രുദ്രാ ഹ്യേകാദശ പ്രോക്താ ദ്വാദശാര്കാസ്തഥൈവ ച
അവിടെ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരും പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
അഷ്ടൌ ച ദിഗ്ഗജാശ്ചൈവ മനവശ്ച ചതുര്ദശ
അവിടെ എട്ടു ദിക്കുപോത്തുകളും പതിനാലു മനുക്കളും ഉണ്ട്.
ഗംധര്വാസരസശ്ചൈവ കിംനരോരഗരാക്ഷസാഃ । സിദ്ധാസ്തപസ്വിനോ വത്സ തത്രൈവ സമുപസ്ഥിതാഃ
ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, കിന്നരന്മാർ, നാഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, തപസ്വികൾ ഇവിടെയെല്ലാം സന്നിഹിതരാണ്, പ്രിയമേ.
അഷ്ടൌ വൈ ഭൈരവാഃ ഖ്യാതാശ്ചത്വാരഃ പവനാത്മജാഃ
അവിടെ എട്ടു പ്രസിദ്ധമായ ഭൈരവന്മാരും നാലു വായുപുത്രന്മാരും ഉണ്ട്.
ഏതേ ദേവഗണാഃ പ്രോക്താ രൌദ്രാശ്ചൈവ തഥാ ഗണാഃ 5.1.45.
ദേവതകളുടെയും ഭയങ്കരമായ സംഘങ്ങളുടെയും വിവരങ്ങൾ ഇതുവരെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദക്ഷഃ പ്രജാപതിശ്രേഷ്ഠോ ദിതിര്വൈ ദേവമാതരഃ । സുരഭീപ്രമുഖാ ഗാവഃ സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച
ദക്ഷൻ എന്ന പ്രധാന പ്രജാപതി, ദിതിയും ദേവമാതാവായ ദിതിയും, സുരഭി മുഖ്യമായ പശുക്കളും, നിലനിൽക്കുന്നവയും സഞ്ചരിക്കുന്നവയും എല്ലാം ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നു.
തീര്ഥാനി യാനി സര്വാണി നദ്യഃ പ്രസ്രവണാനി ച
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും നദികളും ഉറവുകളുമൊക്കെയും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
സപ്ത പുര്യസ്ത്രയോ ഗ്രാമാ നവാരണ്യാ നവോഷരാഃ
ഏഴു നഗരങ്ങൾ, മൂന്ന് ഗ്രാമങ്ങൾ, ഒൻപതു കാടുകൾ, ഒൻപതു മരുഭൂമികൾ ഇവയും ഉണ്ട്.
സമുദ്രാശ്ചൈവ ചത്വാരോ രത്നാനി വിവിധാനി ച രാജര്ഷയസ്തഥാ ശാംതാ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ
നാലു സമുദ്രങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും, ശാന്തരായ രാജർഷിമാരും, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഉണ്ട്.
വേദാഃ പുരാണസ്മൃതയോ ഗാഥാ ഗീതിപ്രഹേ ലികാഃ
വേദങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, ഗാഥകൾ, ഗാനങ്ങൾ ഇവയും ഇവിടെ കാണാം.
തസ്യ ദര്ശനമാത്രേണ ജാതോഽഹം വിജ്വരോഽമലഃ
അവളെ കണ്ടുമാത്രം എനിക്ക് രോഗം മാറി, മനസ്സ് ശുദ്ധിയായി.
സ്നാതോഽഹം സര്വതീര്ഥേഷു ശുചിര്ഭൂത്വാ സമാഹിതഃ
എല്ലാ തീർത്ഥജലങ്ങളിലും കുളിച്ച് ഞാൻ ശുദ്ധനും സമാധാനമുള്ളവനുമായി.
ദൃഷ്ട്വാ പദ്മാവതീം ശുദ്ധാം സര്വകാമവരപ്രദാമ്
പവിത്രയും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവളുമായ പത്മാവതിയെ ഞാൻ കണ്ടു.
ന ദുഃഖീ ന ച ദാരിദ്രോ ന മൂര്ഖോ നാജിതേംദ്രിയഃ
അവിടെ ദു:ഖമോ ദാരിദ്ര്യമോ അജ്ഞതയോ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലായ്മയോ ഒന്നുമില്ല.
