തതഃ പ്രോവാച താഃ സര്വാ ഗത്വാഽരണ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ
അവള് കാട്ടിലേക്ക് പോയി, പിന്നെ അവിടെ എത്തിയവരെല്ലാവരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ബഹുലേ ചംപകേ ദാമേ വസുധാരേ ഘടസ്രവേ ൬.൫൧.
പുഷ്പം നിറഞ്ഞ ചമ്പകവനത്തില്, ഭൂമിയിലെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടത്തിനരികില്.
തഥാന്യാ ധേനവോ യാശ്ച സംസ്ഥിതാ ഗോകുലാംതികേ അദ്യാഹം നിജയൂഥസ്യ ഭ്രമംതീ നാതിദൂരതഃ
അതുപോലെ, ഗോകുലത്തിന് സമീപം നില്ക്കുന്ന മറ്റു പശുക്കളും, ഇന്ന് ഞാന് എന്റെ കൂട്ടത്തില് നിന്ന് വളരെ ദൂരമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തതശ്ച ഗഹനം പ്രാപ്താ വനം മാനുഷവര്ജിതമ്
അതിനുശേഷം അവര് മനുഷ്യരില്ലാത്ത കനിഞ്ഞ കാടിലേക്ക് എത്തി.
യുഷ്മാകം ദര്ശനാര്ഥായ സുതസംഭാഷണായ ച
നിങ്ങളെ കാണാനും, മകനുമായി സംസാരിക്കാനുമാണ് ഞാന് വന്നത്.
ദൃഷ്ടഃ സംഭാഷിതഃ പുത്രഃ ശാസിതശ്ച മയാ ഹി സഃ
എന്റെ മകനെ ഞാന് കണ്ടു, സംസാരിച്ചു, ഉപദേശവും നല്കി.
അജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനതോ വാപി ഭവതീനാം മയാ കൃതമ്
അറിയാതെ ആയാലും അറിയാമായാലും, നിങ്ങള്ക്കായി ഞാന് ചെയ്തതാണിത്.
അനാഥോ ഹ്യബലോ ദീനഃ ക്ഷീരപോ മമ ബാലകഃ
എന്റെ കുട്ടി അനാഥനും ബലഹീനനും ദു:ഖിതനും പാല് കുടിച്ചും ആണ്.
ഭ്രമമാണോഽസമേ സ്ഥാനേ വ്രജമാനോഽന്യഗോകുലേ
അപരിചിതമായ സ്ഥലത്ത് അലയുന്നു, മറ്റൊരു ഗോപുരത്തേക്ക് പോകുന്നു,
അഹം തത്ര ഗമിഷ്യാമി സ വ്യാഘ്രോ യത്ര സംസ്ഥിതഃ
അവിടെ ആ പുലി കാത്തിരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും.
ആപദ്ധര്മം ന വേത്സി ത്വം നൂനം യേന പ്രഗച്ഛസി
നീ അപത്കാലത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നുള്ളത് അറിയുന്നില്ലെന്നു ഞാൻ ഉറപ്പാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ പോകുന്നത്.
ന നര്മയുക്തം വചനം ഹിനസ്തി ന സ്ത്രീഷു ജാതിര്ന വിവാഹകാലേ ൬.൫൧.
കാണ്ഡത്തിൽ പറഞ്ഞതോ, സ്ത്രീകളിൽ പിഴവോ, വിവാഹസമയത്ത് പറഞ്ഞതോ, ഒന്നും ദോഷം വരുത്തില്ല.
തസ്മാത്തത്ര ന ഗംതവ്യം ദോഷോ നാസ്ത്യത്ര തേ ശുഭേ
അതിനാൽ നീ അവിടെ പോകേണ്ടതില്ല; ഇതിൽ നിന്നു നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ ഒന്നുമില്ല, ഭദ്രയേ.
ആത്മപ്രാണഹിതാര്ഥായ ന സാധൂനാം പ്രശസ്യതേ
സ്വന്തം ജീവനും ഉപകാരത്തിനും വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ സദാചാരികൾ പ്രശംസിക്കാറില്ല.
സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതോ ലോകോ ധര്മഃ സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ
ലോകം സത്യം അടിസ്ഥാനമാക്കി നിലകൊള്ളുന്നു; ധർമ്മവും സത്യത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
വിഷ്ണവേ പൃഥിവീം ദത്ത്വാ ബലിഃ പാതാലമാശ്രിതഃ
വിഷ്ണുവിന് ഭൂമി നൽകിയ ശേഷം ബലി പാതാളത്തിൽ അഭയം തേടി.
യഃ സ്വം വാക്യം പ്രതിജ്ഞായ ന കരോതി യഥോദിതമ്
താൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാത്തവൻ,
യാ ത്വം സത്യപ്രതിഷ്ഠാര്ഥം പ്രാണാംസ്ത്യജസി ദുസ്ത്യജാന്
നീ സത്യത്തിനായി, ഉപേക്ഷിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
കിം ത്വാം കല്യാണി വക്ഷ്യാമഃ സ്വയം ധര്മാര്ഥവാദിനീമ്
ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും നീയേ തന്നെ പറയുന്ന ഈ ഭദ്രയേ, നിനക്കു ഞങ്ങൾ എന്ത് പറയാൻ കഴിയും?
തസ്മാദ്ഗച്ഛ മഹാഭാഗേ ന ശോച്യഃ പുത്രകസ്തവ
അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗ്യവതിയേ, നീ പോകൂ; നിന്റെ മകനു ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
ഏതത്പുനര്വയം വിദ്മഃ സദാ സത്യവതാം നൃണാമ്
സത്യം പാലിക്കുന്ന മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ഇതാണ് ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും അറിയുന്നത്.
പ്രസ്ഥിതാ വ്യാഘ്രമുദ്ദിശ്യ പുത്രശോകേന പീഡിതാ ॥ ൬.൫൧.
മകനെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ട്, പുലിയെ തേടി അവൾ പുറപ്പെട്ടു.
ശോകാഗ്നിനാപി സംതപ്താ നിരാശാ പുത്രദര്ശനേ
മകനെ കാണാൻ പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ, ദുഃഖാഗ്നിയിൽ പുളകിച്ച അവൾ,
അംധേവ ദൃഷ്ടിനിര്മുക്താ പ്രസ്ഖലംതീ പദേപദേ
കണ്ണില്ലാത്തവളെപ്പോലെ കാഴ്ചയില്ലാതെ, ഓരോ അടിയിലും തളർന്നു വീഴുന്നു.
പ്രസുപ്തം ഭ്രമമാണം വാ മമ പുത്രം സുബാലകമ്
എൻ്റെ മകൻ, ഉറങ്ങുകയോ അലയുകയോ ചെയ്യുന്ന ആ ബാലൻ,
ഏവം പ്രലപ്യ മനസാ സംപ്രാപ്താ തത്ര യത്ര സഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ കരുതി അവൾ അവൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് എത്തി.
വ്യാഘ്രഃ ക്ഷുത്ക്ഷാമകണ്ഠശ്ച തസ്യാ മാര്ഗാവലോകകഃ
വിഷമമായ വിശപ്പുകൊണ്ട് തൊണ്ട വരണ്ട ഒരു കടുവ അവളുടെ വഴി ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി നിന്നു.
കുരു തൃപ്തിം യഥാകാമം മമ മാംസേന സാംപ്രതമ്
ഇപ്പോൾ നീ ഇഷ്ടം പോലെ എന്റെ മാംസം കഴിച്ച് വിശപ്പ് തീർക്കു.
താം ദൃഷ്ട്വാ സോഽപി ദുഷ്ടാത്മാ വൈരാഗ്യം പരമം ഗതഃ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ആ ദുഷ്ടഹൃദയനുമാണ് പരമമായ വൈരാഗ്യം ലഭിച്ചത്.
ന ഹി സത്യവതാം കിംചിദശുഭം വിദ്യതേ ക്വചിത്
സത്യം പാലിക്കുന്നവർക്കു എവിടെയും ദുഷ്പ്രഭാവം സംഭവിക്കാറില്ല.