തസ്മാദ്ബ്രൂഹി മമൈകം തു പ്രശ്നം തഥ്യേന സാംപ്രതമ്
അതുകൊണ്ട്, ദയവായി ഇപ്പോൾ സത്യമായി ഒരു ചോദ്യം എന്നോട് പറയൂ.
കുശസ്ഥലീ കഥം നാമ തഥാവംതീ കഥം സ്മൃതാ
കുശസ്ഥലീ എന്ന പേര് എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? അതുപോലെ അവന്തി എന്ന പേരും എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു?
നാമ്നാം ഹേതുമഥോ തേഷാം ബ്രൂഹി ത്വം മുനിസത്തമ
മഹർഷേ, ആ പേരുകളുടെ കാരണം ദയവായി നീ പറയൂ.
കഥിതം വാമദേവായ ഗൌരകല്പേ പുരാതനേ
പഴയ ഗൗരീയുഗത്തിൽ വാമദേവനോട് ഇത് പറഞ്ഞിരുന്നു.
മഹേശേന ഭഗവതാ വിധിശ്ചൈവാത്ര ഹേതുതഃ
ഭഗവാൻ മഹേശനും വിധിയും ഇവിടെ അതിന്റെ കാരണവും വിശദീകരിച്ചു.
സ്വര്ഗപ്രാപ്തിശ്ച ഭവതി സ്വേച്ഛാചാരവിഹാരിണാമ്
അവിടെ ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് സ്വർഗ്ഗലാഭം ഉണ്ടാകും.
കുതോ നിവര്തിതം ചിത്തം ജായതേ വസതാം ക്വചിത് ഏതന്മേ ഭഗവന്ബ്രൂഹി ഹിതാര്ഥം സര്വദേഹിനാമ് 5.1.40.
അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്കു മനസ്സ് എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു? എവിടെയാണ് അതു ഉദയിക്കുന്നത്? ഭഗവാനേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരമാകുന്ന വിധത്തിൽ ദയവായി ഇതു പറയൂ.
പ്രോവാച പാര്വതീകാംതം പ്രഭുഃ പ്രീതഃ പിതാമഹഃ
സന്തോഷത്തോടെ പിതാമഹൻ പാർവതിയുടെ പ്രിയനോടു പറഞ്ഞു.
അജാനന്നിവ ത്വം സര്വം മാം പൃച്ഛസി സനാതന
നിനക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്നു ഞാൻ അറിയുമ്പോഴും, നീ എന്നോട് എല്ലാം ചോദിക്കുന്നു.
ത്വമേവ ച മഹാകാലഃ സര്വം വൈ ജ്ഞായതേ ത്വയാ
നീ തന്നെയാണ് മഹാകാലൻ; എല്ലാം നിനക്ക് അറിയാം.
നിവസംതി ന തേ മര്ത്യാഃ സുരാസ്തേ വൈ ന സംശയഃ
അവിടെ മനുഷ്യർ താമസിക്കുന്നില്ല; അവിടെയുള്ളവർ ദേവന്മാരാണ്, സംശയമില്ല.
വര്തതേ ച പുരീ തത്ര രമ്യഹര്മ്യാ സുശോഭനാ
അവിടെ മനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങളുള്ള ഒരു നഗരം ഉണ്ട്.
സ്വര്ണശൃങ്ഗാശ്ച പ്രാസാദാ വിഹിതാ വിശ്വകര്മണാ
വിശ്വകർമ്മൻ സ്വർണ്ണകിരീടങ്ങളുള്ള കൊട്ടാരങ്ങൾ അവിടെ പണിതു.
പൂര്വകല്പേ സ്ഥിതോഽഹം ച യത്ര ത്വം കേശവസ്തഥാ
പഴയ യുഗത്തിൽ ഞാൻ അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു; നീയും, കെശവ, അവിടെ ആയിരുന്നു.
തഥാ ദേവര്ഷയഃ സിദ്ധാ യക്ഷകിംനരദാനവാഃ
അതു പോലെ ദേവർഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, ദാനവന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തഥൈവ ച വരാ നാര്യോ ദേവാനാമതിവല്ലഭാഃ 5.1.40.
