തത്ര വിശ്വപതിഃ ശ്രീമാന്വിശ്വേശോ വിശ്വകൃദ്വിഭുഃ
അവിടെ, ലോകത്തിന്റെ ഉടമയായ മഹത്വമുള്ള വിശ്വേശ്വരനും സർവ്വവിഭവനും വിശ്വസ്രഷ്ടാവും നിലകൊണ്ടു.
ഏവം കുശസ്ഥലീ ഖ്യാതാ ഹേമശൃങ്ഗേതി യാ പുരാ
ഇങ്ങനെ, മുമ്പ് കുശസ്ഥലീ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അതിനു ഇപ്പോൾ ഹേമശൃംഗം എന്ന പേരാണ്.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം പഞ്ചമ ആവംത്യഖണ്ഡേഽവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ വ്യാസസനത്കുമാരസംവാദേ കുശസ്ഥലീനാമഹേതുകഥാവര്ണനംനാമൈകചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, അശീതിസാഹസ്രം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കാന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അവന്ത്യഖണ്ഡത്തിൽ, അവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, വ്യാസനും സനത്കുമാരനും നടത്തിയ സംവാദത്തിൽ, കുശസ്ഥലീ എന്ന പേരിന്റെ കാരണം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
തഥാ ശൃണു സുരൈഃ പൂര്വം ദൈത്യസൈന്യപരാജിതൈഃ
ഇപ്പോഴും കേൾക്കൂ, മുമ്പ് ദേവന്മാർ അസുരസൈന്യത്താൽ തോറ്റപ്പോൾ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ.
ആശ്രിതം മേരുശിഖരം വനകംദഗുഹാവൃതമ്
അവർ കാടുകളും മലകുഹരങ്ങളും നിറഞ്ഞ മെരു പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ അഭയം തേടി.
അന്യോന്യം ച സമാസാദ്യ സമഭ്യര്ച്യ പരസ്പരമ്
അവിടെ പരസ്പരം കണ്ടുമുട്ടി, ഒരുമിച്ച് പരസ്പരം ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
നിവേദയാംചക്രിരേ സര്വം തത്രാഗമനകാരണമ്
അവിടെ എത്താനുള്ള എല്ലാ കാരണങ്ങളും അവർ പരസ്പരം വിശദീകരിച്ചു.
ജഗാമ ത്രിദശൈഃ സാകം ദേവദേവം മഹേശ്വരമ്
അവരുടെ കൂടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവർ മഹാദേവനായ ദേവദേവനോടു പോയി.
ഋദ്ധിസിദ്ധിപ്രദം നിത്യം മുനിചാരണസേവിതമ്
സദാ ഐശ്വര്യവും വിജയം നൽകുന്നവനും, മുനിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്നവനും ആയവനാണ് അദ്ദേഹം.
ഋഷിഭിര്ഭാര്ഗവാദിഭിര്ദേവര്ഷിനാരദോത്തമൈഃ
ഭാർഗവനും മറ്റു മഹർഷിമാരും ദേവർഷിയായ നാരദനും അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ചു.
പ്രജാപതിഗണാകീര്ണം മാനവൈശ്ച ചതുര്ദശൈഃ
പ്രജാപതിമാരുടെയും പതിനാലു മനുമാരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞതാണ് ആ സ്ഥലം.
സംസേവ്യം ച സദാചാരൈഃ പുണ്യവദ്ഭിര്ജനൈസ്തഥാ
നല്ല പെരുമയുള്ള, പുണ്യശാലികളായ മനുഷ്യർ എന്നും ആരാധിക്കുന്നതുമാണ് അതു.
മണിരത്നൈശ്ച സോപാനൈ ര്ദിവ്യം സരസശോഭിതമ് 5.1.42.
മണികളും രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച പടികളും ദൈവികമായ തടാകങ്ങളും കൊണ്ട് ആ ഭൂപ്രദേശം ഭംഗിയാർന്നതാണ്.
