പ്രാപ്യാവഭൃഥമവ്യഗ്രഃ സര്വദേവര്ഷിപൂജിതഃ 5.1.28.
അവഭൃഥസ്നാനം നിർവികാരമായി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, സോമൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ആദരവും നേടി.
തസ്യ തത്പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപ്യമൈശ്വര്യമൃഷിസംസ്കൃതമ്
ഋഷിമാരാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട അത്രയും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത ഐശ്വര്യം സോമൻ നേടി.
ബൃഹസ്പതേസ്തദാ ഭാര്യാം താരാനാമ്നീം യശസ്വിനീമ്
അന്നേരം ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയായ, പ്രശസ്തയായ താര എന്നവൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വാച്യമാനസ്തദാ സോമോ ദേവദേവര്ഷിഭിസ്തഥാ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും സോമനോട് അവളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
ബൃഹസ്പതേസ്തതഃ പക്ഷം ശക്രോ ജഗ്രാഹ കോപതഃ
അതിനുശേഷം ക്രോധത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ പക്ഷം എടുത്തു.
തതോ യുദ്ധമഭൂത്തത്ര സുഘോരം ശക്രസോമയോഃ
അതിനുശേഷം അവിടെ സോമനും ഇന്ദ്രനും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു.
സര്വേ ഭീതാസ്തതോ ദേവാ ബ്രഹ്മാണം ശരണം ഗതാഃ
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയപ്പെട്ട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടി.
ദേവാനാം വചനം ശ്രുത്വാ സാര്ദ്ധം ദേവൈഃ പിതാമഹഃ
ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ് അവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പോയി.
വാരിതാസ്തേ സ്ഥിതാസ്തത്ര യുദ്ധം ത്യക്ത്വാ സുരാസുരാഃ
ബ്രഹ്മാവ് തടഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെ നിന്നു.
താമംതഃപ്രസവാം ദൃഷ്ട്വാ പ്രാഹ ഭാര്യാം ബൃഹസ്പതിഃ
ഭാര്യ ഗർഭിണിയായിരിക്കുന്നതു കണ്ട ബൃഹസ്പതി അവളോട് സംസാരിച്ചു.
ഉത്സസര്ജ തതസ്താരാ കുമാരം ദേവരൂപിണമ് 5.1.28.
അതിനുശേഷം താരാ ദൈവസ്വരൂപനായ ആ കുഞ്ഞിനെ വിട്ടയച്ചു.
സ തേജോ ജാതമാത്രോഽപി ദേവാനാമാക്ഷിപച്ഛിശുഃ
അവൻ ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ ദേവന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന പ്രകാശം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
കസ്യായം ബ്രൂഹി സുഭഗേ സോമസ്യാഥ ബൃഹസ്പതേഃ
സൗഭാഗ്യവതിയായേ, ഈ കുഞ്ഞ് ആരുടേതാണെന്ന് പറയൂ. ഇദ്ദേഹം സോമന്റേയോ, ബ്രഹസ്പതിയുടേയോ മകനാണോ?
യദത്ര സത്യം തദ്ബ്രൂഹി താരേ കസ്യ സുതോ ഹ്യയമ്
താരേ, സത്യം പറയൂ, ഈ കുഞ്ഞ് ആരുടെ മകനാണ്?
സോമസ്യേതി രഹഃ സോഽയം കുമാരോ ദേവസംനിഭഃ
ഇവൻ സോമന്റേത് തന്നെയാണ്—ഇത് ഒരു രഹസ്യമാകുന്നു; ദൈവത്തോടു സാമ്യമുള്ള ഈ ബാലൻ.
ബുധ ഇത്യകരോന്നാമ തസ്യ പുത്രസ്യ വൈ തദാ
അപ്പോൾ അവന്റെ മകനായി അവനെ ബുധൻ എന്ന് പേരിട്ടു.
തേന സോമോഽഭവത്കുഷ്ഠീ ക്ഷയരോഗയുതസ്തദാ
ഇതിന്റെ ഫലമായി സോമന് കുഷ്ടരോഗവും ക്ഷയരോഗവും ബാധിച്ചു.
അവന്തീമാജഗാമാശു സോമോ ദേവദിദൃക്ഷയാ
ദേവന്മാരെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ സോമൻ വേഗത്തിൽ അവന്തിയിലേക്ക് പോയി.
സ്നാത്വാ സംപൂജയാമാസ സോമഃ സോമേശ്വരം തതഃ
അവിടെ കുളിച്ച് സോമൻ സമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു.
മത്പ്രസാദാദ്വപുഃ കാംതം തവ സോമ ഭവിഷ്യതി
എന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, സോമാ, നിന്റെ രൂപം വീണ്ടും മനോഹരമാകും.
ഏവം വ്യാസ തു തത്തീര്ഥം ലിംഗം ചൈവാതി ദുര്ലഭമ് 5.1.28.
ഇങ്ങനെ, വ്യാസാ, ആ തീർത്ഥവും അവിടെയുള്ള ലിംഗവും വളരെ അപൂർവമാണ്.
ശ്രാവണം പ്രാപ്യ യോ മാസം സോമനാഥം ജിതേംദ്രിയഃ
ശ്രാവണ മാസത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് സോമനാഥക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവൻ—
സൌരാഷ്ട്രേ സോമനാഥസ്യ പൂജായാഃ പ്രത്യഹം ഫലമ്
സൗരാഷ്ട്രത്തിൽ സോമനാഥനെ പ്രതിദിനം ആരാധിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം—
തീര്ഥേ ചാനരകേ സ്നാത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവം മഹേശ്വരമ്
അനരക എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ച് മഹേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ—
പതന്തി കേന പാപേന പാപിനസ്തേഷു ദുഃഖിതാഃ
ഏത് പാപം ചെയ്താണ് ആ പാപികൾ അവിടെ ദുഃഖത്തോടെ വീഴുന്നത്?
തത്കഥം പ്രാണിനസ്തത്ര ഗച്ഛന്തി പാപകാരിണഃ
പാപം ചെയ്യുന്ന ജീവികൾ അവിടെ എങ്ങനെ എത്തുന്നു?
സനത്കുമാര ഉവാച ശൃണുഷ്വ നരകാന്വ്യാസ താവന്തോ യത്ര സംസ്ഥിതാഃ
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: വ്യാസാ, അവിടെ എത്രയോ നരകങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി കേൾക്കൂ.
പാതാലനി ലയാഃ സര്വേ വിഖ്യാതാ ദുഃഖദാഃ സദാ
അവയെല്ലാം പാതാളലോകങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, എപ്പോഴും ദുഃഖം നൽകുന്നവയാണവ.
രൌരവഃ സൂകരോ രൌദ്രസ്താലോ വിനശകസ്തഥാ
റൗരവം, സൂകരം, റൗദ്രം, താലം, വിനശകം — ഇവയാണ്.
കുംഭീപാകഃ ക്രകചനസ്തഥാ ദേവാതിദാരുണഃ
കുംഭീപാകം, ക്രകചനം, ദേവാതിദാരുണം — ഇവയും കൂടെ.