കദാചിദ്വസതസ്തസ്യ ജമദഗ്നേര്മഹാവനേ
ഒരു ദിവസം, ജമദഗ്നി മഹാവനത്തിൽ താമസിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ—
ഏതസ്മിന്നംതരേ പ്രാപ്തോ ഹൈഹയാധിപതിര്ബലീ
അവസരത്തിൽ, ശക്തിയുള്ള ഹേഹയാധിപതി അവിടെ എത്തി.
മൃഗലിപ്സുര്വനേ തസ്മിന്ഭ്രമമാണ ഇതസ്തതഃ
ആ കാടിൽ വേട്ടയാടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ഇവിടെ അവിടെ തിരിഞ്ഞു നടന്നു.
അഥ തം പാര്ഥിവം ദൃഷ്ട്വാ സ മുനിസ്തുഷ്ടിസംയുതഃ
അപ്പോൾ ആ രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മുനിക്ക് മനസ്സിൽ വലിയ സന്തോഷം തോന്നി.
സോഽപി തം പ്രണിപത്യോച്ചൈര്വിനയേന സമന്വിതഃ
അവനും ആ മുനിയെ ആഴമായി വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ചു.
സാഗ്നിഹോത്ര കലത്രസ്യ പരിവാരയുതസ്യ ച ॥ ൬.൬൬.
യാഗാഗ്നിയും ഭാര്യയും അനുയായികളും ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം സഫലം ച മേ
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മവും ജീവിതവും ഫലപ്രദമായതായി ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ സ രാജര്ഷിര്വിശ്രമ്യ സുചിരം തതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ രാജർഷി ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ചു.
അനുജ്ഞാം ദേഹി മേ ബ്രഹ്മന്പ്രയാസ്യാമി നിജം ഗൃഹമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുമതി തരണമെന്നു ദയവായി പറയൂ.
മനോരഥ ഇവ ധ്യാതഃ സര്വദേവമയോഽതിഥിഃ
ആതിഥ്യം സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന പോലെ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടേയും സാന്നിധ്യമായ അതിഥി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തസ്മാന്മേഽസ്തി പരാ പ്രീതിര്ഭക്തിശ്ച നൃപസത്തമ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, എനിക്ക് പരമാനന്ദവും ഭക്തിയും ഉണ്ട്.
രാജാ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാഥ ശൂദ്രോ വാപ്യംത്യജോഽപി വാ
രാജാവായാലും ബ്രാഹ്മണനായാലും ശൂദ്രനായാലും അതിലുമധികം താഴ്ന്ന ജന്മമായാലും,
തൈരഭുക്തൈഃ കഥം ഭോക്തും യുജ്യതേ മമ കീര്തയ
അവരാൽ സ്പർശിക്കാത്ത അഹാരം ഞാൻ എങ്ങനെ കഴിക്കാം? പറയൂ.
നാത്ര ചിംതാ ത്വയാ കാര്യാ മുനിര്നിഷ്കിംചനോ ഹ്യഹമ്
ഇവിടെ നീ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല; ഞാൻ എല്ലാത്തിലും നിരാശ്രിതനായ ഒരു മുനിയാണ്.
യൈഷാ പശ്യതി രാജേംദ്ര ധേനുര്ബദ്ധാ മമാംതികേ
രാജേന്ദ്രാ, എന്റെ അടുത്ത് കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ പശുവിനെ നീ കാണുന്നു.
സൂത ഉവാച തതശ്ച കൌതുകാവിഷ്ടഃ സ നൃപോ ദ്വിജസത്തമാഃ ൬.൬൬.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, കൗതുകം നിറഞ്ഞ് രാജാവ് പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ചോദിച്ചു.
തതഃ സംതര്പ്യ ദേവാംശ്ച പിതൄംശ്ച തദനംതരമ്
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരെയും പിതൃന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി,
ഉപവിഷ്ടസ്തതഃ സാര്ധം സര്വൈര്ഭൃത്യൈര്ബുഭുക്ഷിതൈഃ
പിന്നീട് അവൻ തന്റെ വിശപ്പുള്ള എല്ലാ അനുയായികളോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
തതഃ സ പ്രാര്ഥയാമാസ താം ധേനും മുനിസത്തമഃ
അതിനുശേഷം ആ മഹാമുനി ആ പശുവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
തതഃ സാ സുഷുവേ ധേനുരന്നമുച്ചാവചം ശുഭമ്
അപ്പോൾ ആ പശു നല്ലതും ധാരാളവുമുള്ള അന്നം ഉല്പാദിപ്പിച്ചു.
തതഃ ഖാദ്യം ച ചവ്യം ച ലേഹ്യം ചോഷ്യം തഥൈവ ച അമ്ലാനി മധുരാണ്യേവ തിക്താനി ഗുണവംതി ച
അതിനുശേഷം കഴിക്കാൻ, ചവയ്ക്കാൻ, നക്കാൻ, കുടിക്കാൻ ഉള്ള എല്ലാ വിഭവങ്ങളും, പുളിയുള്ളതും മധുരമുള്ളതും കയ്പുള്ളതും ആരോഗ്യത്തിന് നല്ലതുമായ പലതും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏവം പ്രാപ്യ പരാം തൃപ്തിം തയാ ധേന്വാ സ ഭൂപതിഃ
അങ്ങനെ ആ പശുവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട് രാജാവിന് പരമസന്തോഷം ലഭിച്ചു.
തതോ ഭുക്ത്യവസാനേ തു പ്രാര്ഥയാമാസ ഭൂപതിഃ
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ഒരു അപേക്ഷ നടത്തി.
കാമധേനുരിയം ബ്രഹ്മന്നാര്ഹാരണ്യനിവാസിനാമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ കാമധേനു കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു വേണ്ടിയുള്ളതല്ല.
യേനാഽകരാന്കരോമ്യദ്യ ലോകാംസ്തസ്യാഃ പ്രഭാവതഃ
ഇവളുടെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ ഇന്ന് ദേശങ്ങൾ സമൃദ്ധിയോടെ ആക്കും.
ഏവം കൃതേ തവ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി ച സദ്യശഃ ൬.൬൬.
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിനക്കു ക്ഷേമവും ഉടനടി പ്രശസ്തിയും ലഭിക്കും.
ജമദഗ്നിരുവാച ഹോമധേനുരിയം രാജന്മമൈകാ പ്രാണസംമതാ
ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഈ ഹോമപശു എനിക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയമായ ഏക പശുവാണ്.
അഹം ശതസഹസ്രം തേ യച്ഛാമ്യസ്യാഃ കൃതേ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഇവളുടെ വേണ്ടി ഞാൻ നിനക്കു നൂറായിരം പശുക്കൾ നൽകാം.
കിം പുനര്ഹോമധേനുര്യാ പ്രഭാവൈരീദൃശൈര്യുതാ
ഇത്ര ശക്തിയുള്ള ഈ ഹോമപശുവിനെ കുറിച്ച് പിന്നെന്ത് പറയണം?
വിമോഹാദ്ബ്രാഹ്മണോ യോ ഗാം വിക്രീണാതി ധനേച്ഛയാ
സമ്പത്തിനായി മോഹത്തിൽപ്പെട്ട് പശുവിനെ വിറ്റ് വിടുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വലിയ പാപം ചെയ്യുന്നു.