അന്യോന്യം സര്വമിത്രാണി അന്യോന്യം ചോപകാരിണഃ 5.1.45.
എല്ലാവരും പരസ്പരം സുഹൃത്തുക്കളാണ്, പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നവരാണ്.
ഉദ്യാനാനി ച രമ്യാണി വനാന്യുപവനാനി ച
അവിടെ മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളും കാടുകളും ഉപവനങ്ങളും ഉണ്ട്.
നാനാരത്നസമാകീര്ണൈര്ഹേമകുംഭൈഃ സുശോഭനൈഃ
വിവിധ രത്നങ്ങളാലും മനോഹരമായ പൊൻകലശങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സദൈവ വസതേ യത്ര ഉമയാ സഹ ശംകരഃ
അവിടെ ശിവനും ഉമയുമൊത്ത് എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
ചംദ്രജ്യോത്സ്നാകലാപൂര്ണമരീചിഭിഃ സദാ ബഭൌ
ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ കിരണങ്ങളാൽ അവിടം എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകാശിച്ചുനില്ക്കുന്നു.
സദൈവ പുഷ്പിതാ ശ്യാമാ ബാല്യരൂപവതീ യഥാ
എപ്പോഴും പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചും കറുത്ത നിറത്തോടെയും ബാല്യരൂപംപോലെയും അവിടം കാണാം.
ഗിരിഗഹ്വരകുംജേഷു ഗുഹാധ്വാംതാംതരേഷു ച
പർവതഗുഹകളിലും ഇരുണ്ട ഗഹ്വരങ്ങളിലുമാണ് അവിടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
ഗൃഹദീര്ഘികാസു രമ്യാസു ശാലാമാലാസു സര്വതഃ
സുന്ദരമായ വീട്ടു കുളങ്ങളിലും ഹാളുകളുടെ നിരകളിലും എല്ലായിടത്തും അവിടം കാണാം.
കുമുദ്വതീപ്രഫുല്ലാനി വിരാജംതേ സരാംസി ച
കുമുദ്വതിയുടെ പുഷ്പങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞു കുളങ്ങളിലൊട്ടും മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
നദ്യഃ സരാംസി സര്വാണി വാപീകൂപസുപല്വലാഃ
നദികൾ, എല്ലാ കുളങ്ങളും, കിണറുകളും, കുളംപോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളും, ചതുപ്പുകളും—
യസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു പ്രഫുല്ലാ ച കുമുദ്വതീ 5.1.45.
എല്ലാ കാലങ്ങളിലും കുമുദ്വതി പുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കുമുദ്വത്യാം നരാ യേ തു ശ്രാദ്ധം കുര്യുഃ സമാഹിതാഃ
കുമുദ്വതിയിൽ മനസ്സോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാർക്ക്,
അക്ഷയം ലഭതേ ശ്രാദ്ധം പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ്
അവർ നൽകിയ ശ്രാദ്ധം പിതാക്കൾക്ക് അക്ഷയമായി ലഭിക്കും.
യത്കിംചിത്ക്രിയതേ കര്മ തത്സര്വം ചാക്ഷയം ഭവേത്
അവിടെ ചെയ്യുന്ന ഏതു പ്രവർത്തിയും എല്ലാം അക്ഷയമാകും.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം പഞ്ചമ ആവന്ത്യഖണ്ഡേഽവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ കുമുദ്വതീപ്രഭാവകഥനംനാമ പഞ്ചചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ അശീതിസാഹസ്രം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അവന്ത്യഖണ്ഡത്തിൽ, അവന്തീക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ, കുമുദ്വതിയുടെ മഹിമയെക്കുറിച്ചുള്ള അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശൃണു വ്യാസ മഹാഭാഗ യഥാ ബ്രഹ്മാബ്രവീത്സുരാന്
മഹാഭാഗനായ വ്യാസാ, ബ്രഹ്മാവു് ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞത് എങ്ങനെ എന്ന് കേൾക്കൂ.