ഇമം സംപൂജയ ക്ഷിപ്രമേതത്കുണ്ഡസ്യ സന്നിധൌ ദുഗ്ധേശ്വരമിതി ഖ്യാതം ക്ഷീരകുണ്ഡേ പവിത്രകമ്
'ഉടൻ ഇതിനെ ഈ കുളത്തിന്റെ അരികിൽ ആരാധിക്കൂ; ഈ ക്ഷീരകുണ്ടത്തിൽ പവിത്രനായ ദുഗ്ധേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.'
പൂജയാമാസ തല്ലിംഗം ദുഗ്ധേശ്വരമിതി സ്മൃതമ്
അവൻ ആ ലിംഗത്തെ ദുഗ്ധേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനായി ആരാധിച്ചു.
സീതയാ സത്കൃതം യസ്മാത്തത്കുണ്ഡം ക്ഷീരസംഗമമ് 2.8.8.
സീതാ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച ആ കുളം പാൽകൂടിയിടമാണ്.
സീതാകുണ്ഡേ നരാഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദുഗ്ധേശ്വരം പ്രഭുമ്
സീതാകുളത്തിൽ കുളിച്ച് ദുഗ്ധേശ്വരപ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചാൽ,
അത്ര സ്നാനം ജപോ ഹോമോ ദാനം ചാക്ഷയതാം വ്രജേത്
ഇവിടെ കുളിക്കൽ, ജപം, ഹോമം, ദാനം എന്നിവ എല്ലാം ക്ഷയിക്കാത്തതാകുന്നു.
ദുഗ്ധേശ്വരം ച സംപൂജ്യ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത്
ദുഗ്ധേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.
ഏവം യോ വിധിവത്കുര്യാദ്ദയാധര്മവിശാരദഃ
ഇങ്ങനെ, ദയയും ധർമ്മവും മനസ്സിലാക്കി, നിയമപ്രകാരം ആരെങ്കിലും ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ,
തത്ര പൂര്വദിശാഭാഗേ സുഗ്രീവരചിതം മഹത്
അവിടെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് സുഗ്രീവൻ സ്ഥാപിച്ച വലിയ ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്.
യത്ര സ്നാത്വാ ച ദത്ത്വാ ച രാമം സംപൂജ്യ യത്നതഃ
അവിടെ കുളിച്ച് ദാനം നൽകി, ശ്രദ്ധയോടെ രാമനെ പൂജിക്കാം.
തത്പ്രത്യഗ്ദിശി വൈ സ്ഥാനം ഹനുമത്കുണ്ഡമിത്യപി
അതിനോട് നേരെതിരായ ദിശയിൽ ഹനുമാൻകുളം എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്.
തയോഃ സ്നാനേന ദാനേന രാമസംപൂജനേന ച ഇയം സാ പരമാ മേധ്യാഽയോധ്യാ ധര്മനിധിഃ സ്മൃതാ
ആ രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലും കുളിച്ച്, ദാനം നൽകി, രാമനെ പൂജിച്ചാൽ, ഈ അയോധ്യ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ ധർമ്മസമ്പത്തായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യുക്താസ്തു തതഃ സര്വേ വസിഷ്ഠമുനിമാദരാത് കഥയസ്വ തപോരാശേ കഥാമേതാം സുദുര്ലഭാമ്
ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം വസിഷ്ഠമുനിയെ ചോദിച്ചു: 'തപസ്സിന്റെ നിധിയേ, ഈ അപൂർവ്വമായ കഥ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.'
അയോധ്യായാഃ പരം വിപ്ര മാഹാത്മ്യം കഥയംതി യത് 2.8.8.
ബ്രാഹ്മണനേ, അയോധ്യയുടെ അതുല്യമായ മഹത്വം പറയൂ എന്ന് എല്ലാവരും ചോദിച്ചു.
യഥാ യാത്രാം വിധാസ്യാമഃ ക്രമേണ ച വിധാനതഃ
നാം എങ്ങനെ യാഥാസ്ഥിതികമായി, ക്രമമായി ഈ യാത്ര നടത്തണം?
യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയ
അത് കേട്ടാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദം ഗുഹ്യതരം ക്ഷേത്രമയോധ്യാഭിധമുത്തമമ്
ഈ അയോധ്യ എന്ന പേരിലുള്ള സ്ഥലം ഏറ്റവും രഹസ്യവും ഉന്നതവുമാണ്.
അസ്മിന്സിദ്ധാഃ സദാ ദേവാ വൈഷ്ണവം വ്രതമാസ്ഥിതാഃ
ഇവിടെ സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും എപ്പോഴും വൈഷ്ണവവ്രതം പാലിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഭ്യസ്യംതി പരം യോഗം യുക്തപ്രാണാ ജിതേന്ദ്രിയാഃ
അവർ ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച്, പരമമായ യോഗം അഭ്യസിക്കുന്നു.
കമലോത്പലശോഭാഢ്യേ സരോഭിഃ സമലംകൃതേ
താമരയും നെലുമ്ബും നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ സരസ്സുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലമാണിത്.
രോചതേ ഹി സദാ വാസഃ ക്ഷേത്രേ നിത്യം ഹരേരിഹ
ഹരിയുടെ ഈ നിലയത്തിൽ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നത് സദാ ആനന്ദകരമാണ്.
യഥാ മോക്ഷമിഹായാംതി നാന്യത്ര ഹി തഥാ ക്വചിത് മഹാക്ഷേത്രമിദം യസ്മാദയോധ്യാഭിധമുത്തമമ്
മോക്ഷം ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നതുപോലെ മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കില്ല; കാരണം അയ്യോധ്യ എന്ന പേരിലുള്ള ഈ മഹത്തായ തീർത്ഥം അത്യുത്തമമാണ്.
നൈമിഷേ ച കുരുക്ഷേത്രേ ഗംഗാദ്വാരേ ച പുഷ്കരേ
നൈമിഷം, കുരുക്ഷേത്രം, ഗംഗാദ്വാരം, പുഷ്കരം എന്നിവിടങ്ങളിലും—
ഇഹ സംപ്രാപ്യതേ യദ്വത്തത ഏവ വിശിഷ്യതേ സര്വസ്മാദപി തീര്ഥാഗ്ര്യാദിദമേവ മഹത്കൃതമ് ।। 2.8.8.
ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നതിനെ അവിടങ്ങളിൽ പോലും മികവേറെ; എല്ലാ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
അവ്യക്തലിംഗൈര്മുനിഭിഃ സര്വൈഃ സിദ്ധൈര്മഹര്ഷിഭിഃ
അവ്യക്തമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള എല്ലാ മുനികളും സിദ്ധരും മഹർഷികളും—
തേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി ഹരിര്യോഗമൈശ്വര്യ്യമുത്തമമ്
അവർക്കു ഹരി ഉത്തമമായ യോഗശക്തിയും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നു.
ബ്രഹ്മാ ദേവര്ഷിഭിഃ സാര്ദ്ധം ശ്രീശ്ച വായുര്ദിവാകരഃ
ബ്രഹ്മാവും ദേവർഷിമാരും ശ്രീയും വായുവും സൂര്യനും—
ഉപാസതേ മഹാത്മാനഃ സര്വത്ര ഹരിമാദരാത് അനന്യമനസോ ഭൂത്വാ സര്വദോപാസതേ ഹരിമ്
ഈ മഹാത്മാക്കൾ എല്ലായിടത്തും ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാതെ അവർ എപ്പോഴും ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു.
വിഷയാസക്തചിത്തോഽപി ത്യക്തധര്മരതിര്നരഃ
വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തനായും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം വിട്ടുമാറിയവനും ആയ മനുഷ്യൻ പോലും—
യേ പുനര്നിഗമാധീനാഃ സത്രസ്ഥാ വിജിതേംദ്രിയാഃ
പക്ഷേ, വേദങ്ങളിൽ അർപ്പിതരായ, യാഗങ്ങളിൽ പാർക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവരും—
ദേഹഭംഗം സമാപദ്യ ധീമംതഃ സംഗവര്ജിതാഃ
ഈ ബുദ്ധിമാന്മാർ, ആസക്തി ഇല്ലാതെ, ശരീരം വിട്ടാൽ—