യസ്യാസ്തീരേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വത്ര സുമനോഹരമ്
അവളുടെ തീരങ്ങളിൽ, മഹാമുനിയേ, എല്ലാം അതീവ മനോഹരമാണ്.
യസ്മാത്സ്ഥാനാത്സമുദ്ഭൂതാ തമസാ സുതരംഗിണീ
അവിടെ നിന്നാണ് അനേകം ശാഖകളോടെ തമസാ നദി ഉണർന്നത്.
യസ്യ ദര്ശനതോ നൄണാം സര്വപാപക്ഷയോ ഭവേത്
അവളെ കണ്ടാൽ മനുഷ്യരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും.
പ്രഫുല്ലനാനാവിധഗുല്മശോഭിതം ലതാപ്രതാനാവനതം മനോഹരമ്
പുഷ്പിച്ച പലതരം കുറ്റിച്ചെടികളും പടർന്ന വള്ളികളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ സ്ഥലമാണ് അത്.
തമാലഗുല്മൈര്നിചിതം സുഗംധിഭിഃ സകര്ണികാരൈര്ബകുലൈശ്ച സര്വതഃ
അവിടെയൊക്കെയും സുഗന്ധമുള്ള തമാലമരങ്ങളും കർണികാരമരങ്ങളും ബകുലമരങ്ങളും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.
ക്വചിത്പ്രഫുല്ലാംബുജരേണുഭൂഷിതൈര്വിഹംഗമൈശ്ചാരുഫലപ്രചാരിഭിഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ പുഷ്പിച്ച താമരപ്പൊടിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, മനോഹരമായ പഴങ്ങൾ തേടി പറക്കുന്ന പക്ഷികൾകൊണ്ടും ആ പ്രദേശം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്വചിച്ച ചക്രാഹ്വരവോപനാദിതം ക്വചിച്ച കാദമ്ബകദമ്ബകൈര്യുതമ്
ചിലവിടങ്ങളിൽ ചക്രവാകപ്പക്ഷികളുടെ വിളികളാൽ മുഴങ്ങുകയും, മറ്റിടങ്ങളിൽ കാദംബമരങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
മദാകുലാഭിര്ഭ്രമരീഭിരാരാന്നിഷേവിതം ചാരുസുഗംധിപുഷ്പവത്
മദംപിടിച്ച തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ച് അവിടം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രഹൃഷ്ടനാനാവിധപക്ഷിസേവിതം പ്രമത്തഹാരീതകുലോപനാദിതമ് 2.8.9.
വിവിധതരം സന്തോഷഭരിതമായ പക്ഷികൾ അവിടം വസിക്കുകയും, ഉല്ലാസഭരിതമായ ഹരിതപ്പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടം മുഴങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിബിഡനിചുലനീലം നീലകണ്ഠാഭിരാമം മദമുദിതവിഹംഗീവൃന്ദനാദാഭിരാമമ്
അവിടം കനിഞ്ഞ നീല നിറമുള്ള നിചുലമരങ്ങൾകൊണ്ടും, മനോഹരമായ മയിലുകൾകൊണ്ടും, സന്തോഷത്തോടെ പാടുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളുടെ ഗാനംകൊണ്ടും ആകർഷകമാണ്.
ഇത്യാദിബഹുശോഭാഢ്യം സര്വദിക്ഷു മനോഹരമ് യത്പ്രഭാവാദഭൂത്തീര്ഥം പാവനം തത്സദാ മഹത്
ഇങ്ങനെ അനേകം ഭംഗികൾകൊണ്ടും എല്ലാ ദിക്കിലും മനോഹരമായതുമായ ആ സ്ഥലം, അതിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു പുണ്യപ്രദമായ തീർത്ഥമായി മാറി, എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായിരിക്കുന്നു.
തത്പൂര്വം ഗൌതമസ്യര്ഷേരാശ്രമം പാവനം മഹത് പ്രഥമം തേ മുനിശ്രേഷ്ഠ പിതുഃ കില തപോനിധേഃ
മുന്പ് അവിടം മഹത്തായ ഗൗതമമഹർഷിയുടെ വിശുദ്ധമായ ആശ്രമമായിരുന്നു; മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനായ നിന്റെ പിതാവായ തപസ്സിന്റെ നിധി ആദ്യം അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു.
നാനാവിധാനി തീര്ഥാനി ചാശ്രമാശ്ചൈവ സര്വശഃ
അവിടെ വിവിധതരം തീർത്ഥങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും എല്ലായിടത്തും കാണാം.
