തസ്മാദഹം ഗമിഷ്യാമി ത്വം ച തിഷ്ഠാത്ര ഗോകുലേ
അതിനാല് ഞാന് പോകുന്നു; നീ ഇവിടെ ഗോകുലത്തില് തന്നെ ഇരിക്കണം.
തത്കഥം മമ ജീവം ത്വം രക്ഷസ്യസുഭിരാത്മനഃ ൬.൫൧.
എന്റെ ജീവന് നീ എങ്ങനെ നിന്റെ ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ രക്ഷിക്കും?
അപശ്ചിമമിദം പുത്ര മാതൃസംദിഷ്ടമുത്തമമ്
ഇത്, മകനേ, അമ്മ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അവസാന ഉപദേശമാണ്.
ഭ്രമമാണോ വനേ പുത്ര മാ പ്രമാദം കരിഷ്യസി
കാടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോള് മകനേ, നീ ഒരിക്കലും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്.
സമുദ്രമടവീം യുദ്ധം വിശംതേ ലോഭമോഹിതാഃ
സമുദ്രത്തിലും കാട്ടിലും യുദ്ധത്തിനായി പോകുന്നവര് ലോഭത്തില് അകപ്പെട്ടാല് നശിക്കും.
ലോഭാത്പ്രമാദാദ്വിശ്രംഭാത്പുരുഷോ വധ്യതേ ത്രിഭിഃ
ലാഭം, അശ്രദ്ധ, അനാവശ്യ വിശ്വാസം — ഈ മൂന്നു കാരണങ്ങളാല് മനുഷ്യന് നശിക്കുന്നു.
ആത്മാ പുത്ര ത്വയാ രക്ഷ്യഃ സര്വദൈവ പ്രയ ത്നതഃ
മകനേ, നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിന്നെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം.
വിഷമസ്ഥം തൃണാന്നാദ്യം കഥംചിത്പുത്രക ത്വയാ
മകനേ, അപകടകരമായ സ്ഥലങ്ങളില് വളരുന്ന പുല്ല് ഒരിക്കലും കഴിക്കരുത്.
ഏവം സംഭാഷ്യ തം വത്സമവലിഹ്യ മുഹുര്മുഹുഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അവള് തന്റെ കിടാവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
തതഃ സഖീജനം സര്വം ഗതാ ദ്രഷ്ടും ദ്വിജോത്തമാഃ
ശേഷം അവള് എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരെ, കാണാന് പോയി.
തതഃ പ്രോവാച താഃ സര്വാ ഗത്വാഽരണ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ
അവള് കാട്ടിലേക്ക് പോയി, പിന്നെ അവിടെ എത്തിയവരെല്ലാവരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ബഹുലേ ചംപകേ ദാമേ വസുധാരേ ഘടസ്രവേ ൬.൫൧.
പുഷ്പം നിറഞ്ഞ ചമ്പകവനത്തില്, ഭൂമിയിലെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടത്തിനരികില്.
തഥാന്യാ ധേനവോ യാശ്ച സംസ്ഥിതാ ഗോകുലാംതികേ അദ്യാഹം നിജയൂഥസ്യ ഭ്രമംതീ നാതിദൂരതഃ
അതുപോലെ, ഗോകുലത്തിന് സമീപം നില്ക്കുന്ന മറ്റു പശുക്കളും, ഇന്ന് ഞാന് എന്റെ കൂട്ടത്തില് നിന്ന് വളരെ ദൂരമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തതശ്ച ഗഹനം പ്രാപ്താ വനം മാനുഷവര്ജിതമ്
അതിനുശേഷം അവര് മനുഷ്യരില്ലാത്ത കനിഞ്ഞ കാടിലേക്ക് എത്തി.
യുഷ്മാകം ദര്ശനാര്ഥായ സുതസംഭാഷണായ ച
നിങ്ങളെ കാണാനും, മകനുമായി സംസാരിക്കാനുമാണ് ഞാന് വന്നത്.
