ശ്രാദ്ധേ പ്രതിഷ്ഠിതാ ലോകാഃ ശ്രാദ്ധേ യോഗഃ പരംതപ
ശ്രാദ്ധത്തില് ലോകങ്ങള് നിലനില്ക്കുന്നു; ശ്രാദ്ധത്തില് തന്നെ യോഗവും ഉണ്ട്, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ.
ബ്രഹ്മചര്യരതോ ദാംതോ ന ക്രോധീ ന ച മത്സരീ
ബ്രഹ്മചര്യത്തില് ആസ്വാദനം കാണുന്നവന്, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന്, കോപമില്ലാത്തവന്, അസൂയയില്ലാത്തവന്—
ഏവം യഃ കുരുതേ ശ്രാദ്ധം തീര്ഥേ ചൈവ വിശേഷതഃ
ഇങ്ങനെ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം നടത്തുമ്പോള്, പ്രത്യേകിച്ച് തീര്ഥത്തില് ചെയ്താല്,
വൃദ്ധിശ്രാദ്ധേ തഥാ പ്രോക്താ മഹാലയേ ശതാധികാ
വൃദ്ധിശ്രാദ്ധത്തിലും മഹാലയത്തിലും ശതഗുണം കൂടുതല് ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു.
പ്രയാഗാദ്ദശഗുണാ തൃപ്തിഃ കുരുക്ഷേത്രേ ച സത്തമ
പ്രയാഗയില് ദശഗുണം കൂടുതല് തൃപ്തി ലഭിക്കും; കുരുക്ഷേത്രത്തിലും അതുപോലെ തന്നെയാണ്, മഹാനേ.
തതോ ദശാധികാ വ്യാസ മഹാകാലവനേ ശുഭേ
അതിനുശേഷം, വ്യാസാ, പുണ്യമായ മഹാകാലവനത്തില് അതിന് പത്ത് മടങ്ങ് കൂടുതല് ഫലമുണ്ട്.
യേഷാം നിരയമാപന്നാഃ പിതരോ ജന്മജന്മനി
ആരും, അവരുടെ പിതാക്കന്മാര് ജന്മംതോറും നരകത്തില് പോയവര് ആണെങ്കില്,
സകൃത്സ്മരണമാത്രേണ പിതൄണാ ദത്തമക്ഷയമ്
ഒരു പ്രാവശ്യം മാത്രം ഓര്മ്മിച്ചാലും, പിതാക്കന്മാര്ക്ക് സമര്പ്പിച്ച ദാനം അക്ഷയമാകും.
ഗര്ഭപാതേ മൃതാ യേ ച നാമഗോത്രച്യുതാസ്തഥാ 5.1.58.
ഗര്ഭപാതത്തില് മരിച്ചവര്ക്കും, പേരും ഗോത്രവും നഷ്ടമായവര്ക്കും,
തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ തത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതാമ്
അവരെ രക്ഷിക്കാനായി അവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
ദഷ്ട്രിഭിര്വ്യംഗതോ വാപി ദൌര്ബ്രാഹ്മണ്യേ മൃതാശ്ച യേ
രോഗംകൊണ്ട് ദേഹഭംഗം വന്നവരും ദാരിദ്ര്യത്തില് മരിച്ചവരും, അയോഗ്യ ബ്രാഹ്മണരായി മരിച്ചവരും,
അഗ്നിദഗ്ധാശ്ച യേ ജീവാ നാഗ്നിദഗ്ധാസ്തഥാ പരേ
അഗ്നിയില് ദഹിച്ചവരും അഗ്നിയില് ദഹിക്കപ്പെടാത്ത മറ്റു ചിലര് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും.
വിദ്യുദ്ധാതേന യേ കേചിന്മുദ്ഗരാഭിഹതാഃ പരേ
മിന്നലോ വലിയ കൊള്ളികളോ കൊണ്ട് ബാധിക്കപ്പെട്ടവരും, അങ്ങനെ തന്നെ മറ്റുള്ളവരും—
രൌരവേ ചാംധതാമിസ്രേ കാലസൂത്രേ ച യേ ഗതാഃ
റൗരവം, അന്ധതാമിസ്രം, കാലസൂത്രം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ചെന്നവരും—
അസിപത്രവനേ ഘോരേ കുംഭീപാകേ ച യേ ഗതാഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
ഭയാനകമായ അശിപത്രവനം, കുംബീപാകം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ചെന്നവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഉദകേഷു മൃതാ യേ ച നാരീസൂതീമൃതാസ്തഥാ
ജലത്തിൽ മരിച്ചവരും, പ്രസവത്തിൽ മരിച്ച സ്ത്രീകളും—
അശ്വസൂകൂരകൃമിദംഷ്ട്രിശ്വശൃംഗിശകടാഹതാഃ
കുതിര, പന്നി, കീടങ്ങൾ, കുരിശ്ശും പല്ലുള്ള മൃഗങ്ങൾ, കൊമ്പുള്ള മൃഗങ്ങൾ, കാറുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടവരും—
ഭഗ്നദംഷ്ട്രാശ്ച ശസ്ത്രാസ്ത്രൈര്വ്യാഘ്രാഹിഗജഭൂമിപൈഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
അസ്ത്രം, ആയുധം, കടുവ, പാമ്പ്, ആന, ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്ന മൃഗങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദന്തം തകർന്നവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
അഷ്ടശല്യൈര്മൃതാ യേ ച ശൌചാചാരവിവര്ജിതാഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ ।। 5.1.58.
