ഗിരിഗഹ്വരകുംജേഷു ഗുഹാധ്വാംതാംതരേഷു ച
പർവതഗുഹകളിലും ഇരുണ്ട ഗഹ്വരങ്ങളിലുമാണ് അവിടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
ഗൃഹദീര്ഘികാസു രമ്യാസു ശാലാമാലാസു സര്വതഃ
സുന്ദരമായ വീട്ടു കുളങ്ങളിലും ഹാളുകളുടെ നിരകളിലും എല്ലായിടത്തും അവിടം കാണാം.
കുമുദ്വതീപ്രഫുല്ലാനി വിരാജംതേ സരാംസി ച
കുമുദ്വതിയുടെ പുഷ്പങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞു കുളങ്ങളിലൊട്ടും മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
നദ്യഃ സരാംസി സര്വാണി വാപീകൂപസുപല്വലാഃ
നദികൾ, എല്ലാ കുളങ്ങളും, കിണറുകളും, കുളംപോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളും, ചതുപ്പുകളും—
യസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു പ്രഫുല്ലാ ച കുമുദ്വതീ 5.1.45.
എല്ലാ കാലങ്ങളിലും കുമുദ്വതി പുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കുമുദ്വത്യാം നരാ യേ തു ശ്രാദ്ധം കുര്യുഃ സമാഹിതാഃ
കുമുദ്വതിയിൽ മനസ്സോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാർക്ക്,
അക്ഷയം ലഭതേ ശ്രാദ്ധം പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ്
അവർ നൽകിയ ശ്രാദ്ധം പിതാക്കൾക്ക് അക്ഷയമായി ലഭിക്കും.
യത്കിംചിത്ക്രിയതേ കര്മ തത്സര്വം ചാക്ഷയം ഭവേത്
അവിടെ ചെയ്യുന്ന ഏതു പ്രവർത്തിയും എല്ലാം അക്ഷയമാകും.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം പഞ്ചമ ആവന്ത്യഖണ്ഡേഽവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ കുമുദ്വതീപ്രഭാവകഥനംനാമ പഞ്ചചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ അശീതിസാഹസ്രം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അവന്ത്യഖണ്ഡത്തിൽ, അവന്തീക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ, കുമുദ്വതിയുടെ മഹിമയെക്കുറിച്ചുള്ള അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശൃണു വ്യാസ മഹാഭാഗ യഥാ ബ്രഹ്മാബ്രവീത്സുരാന്
മഹാഭാഗനായ വ്യാസാ, ബ്രഹ്മാവു് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞത് എങ്ങനെ എന്ന് കേൾക്കൂ.
തഥാഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി വിസ്തരേണ തപോധന
തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ, ഞാൻ അതെല്ലാം വിശദമായി പറയാം.
മാരീചഃ കശ്യപസ്തേപേ തപഃ പരമദുഷ്കരമ്
മാരീചനായ കശ്യപൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ആചരിച്ചു.
ശീര്ണപത്രാനിലാഹാരോ വായുഭക്ഷീ ജിതേന്ദ്രിയഃ
വീണുപോയ ഇലകളും വായുവും മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച്, വായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ജീവിച്ചു.
ശ്രൂയതാം ഭോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മമ വാക്യമനുത്തമമ്
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്റെ അതുല്യമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
തസ്മാത്തേ സംതതിസ്താത യാവച്ചംദ്രദിവാകരൌ
പ്രിയനായവനേ, നിന്നിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം വംശം തുടരും.
അദിതിസ്തേ സതീ ഭാര്യാ ത്വയാ സഹാചരത്തപഃ
നിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അദിതി നിന്നോടൊപ്പം തപസ്സ് ആചരിച്ചു.
ഭവിഷ്യംതി സുതാഃ സര്വേ വിഷ്ണുശ്ചേംദ്രപുരോഗമാഃ
നിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും മുന്നിൽ നിന്ന് ജനിക്കും.
ത്വം ചാപി ച ഋഷിശ്രേഷ്ഠഃ പ്രജാപതിരകല്മഷഃ
നീയും ഋഷിശ്രേഷ്ഠനായി പാപരഹിതനായ പ്രജാപതിയാകും.
ഇത്യുക്ത്വാ ച പുന ര്ദേവീ തത്രൈവാംതരധീയത 5.1.46.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവി അവിടെയെങ്ങും അപ്രത്യക്ഷയായി.
കശ്യപഃ സഹ ദാക്ഷിണ്യാ സാഗ്നികഃ സമുപാശ്രിതഃ
കശ്യപൻ ദക്ഷയുടെ മകളോടും അഗ്നിയോടും കൂടെ അവിടെ അഭയം പ്രാപിച്ചു.
മരീചേഃ കശ്യപോ ജജ്ഞേ തതഃ സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
മരീചിയിൽ നിന്ന് കശ്യപൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാം നിലനിന്നു.
നംദനം ചാപി തത്രൈവ മഹാകാലവനോത്തമേ
അവിടെ അത്യുത്തമമായ മഹാകാലവനത്തിൽ നന്ദനനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സാ സിഷേവേ സദാ തത്ര മഹാകാലം മഹേശ്വരമ്
അവൾ അവിടെ എല്ലായ്പോഴും മഹാകാലനായ മഹേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
ബിംദുസരഃ സമാഖ്യാതം മാനസം സര ഉത്തമമ്
ബിന്ദുസരസ് എന്നത് മഹത്തായ മാനസസരസ്സായി പ്രശസ്തമാണ്.
മുക്താമണിഗണാകീര്ണം രത്നശോഭനശോഭിതമ്
അത് മുത്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നതുമാണ്.
യാനി യാനി ച ദിവ്യാനി സംതി ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോലകേ
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ എല്ലാ ദിവ്യവസ്തുക്കളും അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
തേനതേനാത്മയോഗേന മാനവാശ്ചാത്ര സംസ്ഥിതാഃ
അത് പോലെ തന്നെ ആത്മയോഗത്തിലൂടെ മനുഷ്യരും ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അന്യോന്യം ച സമാകീര്ണാ സര്വേ ചാമരസംനിഭാഃ
എല്ലാവരും പരസ്പരം കലർന്നിരിക്കുന്നു; എല്ലാവരും അമരന്മാരെപ്പോലെയാണ്.
അമരാംഗനാസമാ നാര്യഃ സദൈവ സ്ഥിരയൌവനാഃ 5.1.46.
അവിടത്തെ സ്ത്രീകൾ ദേവകന്യകകളെപ്പോലെയും എന്നും യൗവനം നിലനിൽക്കുന്നവരുമാണ്.
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈഃ കിന്നരോരഗരാക്ഷസൈഃ
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, നാഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ടു.