തമസാനാമ സാ ജ്ഞേയാ വര്തതേ തടിനീ ശുഭാ
അവിടെയുള്ള ആ ശുഭമായ നദിയെ തമസാ എന്ന പേരിലാണ് അറിയുന്നത്.
തത്ര സ്നാനേന ദാനേന ശ്രാദ്ധേന ച വിശേഷതഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലും, ദാനം ചെയ്യുന്നതിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലും,
മാര്ഗശീര്ഷേ ശുക്ലപക്ഷേ പഞ്ചദശ്യാം വിശേഷതഃ
മാർഗശീർഷമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതി പ്രത്യേകമായി,
തസ്മാദത്ര പ്രകര്തവ്യം സ്നാനം നിര്മലമാനസൈഃ
അതിനാൽ, ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവർ ഇവിടെ സ്നാനം നിർവഹിക്കണം.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി തമസാപരമം ശുഭമ്
ഇനി ഞാൻ തമസാനദിയുടെ അതിരു കടന്ന് മറ്റൊരു പരമശുഭമായ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് പറയാം.
ഭാദ്രേ ശുക്ലചതുര്ഥ്യാം തു തസ്യ യാത്രാ ശുഭാവഹാ തസ്യ സ്മരണമാത്രേണ സര്വവിഘ്നവിനാശനമ് ।। 2.8.9.
ഭാദ്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നാലാം തീയതിയിൽ അവിടം സന്ദർശിക്കുന്നത് മഹാശുഭം നൽകുന്നു; അതിനെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രത്താൽ പോലും എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
തസ്മാദ്ദക്ഷിണദിഗ്ഭാഗേ ഭൈരവോ നാമ നാമതഃ
അതിനാൽ ദക്ഷിണദിക്കിൽ ഭൈരവൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്.
രക്ഷിതോ വാസുദേവേന ക്ഷേത്രരക്ഷാര്ഥമാദരാത് മനോഭീഷ്ടഫലപ്രാപ്തിര്ഭൈരവസ്യ സദാഽഽദരാത്
വാസുദേവൻ ആ പ്രദേശം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി അതിനെ കാത്തിരിക്കുന്നു; ഭൈരവനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം എപ്പോഴും ലഭിക്കും.
മാര്ഗശീര്ഷസ്യ കൃഷ്ണായാമഷ്ടമ്യാം തസ്യ നിര്മിതാ
മാർഗശീർഷമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിയിൽ അതു സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
പശൂപഹാരസംഭൂതി കര്തവ്യം പൂജനം ജനൈഃ
ജനങ്ങൾ ആരാധനയുടെ ഭാഗമായി മൃഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഭക്തിസാമഗ്രികൾക്കും സമർപ്പണം നടത്തണം.
നിര്വിഘ്നം തീര്ഥവസതിര്ഭൈരവസ്യ പ്രസാദതഃ
ഭൈരവന്റെ കൃപയാൽ തീർത്ഥത്തിൽ താമസം നിർവിഘ്നമായി നടക്കും.
ഏതസ്മിന്നുത്തരേ ഭാഗേ രമ്യം ഭരതകുണ്ഡകമ്
ഈ വടക്കുഭാഗത്ത് മനോഹരമായ ഭാരതകുണ്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്ര സ്നാനം തഥാ ദാനം സര്വമക്ഷയതാം വ്രജേത്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കില്ല.
യത്നതോ ദേവതാഃ പൂജ്യാ വസ്ത്രാദിഭിരലംകൃതൈഃ
ദേവതകളെ ശ്രദ്ധയോടെ വസ്ത്രം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങൾ അണിയിച്ച് ആരാധിക്കണം.
രാമചന്ദ്രം ഹൃദി ധ്യായന്നിര്മലാത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വച്ഛമായ മനസ്സും ജയിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉള്ളവൻ ഹൃദയത്തിൽ രാമചന്ദ്രനെ ധ്യാനിച്ചാൽ
തത്ര ചക്രേ മഹത്കുണ്ഡം ഭരതോ നാമ ഭൂപതിഃ 2.8.9.
അവിടെ ഭാരതൻ എന്ന മഹാരാജാവ് വലിയൊരു കുളം നിർമ്മിച്ചു.
തത്കുംഡേ സുമഹത്പുണ്യം നാനാപുണ്യസമന്വിതമ്
ആ കുളത്തിൽ അനേകം സൽക്കർമ്മഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.