അശ്വൈരുച്ചൈഃശ്രവസ്തുല്യൈര്ദംതിഭിര്ദിഗ്ഗജൈരിവ
ഉച്ചൈശ്രവസിനെപ്പോലെയുള്ള കുതിരകളും ദിക്കുകൾക്ക് കാവലുള്ള ആനകളെപ്പോലെയുള്ള ആനകളും കൂടെ
യസ്യാം ജാതാ മഹീപാലാഃ സൂര്യവംശസമുദ്ഭവാഃ
അവളുടെ തീരങ്ങളിൽ സൂര്യവംശത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാരാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു
യസ്യാസ്തീരേ പുണ്യതോയാ കൂജദ്ഭൃംഗവിഹംഗമാ
അവളുടെ കരയിൽ, പുണ്യജലത്തിൽ, ഭൃംഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഗാനം പാടുന്നു
ധര്മദ്രവപരീതാ സാ ഘര്ഘരോത്തമസംഗമാ
ധർമ്മത്തിന്റെ സാരത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഉത്തമമായ ജലധാരകളോടെ ഒഴുകുന്നു
ദക്ഷിണാച്ചരണാംഗുഷ്ഠാന്നിഃസൃതാ ജാഹ്നവീ ഹരേഃ
ദക്ഷിണ ഭാഗത്തെ കാലിന്റെ വിരലിൽ നിന്ന് ഹരിയുടെ ജാഹ്നവി നദി ഉദിച്ചുവന്നു
തസ്മാദിമേ പുണ്യതമേ നദ്യൌ ദേവനമസ്കൃതേ
അതുകൊണ്ട് ഈ രണ്ട് നദികൾ ദൈവങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും ആരാധ്യവുമാണ്
താമയോധ്യാമഥ പ്രാപ്തോഽഗസ്ത്യഃ കുമ്ഭോദ്ഭവോ മുനിഃ
അതിനുശേഷം കുമ്പത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അഗസ്ത്യമഹർഷി അയോധ്യയിൽ എത്തി
ആഗത്യ തു ഇതഃ സോഽപി കൃഽത്വാ യാത്രാം ക്രമേണ ച
അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, അവനും ക്രമമായി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി
പൂജയിത്വാ യഥാന്യായം ദേവതാഃ സകലാ അപി
അവൻ എല്ലാ ദേവതകളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു
കൃതകൃത്യോര്ജ്ജിതാനന്ദസ്തീര്ഥമാഹാത്മ്യദര്ശനാത് 2.8.1.
തീർത്ഥമഹിമ കണ്ടു, തന്റെ കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി, ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു
സ ത്രിരാത്രം സ്ഥിതസ്തത്ര യാത്രാം കൃത്വാ യഥാവിധി
അവൻ അവിടെ മൂന്നു രാവുകൾ താമസിച്ചു, യഥാവിധി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി
തമായാംതം വിലോക്യാശു ബഹുലാനന്ദസുന്ദരമ്
അവനെ എത്തുന്നത് കണ്ടു, അത്യന്തം സന്തോഷവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവനായി
പരമാനംദസംദോഹഃ സമഭൂത്സാംപ്രതം തവ
അന്നേരം നിനക്കു പരമാനന്ദം ഒഴുകി നിറഞ്ഞു
കസ്മാദാനംദപോഷോഽഭൂത്തവ ബ്രഹ്മന്വദസ്വ മേ
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ആനന്ദം നിനക്കു ഉണ്ടായി, ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരേണം
അഗസ്ത്യ ഉവാച അഹോ മഹദഥാശ്ചര്യ്യം വിസ്മയോ മുനിസത്തമ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിയേ, ഇതെന്താ വലിയ അത്ഭുതം! ഞാൻ അതിൽ അതിയായ ആസ്വാദനത്തോടെയാണ് നോക്കുന്നത്.
തസ്മാദാനംദസംദോഹഃ സമഭൂന്മമ സാംപ്രതമ്
അതുകൊണ്ട്, ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ആനന്ദം ഒഴുകിയെത്തുന്നു.