ദൃഷ്ടഃ സംഭാഷിതഃ പുത്രഃ ശാസിതശ്ച മയാ ഹി സഃ
എന്റെ മകനെ ഞാന് കണ്ടു, സംസാരിച്ചു, ഉപദേശവും നല്കി.
അജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനതോ വാപി ഭവതീനാം മയാ കൃതമ്
അറിയാതെ ആയാലും അറിയാമായാലും, നിങ്ങള്ക്കായി ഞാന് ചെയ്തതാണിത്.
അനാഥോ ഹ്യബലോ ദീനഃ ക്ഷീരപോ മമ ബാലകഃ
എന്റെ കുട്ടി അനാഥനും ബലഹീനനും ദു:ഖിതനും പാല് കുടിച്ചും ആണ്.
ഭ്രമമാണോഽസമേ സ്ഥാനേ വ്രജമാനോഽന്യഗോകുലേ
അപരിചിതമായ സ്ഥലത്ത് അലയുന്നു, മറ്റൊരു ഗോപുരത്തേക്ക് പോകുന്നു,
അഹം തത്ര ഗമിഷ്യാമി സ വ്യാഘ്രോ യത്ര സംസ്ഥിതഃ
അവിടെ ആ പുലി കാത്തിരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും.
ആപദ്ധര്മം ന വേത്സി ത്വം നൂനം യേന പ്രഗച്ഛസി
നീ അപത്കാലത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നുള്ളത് അറിയുന്നില്ലെന്നു ഞാൻ ഉറപ്പാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ പോകുന്നത്.
ന നര്മയുക്തം വചനം ഹിനസ്തി ന സ്ത്രീഷു ജാതിര്ന വിവാഹകാലേ ൬.൫൧.
കാണ്ഡത്തിൽ പറഞ്ഞതോ, സ്ത്രീകളിൽ പിഴവോ, വിവാഹസമയത്ത് പറഞ്ഞതോ, ഒന്നും ദോഷം വരുത്തില്ല.
തസ്മാത്തത്ര ന ഗംതവ്യം ദോഷോ നാസ്ത്യത്ര തേ ശുഭേ
അതിനാൽ നീ അവിടെ പോകേണ്ടതില്ല; ഇതിൽ നിന്നു നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ ഒന്നുമില്ല, ഭദ്രയേ.
ആത്മപ്രാണഹിതാര്ഥായ ന സാധൂനാം പ്രശസ്യതേ
സ്വന്തം ജീവനും ഉപകാരത്തിനും വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ സദാചാരികൾ പ്രശംസിക്കാറില്ല.
സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതോ ലോകോ ധര്മഃ സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ
ലോകം സത്യം അടിസ്ഥാനമാക്കി നിലകൊള്ളുന്നു; ധർമ്മവും സത്യത്തിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
വിഷ്ണവേ പൃഥിവീം ദത്ത്വാ ബലിഃ പാതാലമാശ്രിതഃ
വിഷ്ണുവിന് ഭൂമി നൽകിയ ശേഷം ബലി പാതാളത്തിൽ അഭയം തേടി.
യഃ സ്വം വാക്യം പ്രതിജ്ഞായ ന കരോതി യഥോദിതമ്
താൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാത്തവൻ,
യാ ത്വം സത്യപ്രതിഷ്ഠാര്ഥം പ്രാണാംസ്ത്യജസി ദുസ്ത്യജാന്
നീ സത്യത്തിനായി, ഉപേക്ഷിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
കിം ത്വാം കല്യാണി വക്ഷ്യാമഃ സ്വയം ധര്മാര്ഥവാദിനീമ്
ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും നീയേ തന്നെ പറയുന്ന ഈ ഭദ്രയേ, നിനക്കു ഞങ്ങൾ എന്ത് പറയാൻ കഴിയും?
തസ്മാദ്ഗച്ഛ മഹാഭാഗേ ന ശോച്യഃ പുത്രകസ്തവ
അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗ്യവതിയേ, നീ പോകൂ; നിന്റെ മകനു ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.