ധേനും തയാ സമാലാപാത്പ്രകൃതിം യാസ്യസേ പുനഃ
അവളുമായി സംസാരിച്ച ശേഷം, നീ വീണ്ടും പശുവിന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മടങ്ങും.
ഏവമുക്ത്വാ മൃഗീ രാജാഗ്രതഃ പ്രാണൈര്വ്യയുജ്യത
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ആ മാൻ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ജീവൻ വിട്ടു.
അഥാഽസൌ പാര്ഥിവഃ സദ്യോ രൌദ്രാസ്യഃ സമജായത ഭക്ഷയാമാസ താം സേനാമാത്മീയാം ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ
അതിനുശേഷം ആ രാജാവ് ഉടനെ ക്രൂരമുഖനായിത്തീർന്നു; കോപത്തിൽ തനിക്കുള്ള സൈന്യത്തെ തന്നെ തിന്നുകളഞ്ഞു.
തതസ്തേ സൈനികാ രാജന്ഹതശേഷാഃ സുദുഃഖിതാഃ
പിന്നീട്, രാജാവേ, ബാക്കിയുള്ള സൈനികർ പരാജയപ്പെട്ട് അതീവ ദുഃഖിതരായി,
നിവേദയന്തോ വൃത്താംതം ചത്വരേഷു ത്രികേഷു ച
അവരുടെ സംഭവങ്ങൾ ചത്വരങ്ങളിലും മൂലമുക്കുകളിലും അറിയിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ പുത്രം ഭൂരിപരാക്രമമ്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മഹാശൂരനായ അവന്റെ മകൻ,
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ തസ്മിന്സാനൌ നൃപോത്തമ
അപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ് ആ വംശത്തിൽ,
തത്രൈകാ ഗൌഃ പരിഭ്രഷ്ടാ സ്വയൂഥാത്തൃണതൃഷ്ണയാ ॥ 7.3.29.
അവിടെ, പുല്ലിനുള്ള താപത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേറായ ഒരു പശു ഉണ്ട്.
അച്ഛിന്നാഗ്രതൃണം യാ തു സദാ ഭക്ഷയതേ നൃപ
രാജാവേ, എപ്പോഴും ഒടിഞ്ഞില്ലാത്ത പുല്ല് മാത്രം തിന്നുന്നവളാണ് അവൾ.
തത്രാസസാദ താം വ്യാഘ്രോ ദംഷ്ട്രോത്കടമുഖാവഹഃ
അവിടെ, കുരിശ്ശുള്ള വായുമായി ഭയങ്കരനായ ഒരു കടുവ അവളെ സമീപിച്ചു.
സ്മരംതീ ഗോകുലേ ബദ്ധം സ്വസുതം ക്ഷീരപായിനമ്
തന്റെ കിടാവിനെ പശുവളപ്പിൽ കെട്ടിയിട്ടു പാലു കുടിക്കുന്നതായി ഓർത്ത്,
വിദ്യതേ കസ്യചിന്മൂര്ഖേ സ്മരേഷ്ടാം ദേവതാം തതഃ
മൂഢന്മാരിൽ ചിലർ ഓർമ്മയിൽ പ്രിയപ്പെട്ട ദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നു.
കപിലോവാച സ്വജീവിതഭയാദ്വ്യാഘ്ര ന രോദിമി കഥംചന
കപിലൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ ജീവന്റെ ഭയത്താൽ, കടുവേ, ഞാൻ എങ്ങനെയും കരയുന്നില്ല.
നാദ്യാപി സ തൃണാ ന്യത്തി തേനാഹം ശോകവിക്ലവാ
അവൻ ഇനിയും പുല്ല് തിന്നിയിട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ അലഞ്ഞു.