അതു പോലെ ദേവന്മാർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമായ ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ത്രീകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആഗത്യ ച യദാ ദേവഃ സഹ ദേവൈര്മഹേശ്വരഃ
അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി.
പ്രാസാദൈഃ സ്വര്ണശൃംഗാഢ്യൈര്മണിരത്നവിഭൂഷിതൈഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൊമ്പുകളും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മഹാലയങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്രാസ്തേ ശോഭനേ ദിവ്യേ പ്രാസാദേ മണിഭൂഷിതേ
അവിടെ, മനോഹരവും ദിവ്യവുമായ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പ്രാസാദത്തിൽ അദ്ദേഹം വസിച്ചു.
തതോ മഹേശശ്ച പിതാമഹശ്ച സമേത്യ തം വിശ്വപതിം നനംദതുഃ
ശേഷം മഹേശ്വരനും പിതാമഹനും ചേർന്ന് ആ ലോകനാഥനോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
കിമാഗതൌ വാ ത്രിദിവാന്മഹീതലം സഹാനുഗാവാശ യകശ്ച കഥ്യതാമ്
നിങ്ങൾ സഹചാരികളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് എന്തിനാണ് വന്നത്? ദയവായി പറയൂ.
ത്വയാ വിനാ നൈവ സുരാലയേ സുഖം മഹീതലേ വാഥ രസാതലേഽ സ്തി നഃ
നിങ്ങളില്ലാതെ ദേവലോകത്തും ഭൂമിയിലും അഥവാ പാതാളത്തിലും പോലും ഞങ്ങൾക്ക് സന്തോഷമില്ല.
പ്രയച്ഛ വിശ്വേശ്വര ചാവയോരിഹ സ്ഥാനം ച തീര്ഥം പ്രലയേഽക്ഷയം ച
ലോകനാഥാ, ഞങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ ഒരു സ്ഥലം, ഒരു തിര്ഥം, പ്രളയകാലത്തും നശിക്കാത്ത ഒരു വാസസ്ഥലം ദയവായി നൽകൂ.
ദദാമ്യഭീഷ്ടം യുവയോരിഹാലയം പ്രജാപതേ ഹ്യുത്തരതസ്തവ സ്ഥിതിഃ
പ്രജാപതേ, നിങ്ങൾക്കാഗ്രഹിച്ച വാസസ്ഥലം ഞാൻ ഇവിടെ നൽകുന്നു; നിങ്ങളുടെ വാസം വടക്കോട്ടായിരിക്കും.
മഹാകാലോ ഹ്യധോജ്വാലോ ജഗദാത്മാ പ്രഭുഃ സ്ഥിതഃ
മഹാകാലൻ, താഴെ ജ്വലിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായ പ്രഭു അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്രീഡാര്ഥം നഗരീ സൃഷ്ടാ സര്വഭൂതഹിതൈഷിണാ 5.1.40.
എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി കളിക്കാനായി ഈ നഗരം സൃഷ്ടിച്ചു.
ഭവദ്ഭ്യാം ഹേമശൃം ഗേതി യസ്മാച്ച സമുദീരിതാ
നിങ്ങൾ ഇരുവരും പൊൻകൊമ്പുകൾക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞതിനാൽ,
ഏവം കനകശൃങ്ഗേതി പ്രഥമം നാമ കഥ്യതേ
അതിനാൽ ആദ്യമായി ഈ സ്ഥലത്തിന് 'കനകശൃംഗം' എന്ന പേരാണ് ലഭിച്ചത്.
ജപംതശ്ച സ്ഥിതാ യത്ര ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ജപം ചെയ്യുമ്പോൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം പഞ്ചമ ആവന്ത്യഖണ്ഡേഽവന്തീക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ കനകശൃങ്ഗാഭിധാനവൃത്താംതവര്ണനംനാമ ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ എൺപതിനൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ ശ്രീസ്കാന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ അവന്ത്യഖണ്ഡത്തിൽ, അവന്തീക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ, കനകശൃംഗം എന്ന പേരിലുള്ള സംഭവവിവരണമായ നാല്പത്താം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.