ശാധി രാജ്യം ച ഖല്വേതന്നാന്യഥാ മേ വചഃ കുരു
ഈ രാജ്യം ഭരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ കല്പന അവഗണിക്കരുത്.
ഏവമുക്ത്വാ തു കാകുത്സ്ഥോ ഹനുമംതമഥാബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ഹനുമാനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു:
യാവല്ലോകാ വദിഷ്യംതി മത്കഥാം വാനരര്ഷഭ
ലോകത്തിൽ എത്രകാലം വരെ എന്റെ കഥ പറയപ്പെടുന്നുവോ, വാനരശ്രേഷ്ഠനായവനേ—
മൈന്ദശ്ച ദ്വിവിദശ്ചൈവ അമൃതപ്രാശനാവുഭൌ
മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, അമൃതം കഴിച്ച ഇരുവരും—
പുത്രപൌത്രാശ്ച യേഽസ്മാകം താന്രക്ഷന്ത്വിഹ വാനരാഃ മയാ സാര്ധം പ്രയാതേതി തദാ താന്രാഘവോഽബ്രവീത് ।। 2.8.6.
നമുക്ക് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, നമ്മുടെ മക്കളെയും കൊച്ചുമക്കളെയും ഇവിടെയുള്ള വാനരന്മാർ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം എന്നു രാഘവൻ അപ്പോൾ അവരോടു പറഞ്ഞു.
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യ്യാം പൃഥുവക്ഷാ മഹാഭുജഃ
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വിശാലമായ നെഞ്ചും ശക്തമായ ഭുജങ്ങളും ഉള്ളവൻ—
അഗ്നിഹോത്രാണി യാംത്വഗ്രേ ദീപ്യമാനാനി സര്വശഃ
ആദ്യം, എല്ലായിടത്തും തെളിഞ്ഞു കത്തുന്ന ഹോമാഗ്നികളെ സമീപിച്ചു.
തതോ വസിഷ്ഠസ്തേജസ്വീ സര്വം നിശ്ചിത്യ ചേതസാ
അതിനുശേഷം, പ്രകാശമുള്ള വസിഷ്ഠൻ എല്ലാം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
തതഃ ക്ഷൌമാമ്ബരധരോ ബ്രഹ്മചര്യസമന്വിതഃ
ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം ധരിച്ചും ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനായി,
ന വ്യാഹരച്ഛുഭം കിംചിദശുഭം വാ നരേശ്വരഃ
ആ മനുഷ്യാധിപൻ അപ്പോൾ നല്ലതോ ചീത്തയോ ഒന്നും ഉച്ചരിച്ചില്ല.
രാമസ്യ സവ്യപാര്ശ്വേ തു സപദ്മാ ശ്രീഃ സമാശ്രിതാ
രാമന്റെ ഇടതുവശത്ത്, തനിക്കു കമലത്തോടൊപ്പം ശ്രീ അഭയം പ്രാപിച്ചു.
നാനാവിധായുധാന്യത്ര ധനുര്ജ്യാപ്രഭൃതീനി ച
അവിടെ പലവിധ ആയുധങ്ങളും, വില്ലും വില്ലിന്റെ നൂലും അടക്കം ഉണ്ടായിരുന്നു.
വേദോ ബ്രാഹ്മണരൂപേണ സാവിത്രീ സവ്യദക്ഷിണേ
വേദം ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ, സാവിത്രി അവന്റെ വലതും ഇടതുവശത്തും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനഃ സര്വേ ചൈവ മഹീധരാഃ
മഹാത്മാക്കളായ ഋഷികളും, എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
തഥാനുയാംതി കാകുത്സ്ഥമംതഃപുരഗതാഃ സ്ത്രിയഃ 2.8.6.
അങ്ങനെ, അകത്തളത്തിലെ സ്ത്രീകളും കകുത്ഥ്സനെ പിന്തുടർന്നു.
സാന്തഃപുരശ്ച ഭരതഃ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ
അകത്തളവുമെടുത്ത്, ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും ചേർന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
തതോ വിപ്രാ മഹാത്മാനഃ സാഗ്നിഹോത്രാഃ സമംതതഃ
അതിനുശേഷം, മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഹോമാഗ്നികളുമായി ചുറ്റും പോയി.
മംത്രിണോ ഭൃത്യയുക്താശ്ച സപുത്രാഃ സഹബാംധവാഃ
മന്ത്രിമാർ, ഭൃത്യന്മാരോടും മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.
തതഃ സര്വാഃ പ്രകൃതയോ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതാഃ
അതിനുശേഷം, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട എല്ലാ പ്രജകളും പുറപ്പെട്ടു.
തഥാ പ്രജാശ്ച സകലാഃ സപുത്രാശ്ച സവബാംധവാഃ
അങ്ങനെ, എല്ലാ ജനങ്ങളും മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.
സ്നാതാഃ ശുക്ലാമ്ബരധരാഃ സര്വേ പ്രയതമാനസാഃ
കുളിച്ച്, എല്ലാവരും വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചു, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞവരായി.
ന കശ്ചിത്തത്ര ദീനോഽഭൂന്ന ഭീതോ നാതിദുഃഖിതഃ
അവിടെ ആരും വിഷാദം തോന്നിയതുമില്ല, ഭയപ്പെട്ടതുമില്ല, അതിയായി ദു:ഖിച്ചതുമില്ല.
ദ്രഷ്ടുകാമാശ്ച നിര്വാണം രാജ്ഞോ ജനപദാസ്തഥാ
രാജാവിന്റെ മോക്ഷം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച രാജ്യത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നു.
ഋക്ഷവാനരരക്ഷാംസി ജനാശ്ച പുരവാസിനഃ
കരടികൾ, കുരങ്ങുകൾ, ദാനവന്മാർ, നഗരവാസികൾ — എല്ലാവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
താനി ഭൂതാനി നഗരേ ഹ്യന്തര്ധാനഗതാന്യപി 2.8.6.
നഗരത്തിലെ അദൃശ്യരായിരുന്ന ജീവികളും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
യാനി പശ്യംതി കാകുത്സ്ഥം സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച
കാകുത്സ്ഥനെ കാണുന്ന സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലമായവരും എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നാസീത്സത്ത്വമയോധ്യായാം സുസൂക്ഷ്മമപി കിംചന
അയോധ്യയിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ജീവനും അവിടെ ഇല്ലാതായിരുന്നു.
അഥാര്ദ്ധയോജനം ഗത്വാ നദീം പശ്ചാന്മുഖോ യയൌ
പിന്നീട്, അരയോജന ദൂരം നടന്ന ശേഷം, അവൻ പടിഞ്ഞാറ് നദിയിലേക്ക് പോയി.
അഥ തസ്മിന്മുഹൂര്തേ തു ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ ആയയൌ തത്ര കാകുത്സ്ഥം സ്വര്ഗദ്വാരമുപസ്ഥിതമ്
അവിടെ കാകുത്സ്ഥൻ സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ തന്നെ അവിടെ എത്തി.
വിമാനശതകോടീഭിര്ദിവ്യാഭിഃ സര്വതോ വൃതഃ
അവനെ ചുറ്റി ദിവ്യമായ ലക്ഷക്കണക്കിന് വിമാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞു നിന്നു.