പായയിത്വാ സുതം ബാലം ദൃഷ്ട്വാ പൃഷ്ട്വാ ജനം സ്വകമ്
എന്റെ കുഞ്ഞിനെ പാലു കുടിപ്പിച്ച്, എന്റെ ആളുകളെ കണ്ടു ചോദിച്ചശേഷം,
പുനരാഗമനം യത്തേ ന ച തച്ഛ്രദ്ദധാമ്യഹമ്
നീ അവന്റെ തിരിച്ചുവരവ് പറയുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ അതിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
ഭയാന്മാം ഭാഷസേ ചൈവം നാസ്തി പ്രാണസമം ഭയമ്
ഭയത്താൽ തന്നെയാണ് നീ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത്; ജീവനെക്കാൾ വലിയ ഭയം ഒന്നുമില്ല.
പ്രത്യയോ യദി തേ ഭൂയാന്മാം മുഞ്ച ത്വം മൃഗാധിപ ॥ 7.3.29.
നിനക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടെങ്കിൽ, മൃഗങ്ങളുടെ രാജാവേ, എന്നെ വിട്ടയയ്ക്കു.
തതോഽഹം പ്രത്യയം ഗത്വാ മോചയിഷ്യാമി വാ ന വാ
അപ്പോൾ ഞാൻ ഉറപ്പു വരുത്തിയ ശേഷം അവനെ വിട്ടയക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടയക്കാതിരിക്കാം.
തേന പാപേന ലിപ്യാമി യദ്യഹം നാഗമേ പുനഃ
ഞാൻ വീണ്ടും തിരിച്ചു വരാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ പാപം കൊണ്ട് ഞാൻ മലിനമാകും.
ഗുരുദ്രോഹരതാനാം ച യത്പാപം ജായതേ നൃണാമ്
ആചാര്യനെ വഞ്ചിക്കുന്നവർക്കും കൊള്ളയടക്കുന്നവർക്കും ഉണ്ടാകുന്ന പാപം,
യത്പാപം ബ്രാഹ്മണം ഹത്വാ ഗാം ച ഹത്വാ പ്രജായതേ
ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുന്നതിലും പശുവിനെ കൊല്ലുന്നതിലും ഉണ്ടാകുന്ന പാപം,
മിത്രദ്രോഹേ ച യത്പാപം യത്പാപം ഗുരുവംചകേ
സുഹൃത്ത് വഞ്ചനയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പാപവും ഗുരുവിനെ വഞ്ചിക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പാപവും,
യോ ഗാം സ്പൃശതി പാദേന ബ്രാഹ്മണം പാവകം തഥാ
പശുവിനെ കാൽകൊണ്ട് തൊടുന്നവനും, അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണനെയോ അഗ്നിയെയോ തൊടുന്നവനും,
കൂപാരാമതഡാഗാനാം യോ ഭംഗം കുരുത നരഃ
കിണറുകളെയും തോട്ടങ്ങളെയും കുളങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യനും,
കൃതഘ്നസ്യ ച യത്പാപം സൂചകസ്യ ച യദ്ഭവേത്
കൃതഘ്നതയുള്ളവർക്കുള്ള പാപവും, മറ്റുള്ളവരെ ചൊല്ലി പറയുന്നവർക്കുള്ള പാപവും,
മദ്യമാംസരതാനാം ച യത്പാപം ജായതേ നൃണാമ്
മദ്യം കഴിക്കുന്നവർക്കും മാംസം കഴിക്കുന്നവർക്കും ഉണ്ടാകുന്ന പാപം,
രാജപൈശുന്യകര്തൄണാം യത്പാപം ജായതേ നൃണാമ് 7.3.29.
രാജാവിനെ അപവാദം പറയുന്നവർക്കുണ്ടാകുന്ന പാപം,
വേദവിക്രയകര്തൄണാം യത്പാപം സംപ്രജായതേ
വേദം വിൽക്കുന്നവർക്കുണ്ടാകുന്ന പാപം,
ദീയമാനം ദ്വിജാതീനാം നിവാരയതി യോഽല്പധീഃ
അൽപബുദ്ധിയുള്ളവൻ ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുന്നത് തടയുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പാപം,