ ഭവേത്
മുൻ കുളങ്ങളിൽ ഐശ്വര്യത്തോടെ ഭാരതനെ ആരാധിക്കണം; ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷം പതിനാലാം തീയതിയിൽ വാർഷികയാത്ര നടത്തപ്പെടുന്നു.
ഇതി പരമവിധാനൈഃ പൂജയേദ്രാമസീതേ തദനു ഭരതകുണ്ഡേ ലക്ഷ്മണം ച പ്രപൂജ്യ
ഉത്തമവിധികളനുസരിച്ച് ആദ്യം രാമനും സീതയും, പിന്നീട് ഭാരതകുണ്ടിൽ ലക്ഷ്മണനെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം.
അജിതം പൂജയേദ്വിപ്ര തസ്യ സിദ്ധിഃ കരേ സ്ഥിതാ
ബ്രാഹ്മണനേ, അജിതനെ ആരാധിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ വിജയമുറപ്പാണ്.
മഹോത്സവസ്തു കര്തവ്യോ ഗീതവാദിത്രസംയുതഃ
ഗാനം, വാദ്യം എന്നിവയോടെ വലിയ ഉത്സവം നടത്തണം.
ഏതസ്മാദുത്തരേ വിദ്വന്വീരസ്യ ശുഭസൂചകമ്
ഇതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ജ്ഞാനിയേ, വീരന്റെ ശുഭസൂചനയുണ്ട്.