പാദ്യേനാചമനീയേന മധുപര്കേണ കേശവമ്
പാദ്യജലം, ആചമനജലം, മധുപർകം എന്നിവ കൊണ്ട് കേശവനെ ആരാധിച്ചു.
ഋതേ ത്വയാ ജഗദ്വിഷ്ണോ നൈവാവസ്ഥാതു മര്ഹതി
വിഷ്ണുവേ, നിന്നെ ഒഴികെ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
ശാസ്താ ത്വമസ്യ വിശ്വസ്യ വിശുദ്ധസ്യ ച നാപരഃ
നീ ഈ വിശുദ്ധമായ ലോകത്തിന്റെ അധിപനാണ്; മറ്റൊരാളുമില്ല.
ദേവദാനവഗംധര്വാഃ സയക്ഷോ രഗരാക്ഷസാഃ പരസ്പരം വിനിഘ്നംതി താംശ്ച ത്വം രക്ഷിതും ക്ഷമഃ
ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുന്നു; അവരെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നത് നീയത്രേ.
ത്വമസ്യ വിശ്വസ്യ ചരാചരസ്യ സ്ഥിതേഃ സദാ പ്രാണഭൃദാത്മരൂപിണീ
നീ സജീവജാലങ്ങളുടെ ആത്മരൂപത്തിൽ ഈ ചലനസ്ഥിരമായ ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പാണ്.
ത്വയാ ധൃതം സര്വമിദം ജഗദ്വൈ യതസ്തതോഽസി ത്വമുപേന്ദ്രസംജ്ഞഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നാൽ നിലനിൽക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്നെ ഉപേന്ദ്രൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
നിവാസിതം വിശ്വമിദം ത്വയാദ്യ വാസശ്ച ധാതോരിതി വാസുദേവഃ
ഈ ലോകം ഇന്ന് നിന്നാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സ്രഷ്ടാവിന്റെ വാസസ്ഥലവും അതുകൊണ്ട് വാസുദേവൻ തന്നെയാണ്.
സേനാനുരൂപം ജഗദേവ യസ്മാദതഃ സ്മൃതസ്ത്വം കില വിശ്വസേനഃ
ലോകം നിന്റെ സേനയ്ക്ക് അനുസരിച്ചാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്നെ വിശ്വസേനൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ജിതം ത്വയാ ദേവ ജഗത്ത്രയം യജ്ജിതേശ്ച ധാതോസ്ത്വമതോഽസി ജിഷ്ണുഃ
ദേവനേ, മൂന്ന് ലോകവും നീ ജയിച്ചു; സ്രഷ്ടാവിനെയും ജയിച്ചതിനാൽ നിന്നെ ജിഷ്ണു എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ത്വമസ്യ സര്വസ്യ ഭവാദിരാജസ്തവാസ്തു ഭദ്രാസനമദ്വിതീയമ 5.1.41.
സകലത്തിന്റെയും ആദിയായ രാജാവാണ് നീ; നിന്റെ ഭാഗ്യപ്രദമായ തുല്യരില്ലാത്ത സിംഹാസനം നിലനില്ക്കട്ടെ.
സുദര്ശനം നാമ തവാസ്തി ചക്രമതോ ഹി ഗീതഃ കവിഭി സ്തു ചക്രീ
നിനക്ക് സുദർശനം എന്ന ചക്രം ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ടാണ് കവിൾ നിന്നെ ചക്രധാരി എന്നു പാടുന്നത്.
തുരംഗമാഃ സംതു തവാരിസംഹരേ തഥാ ഹൃഷീകേശ സുദന്തദന്തിനഃ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാൻ നിനക്ക് കുതിരകളും, അതുപോലെ ഹൃഷീകേശാ, ഉത്തമദന്തങ്ങൾ ഉള്ള ആനകളും ഉണ്ടാകട്ടെ.
വിചിത്രവസ്ത്രോത്തമരക്തമാല്യൈര്വിഭൂഷിതസ്ത്വം ഭവ ഭീമസേനഃ
നാനാതരം വസ്ത്രങ്ങളും ഉത്തമമായ ചുവപ്പ് പൂമാലകളും അണിഞ്ഞ് നീ ഭീമസേനനായി ഭാവിക്ക.
തവാനുഗാ ഭക്തിരിഹാസ്തു വൈ സതീ മുകുന്ദ ഭക്തേ ത്വമതഃ പ്രസീദ മേ
നിനക്കുള്ള സത്യമായ ഭക്തി ഇവിടെ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ, മുകുന്ദന്റെ ഭക്തന്മാർക്കുള്ളതുപോലെ. അതിനാൽ, ദയവായി എന്നോട് കൃപ കാണിക്കണം.
വിരിംച മേ ദര്ശയ തസ്യ മംഡലം ത്വയാ വിമുക്തം ച സദാശിവം വിഭോ
സൃഷ്ടികർത്താവേ, അവന്റെ ആ മണ്ഡലവും എപ്പോഴും മോചിതനായ സദാശിവനെയും എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.
