ആശ്വിനേ ശുക്ലപക്ഷസ്യ നവരാത്രിഷു സുവ്രത
ധർമ്മശീലനേ, ആശ്വിനമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നവരാത്രികളിൽ,
യദാ പൂര്വം വിനിര്ജിത്യ രാവണം ലോകരാവണമ്
ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാവണനെ മുമ്പ് ജയിച്ചപ്പോൾ,
യത്ര ഗത്വാ പദാ വീരോ ഭരതോ രാമകാംക്ഷയാ 2.8.8.
അവിടെ, രാമനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഭരതൻ കാൽനടയായി പോയ സ്ഥലത്താണ്,
തത്രാഗമത്സുരഗവീ പ്രാദുര്ഭൂതാ സ്രവത്സ്തനീ
അവിടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നുള്ള പശു, പാൽ ഒഴുകുന്ന മുലകകളോടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
തദ്ഭൂമിപതിതം ദുഗ്ധം ദൃഷ്ട്വാ വാനരരാക്ഷസാഃ
ആ നിലത്തേക്ക് വീണ പാൽ കണ്ട് വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും
കിമേതദിതി രാജേംദ്ര താനുവാച രഘൂദ്വഹഃ
രാജാവേ, 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
ഇത്യുക്താസ്തു തതഃ സര്വേ വസിഷ്ഠപ്രമുഖേ സ്ഥിതാഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ വസിഷ്ഠൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന എല്ലാവരും അവിടെ നിന്നു.
വസിഷ്ഠോഽപി ക്ഷണം ധ്യാത്വാ തമുവാച നിരാകുലമ്
വസിഷ്ഠൻ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ച്, ശാന്തമായി അവനോട് പറഞ്ഞു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച ശൃണു രാമ മഹാബാഹോ കാമധേനുരിയം ശുഭാ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'ശ്രദ്ധിക്കൂ, മഹാബാഹുവായ രാമാ, ഇതാണ് മനസ്സിലുള്ളത് ലഭ്യമാക്കുന്ന പുണ്യമായ കാമധേനു.'
ദുഗ്ധമധ്യേ സമുദ്ഭൂതോ രുദ്രസ്ത്വാം ദ്രഷ്ടുമാഗതഃ
'ഈ പാലിനുള്ളിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ തന്നെ നിന്നെ കാണാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.'
ഇമം സംപൂജയ ക്ഷിപ്രമേതത്കുണ്ഡസ്യ സന്നിധൌ ദുഗ്ധേശ്വരമിതി ഖ്യാതം ക്ഷീരകുണ്ഡേ പവിത്രകമ്
'ഉടൻ ഇതിനെ ഈ കുളത്തിന്റെ അരികിൽ ആരാധിക്കൂ; ഈ ക്ഷീരകുണ്ടത്തിൽ പവിത്രനായ ദുഗ്ധേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.'
പൂജയാമാസ തല്ലിംഗം ദുഗ്ധേശ്വരമിതി സ്മൃതമ്
അവൻ ആ ലിംഗത്തെ ദുഗ്ധേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനായി ആരാധിച്ചു.
സീതയാ സത്കൃതം യസ്മാത്തത്കുണ്ഡം ക്ഷീരസംഗമമ് 2.8.8.
സീതാ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച ആ കുളം പാൽകൂടിയിടമാണ്.
സീതാകുണ്ഡേ നരാഃ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദുഗ്ധേശ്വരം പ്രഭുമ്
സീതാകുളത്തിൽ കുളിച്ച് ദുഗ്ധേശ്വരപ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചാൽ,
അത്ര സ്നാനം ജപോ ഹോമോ ദാനം ചാക്ഷയതാം വ്രജേത്
ഇവിടെ കുളിക്കൽ, ജപം, ഹോമം, ദാനം എന്നിവ എല്ലാം ക്ഷയിക്കാത്തതാകുന്നു.
ദുഗ്ധേശ്വരം ച സംപൂജ്യ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത്
ദുഗ്ധേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.
ഏവം യോ വിധിവത്കുര്യാദ്ദയാധര്മവിശാരദഃ
ഇങ്ങനെ, ദയയും ധർമ്മവും മനസ്സിലാക്കി, നിയമപ്രകാരം ആരെങ്കിലും ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ,
തത്ര പൂര്വദിശാഭാഗേ സുഗ്രീവരചിതം മഹത്
അവിടെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് സുഗ്രീവൻ സ്ഥാപിച്ച വലിയ ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്.
യത്ര സ്നാത്വാ ച ദത്ത്വാ ച രാമം സംപൂജ്യ യത്നതഃ
അവിടെ കുളിച്ച് ദാനം നൽകി, ശ്രദ്ധയോടെ രാമനെ പൂജിക്കാം.
തത്പ്രത്യഗ്ദിശി വൈ സ്ഥാനം ഹനുമത്കുണ്ഡമിത്യപി
അതിനോട് നേരെതിരായ ദിശയിൽ ഹനുമാൻകുളം എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്.
തയോഃ സ്നാനേന ദാനേന രാമസംപൂജനേന ച ഇയം സാ പരമാ മേധ്യാഽയോധ്യാ ധര്മനിധിഃ സ്മൃതാ
ആ രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലും കുളിച്ച്, ദാനം നൽകി, രാമനെ പൂജിച്ചാൽ, ഈ അയോധ്യ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ ധർമ്മസമ്പത്തായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഇത്യുക്താസ്തു തതഃ സര്വേ വസിഷ്ഠമുനിമാദരാത് കഥയസ്വ തപോരാശേ കഥാമേതാം സുദുര്ലഭാമ്
ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം വസിഷ്ഠമുനിയെ ചോദിച്ചു: 'തപസ്സിന്റെ നിധിയേ, ഈ അപൂർവ്വമായ കഥ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.'
അയോധ്യായാഃ പരം വിപ്ര മാഹാത്മ്യം കഥയംതി യത് 2.8.8.
ബ്രാഹ്മണനേ, അയോധ്യയുടെ അതുല്യമായ മഹത്വം പറയൂ എന്ന് എല്ലാവരും ചോദിച്ചു.
യഥാ യാത്രാം വിധാസ്യാമഃ ക്രമേണ ച വിധാനതഃ
നാം എങ്ങനെ യാഥാസ്ഥിതികമായി, ക്രമമായി ഈ യാത്ര നടത്തണം?
യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയ
അത് കേട്ടാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദം ഗുഹ്യതരം ക്ഷേത്രമയോധ്യാഭിധമുത്തമമ്
ഈ അയോധ്യ എന്ന പേരിലുള്ള സ്ഥലം ഏറ്റവും രഹസ്യവും ഉന്നതവുമാണ്.
അസ്മിന്സിദ്ധാഃ സദാ ദേവാ വൈഷ്ണവം വ്രതമാസ്ഥിതാഃ
ഇവിടെ സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും എപ്പോഴും വൈഷ്ണവവ്രതം പാലിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഭ്യസ്യംതി പരം യോഗം യുക്തപ്രാണാ ജിതേന്ദ്രിയാഃ
അവർ ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച്, പരമമായ യോഗം അഭ്യസിക്കുന്നു.
കമലോത്പലശോഭാഢ്യേ സരോഭിഃ സമലംകൃതേ
താമരയും നെലുമ്ബും നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ സരസ്സുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലമാണിത്.
രോചതേ ഹി സദാ വാസഃ ക്ഷേത്രേ നിത്യം ഹരേരിഹ
ഹരിയുടെ ഈ നിലയത്തിൽ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നത് സദാ ആനന്ദകരമാണ്.