അയോധ്യായാ മഹാപുര്യാ മഹിമാനം ഗുണാധികമ്
അയോധ്യ എന്ന മഹാനഗരത്തിന്റെ മഹത്വവും അനവധി ഗുണങ്ങളും—
കഃ ക്രമസ്തീര്ഥയാത്രായാഃ കാനി തീര്ഥാനി കോ വിധിഃ ഏതത്സര്വം സമാചക്ഷ്വ വിസ്തരാദ്വദതാം വര
തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമം എന്താണ്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്? യഥാക്രമം ചെയ്യേണ്ട വിധി എന്താണ്? മഹർഷിയേ, ദയവായി ഇതൊക്കെ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
ദൃശ്യതേ യേന പൃച്ഛാ തേ ഹ്യയോധ്യാമഹിമാശ്രിതാ
നിന്റെ ചോദ്യത്തിലൂടെ അയോധ്യയുടെ മഹത്വം വെളിപ്പെടുന്നു.
അകാരോ ബ്രഹ്മ ച പ്രോക്തം യകാരോ വിഷ്ണുരുച്യതേ 2.8.1.
'അ' എന്ന അക്ഷരം ബ്രഹ്മാവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; 'യ' എന്നത് വിഷ്ണുവിനെ.
സര്വോപപാതകൈര്യുക്തൈര്ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാതകൈഃ
ബ്രഹ്മഹത്യയെയും മറ്റു വലിയ പാപങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടെ ഏതു വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തവർക്കും—
വിഷ്ണോരാദ്യാ പുരീ യേയം ക്ഷിതിം ന സ്പൃശതി ദ്വിജ
ദ്വിജനേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ പ്രധാന നഗരമായ അയോധ്യ ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നതല്ല.
കേന വര്ണയിതും ശക്യോ മഹിമാഽസ്യാസ്തപോധന
തപസ്സിന്റെ നിധിയേ, ഈ നഗരത്തിന്റെ മഹത്വം ആരാൽ വിവരിക്കാനാകും?
സഹസ്രധാരാമാരഭ്യ യോജനം പൂര്വതോ ദിശി
സഹസ്രധാരയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, കിഴക്കോട്ട് ഒരു യോജന ദൂരമുണ്ട്.
ദക്ഷിണോത്തരഭാഗേ തു സരയൂതമസാവധിഃ മത്സ്യാകൃതിരിയം വിപ്ര പുരീ വിഷ്ണോരുദീരിതാ
തെക്കും വടക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ സരയൂയിലേക്കും അസാനദിയിലേക്കുമാണ് അതിന്റെ അതിരുകൾ. ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ നഗരം മീനിന്റെ രൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെതാണെന്ന് പറയുന്നു.
പശ്ചിമേ തസ്യ മൂര്ദ്ധാ തു ഗോപ്രതാരാസിതാ ദ്വിജ
പശ്ചിമഭാഗത്ത്, ഗോപ്രതാരമാണ് തലസ്ഥാനം, ബ്രാഹ്മണനേ.
പൂര്വതഃ പൃഷ്ഠഭാഗോ ഹി ദക്ഷിണോത്തരമധ്യമഃ പൂര്വംദൃഷ്ടപ്രഭാവോഽസൌ പ്രാധാന്യേന വസത്യപി
കിഴക്കാണ് പുറഭാഗം, തെക്കും വടക്കും ഇടയിലാണു നടുവ്. അതിന്റെ പഴയ മഹത്വം അറിയപ്പെടുന്നതാണ്; അവിടെ അതിനാണ് പ്രധാന സ്ഥാനം.
കീര്തിതോ മുനിശാര്ദൂല പ്രസിദ്ധിം ഗതവാന്കഥമ്
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ നഗരം എങ്ങനെ പ്രശസ്തി നേടി എന്നത് വിശദമായി പറയാമോ?
അഗസ്ത്യ ഉവാച വിഷ്ണുശര്മേതി വിഖ്യാതഃ പുരാഭൂദ്ബ്രാഹ്മണോത്തമഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുശർമ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യോഗധ്യാനരതോ നിത്യം വിഷ്ണുഭക്തിപരായണഃ അയോധ്യാമാഗതോ വിഷ്ണുര്വിഷ്ണുഃസാക്ഷാദ്വസേദിതി ।। 2.8.1.
യോഗവും ധ്യാനവും എല്ലായ്പ്പോഴും ആചരിച്ചും, വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ അർപ്പിതനുമായി, അയോധ്യയിലേക്ക് വന്നുവെന്നു വിശ്വസിച്ചാണ് വിഷ്ണു അവിടെ നേരിട്ട് വസിക്കുന്നുവെന്ന് കരുതി.