എട്ടു തരത്തിലുള്ള കഷ്ണങ്ങൾ കൊണ്ടോ, ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഇല്ലാതെ മരിച്ചവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ശാകിന്യാദി ഗ്രഹഗ്രസ്തജലമധ്യേ ച യേ മൃതാഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
ശാകിനി മുതലായ പ്രേതങ്ങൾ പിടിച്ചവരും, ജലത്തിൽ മരിച്ചവരും— ഇവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ജന്മാംതരസഹസ്രാണി ഭ്രമംതി സ്വേന കര്മണാ
അവരവരുടെ കർമ്മം അനുസരിച്ച്, ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ അവർ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
യേഽന്യജന്മന്യബാംധവാ യേഽന്യജന്മനി ബാംധവാഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ബന്ധുക്കൾ ഇല്ലാതിരുന്നവരും, മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ബന്ധുക്കളുണ്ടായിരുന്നവരും— ഇവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പിതൃവംശേ മൃതാ യേ ച മാതൃവംശേ തഥൈവ ച തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
പിതൃവംശത്തിൽ മരിച്ചവരും, മാതൃവംശത്തിൽ മരിച്ചവരും— ഇവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
യേ മേ കുലേ ലുപ്തര്പിഡാഃ പുത്രദാരാദിവര്ജിതാഃ
എന്റെ കുടുംബത്തിൽ പിണ്ഡം ലഭിക്കാതെ, മക്കളോ ഭാര്യമാരോ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നവരും—
പംഗുകുബ്ജാ വിരൂപാശ്ച ആമഗര്ഭാശ്ച യേ മൃതാഃ
കൈകാലുകൾ തകരാറായവരും, കുമ്പരന്മാരും, രൂപഭംഗം നഷ്ടമായവരും, ഗർഭത്തിൽ മരിച്ചവരും—
ആബ്രഹ്മഭുവനാദ്യേ ച അന്യൈര്ദുര്മരണൈര്മൃതാഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകം മുതൽ താഴെയുള്ള ലോകങ്ങളിൽ, മറ്റു ദുർമരണങ്ങൾകൊണ്ട് മരിച്ചവരും—
തൃഷാര്താഃ ക്ഷുധിതാശ്ചൈവ ഹാപിതാശ്ചൈവ യേ മൃതാഃ തേഷാമുദ്ധരണാര്ഥായ അത്ര ശ്രാദ്ധം വിധീയതേ
ദാഹംകൊണ്ടും വിശപ്പുകൊണ്ടും ഇല്ലായ്മകൊണ്ടും മരിച്ചവരുടെ മോചനത്തിനായി, ഇവിടെയാണു ഈ ശ്രാദ്ധം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഏവം ശ്രാദ്ധവിധിം വ്യാസ തസ്മിംസ്തീര്ഥേ സമാചരേത് ഗയായാം ച സമാസാദ്യ സുരാ ഇംദ്രപുരോഗമാഃ
ഇങ്ങനെ, വ്യാസാ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധവിധി ആചരിക്കണം; ഗയയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും മറ്റ് ദേവന്മാരും അങ്ങനെ ചെയ്തതാണു.
പുനര്യോഗബലം പ്രാപ്യ സ്വാധികാരം യയുഃ പുരാ
വീണ്ടും യോഗശക്തി പ്രാപിച്ചവർ, മുമ്പുപോലെ തങ്ങളുടെ അധികാരം കൈവശമാക്കി.
ഏവം വ്യാസ ഗയാതീര്ഥം കുമുദ്വത്യാം സുനിശ്ചിത മ്
ഇങ്ങനെ, വ്യാസാ, കുമുദ്വതിയിൽ ഗയാതീർഥം ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.