ഷഡൂര്മിരഹിതം സ്ഥാനം യത്ര തിഷ്ഠന്തി പക്ഷിണഃ സ്തുതിമാരേഭിരേ കര്തും ദേവദേവജഗത്പതേഃ
ആറ് തരത്തിലുള്ള ദു:ഖങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ആ സ്ഥലത്ത് പക്ഷികൾ വന്നു ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ലോകനാഥനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
നൃസിംഹരൂപായോഗ്രായ നമോ വാരാഹരൂപിണേ
നരസിംഹരൂപത്തിൽ ഭയങ്കരനായവനെയും, വരാഹരൂപം ധരിച്ചവനെയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
വാസുദേവായ ശാംതായ യദൂനാം പതയേ നമഃ
ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള യദുകുലാധിപനായ വാസുദേവനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇതി സ്തവാഭിയുക്താനാം വാഗുവാചാശരീരിണീ
അവർ ഇങ്ങനെ സ്തുതികളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം അവിടെ മുഴങ്ങി.
മഹാകാലവനേ രമ്യേ ബ്രഹ്മര്ഷിഗണസേവിതേ
ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെ കൂട്ടം സേവിക്കുന്ന മനോഹരമായ മഹാകാലവനം അങ്ങ് ഉണ്ട്.
നാമ്നാ കുശസ്ഥലീ രമ്യാ സിദ്ധഗംധര്വസേവിതാ
കുശസ്ഥലീ എന്ന മനോഹരമായ സ്ഥലമാണ് അവിടെ, സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്നതും.
കല്പക്ഷയേ ക്ഷയം യാംതി സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച
കാലചക്രം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ചലിക്കുന്നവയും അചലങ്ങളുമായ എല്ലാ ജീവികളും നശിക്കുന്നു.
സരിതഃ സാഗരാഃ സര്വേ സരാംസ്യുപവനാനി ച
എല്ലാ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും തടാകങ്ങളും വനംപുറങ്ങളും എല്ലാം അങ്ങ് ഇല്ലാതാകുന്നു.
ജ്യോതീംഷി ചംദ്രസൂര്യൌ ച സര്വം വിഷ്ണുമയം ജഗത് 5.1.42.
നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ—സകലവും വിഷ്ണുവിൻറെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതാണ് ഈ ലോകം.
സര്വമാദായ ഭഗവാഞ്ഛംകരസ്തത്ര തിഷ്ഠതി
എല്ലാം സ്വന്തത്തിലേക്ക് ഉൾക്കൊണ്ട്, ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ അവിടെയുണ്ട്.
സര്വയജ്ഞമയോ വേദഃ സര്വധര്മമയീ ദയാ
വേദം എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും സാരമാണ്; ദയയാണ് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളുടെയും സാരം.
തസ്മാദ്ധിതകരം ക്ഷേത്രം കുരൂണാം വൈ സുരോത്തമാഃ
അതുകൊണ്ട്, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, ഈ കുരുക്ഷേത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏറ്റവും ഹിതകരമായ സ്ഥലമാണ്.
തസ്മാദ്ദശഗുണാ കാശീ കാശ്യാ ദശഗുണാ ഗയാ
അതുകൊണ്ട്, കാശി പത്തു മടങ്ങ് ശ്രേഷ്ഠം; കാശിയെക്കാൾ പത്തു മടങ്ങ് ശ്രേഷ്ഠം ഗയയാണ്.
ഉപരാഗസഹസ്രാണി വ്യതിപാതായുതാനി ച
ആയിരക്കണക്കിന് ഗ്രഹണങ്ങളും പതിനായിരക്കണക്കിന് വ്യതിപാതങ്ങളും സംഭവിക്കുന്നു.
ലക്ഷമിംദുക്ഷയേ ദാനം സഹസ്രം ചായനദ്വയേ
ലക്ഷം ചന്ദ്രന്മാരുടെ ക്ഷയകാലത്ത് നൽകിയ ഒരു ദാനം, രണ്ട് അയനങ്ങളിൽ നൽകിയ ആയിരം ദാനങ്ങൾക്കു തുല്യമാണ്.
തസ്മാദ്ധിതകരാ ദേവാ പുരീ ഹ്യേഷാ കുശസ്ഥലീ
അതുകൊണ്ട്, ദേവന്മാരേ, കുശസ്ഥലീ എന്ന ഈ നഗരം നന്മകൊണ്ടാണ്.
തത്സര്വം ഭോഃ സുരശ്രേഷ്ഠാഃ സര്വം തച്ചാക്ഷയം ഭവേത്
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇതെല്ലാം അക്ഷയമായിരിക്കും.