സ്ഥിരം സ്ഥി യത്ര ജഗത്കരോമ്യഹം തതോ വിരംചിഃ കുശമുഷ്ടിമാദദേ
ഞാൻ ലോകം സ്ഥാപിക്കുന്ന സ്ഥലം ഉറപ്പുള്ളതാകട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് ഒരു പിടി ദർഭ എടുത്തു.
തതഃ സ്ഥലീമുച്ചതരാമവാപ്യ പിതാമഹഃ കേശവമാഹ ചാദരാത്
അതിനുശേഷം, പിതാമഹൻ ഉയർന്ന ഒരു സ്ഥലത്ത് എത്തി, ആദരപൂർവ്വം കേശവനോട് പറഞ്ഞു.
ത്വമേവ വിഷ്ണുര്വിബുധാര്ചിതഃ സദാ സ്മൃതോ മുനീംദ്രൈഃ സ ച വിഷ്ടരശ്രവാഃ
നീ മാത്രമാണ് വിഷ്ണു, ദേവന്മാർ എപ്പോഴും ആരാധിക്കുന്നവൻ, മുനിമാർ ഓർക്കുന്നവൻ, വിശ്ടരശ്രവ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ.
കുശസ്ഥലീം സംസ്ഥിത ഏവ ദേവ ഇത്ഥം വിധാത്രാ പുരുഷോത്തമഃ സ്തുതഃ
അവിടെ, ദർഭയിൽ ഇരുന്ന്, പരമപുരുഷനായി സൃഷ്ടികർത്താവ് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
സമംതതോ യോജനസം ഖ്യയാവൃതാം തതോ വിധാതാ പുരുഷോത്തമസ്തഥാ 5.1.41.
അതിനുശേഷം, സൃഷ്ടികർത്താവും പരമപുരുഷനും അതിനെ എല്ലാ ദിശയിലും ഒരു യോജന ദൂരത്തിൽ ചുറ്റി വളഞ്ഞു.
തത്ര വിശ്വപതിഃ ശ്രീമാന്വിശ്വേശോ വിശ്വകൃദ്വിഭുഃ
അവിടെ, ലോകത്തിന്റെ ഉടമയായ മഹത്വമുള്ള വിശ്വേശ്വരനും സർവ്വവിഭവനും വിശ്വസ്രഷ്ടാവും നിലകൊണ്ടു.
ഏവം കുശസ്ഥലീ ഖ്യാതാ ഹേമശൃങ്ഗേതി യാ പുരാ
ഇങ്ങനെ, മുമ്പ് കുശസ്ഥലീ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അതിനു ഇപ്പോൾ ഹേമശൃംഗം എന്ന പേരാണ്.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം പഞ്ചമ ആവംത്യഖണ്ഡേഽവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ വ്യാസസനത്കുമാരസംവാദേ കുശസ്ഥലീനാമഹേതുകഥാവര്ണനംനാമൈകചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, അശീതിസാഹസ്രം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കാന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അവന്ത്യഖണ്ഡത്തിൽ, അവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, വ്യാസനും സനത്കുമാരനും നടത്തിയ സംവാദത്തിൽ, കുശസ്ഥലീ എന്ന പേരിന്റെ കാരണം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
തഥാ ശൃണു സുരൈഃ പൂര്വം ദൈത്യസൈന്യപരാജിതൈഃ
ഇപ്പോഴും കേൾക്കൂ, മുമ്പ് ദേവന്മാർ അസുരസൈന്യത്താൽ തോറ്റപ്പോൾ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ.
ആശ്രിതം മേരുശിഖരം വനകംദഗുഹാവൃതമ്
അവർ കാടുകളും മലകുഹരങ്ങളും നിറഞ്ഞ മെരു പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ അഭയം തേടി.
അന്യോന്യം ച സമാസാദ്യ സമഭ്യര്ച്യ പരസ്പരമ്
അവിടെ പരസ്പരം കണ്ടുമുട്ടി, ഒരുമിച്ച് പരസ്പരം ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
നിവേദയാംചക്രിരേ സര്വം തത്രാഗമനകാരണമ്
അവിടെ എത്താനുള്ള എല്ലാ കാരണങ്ങളും അവർ പരസ്പരം വിശദീകരിച്ചു.
ജഗാമ ത്രിദശൈഃ സാകം ദേവദേവം മഹേശ്വരമ്
അവരുടെ കൂടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവർ മഹാദേവനായ ദേവദേവനോടു പോയി.
ഋദ്ധിസിദ്ധിപ്രദം നിത്യം മുനിചാരണസേവിതമ്
സദാ ഐശ്വര്യവും വിജയം നൽകുന്നവനും, മുനിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്നവനും ആയവനാണ് അദ്ദേഹം.
ഋഷിഭിര്ഭാര്ഗവാദിഭിര്ദേവര്ഷിനാരദോത്തമൈഃ
ഭാർഗവനും മറ്റു മഹർഷിമാരും ദേവർഷിയായ നാരദനും അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ചു.