വ്രതഭംഗപ്രകര്തൃണാമനൃതൌ ഗാമിനാം ച യത്
വ്രതം പാലിക്കാതെ തകർക്കുന്നതിൽ നിന്നും, അസത്യത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നും,
പൈശുന്യസൂചകാനാം ച യത്പാപം ശസ്ത്രകര്മണാമ്
പുറം പറയലിലും ചതി പറയലിലും ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് പാപം ചെയ്യുന്നതിലും ഉണ്ടാകുന്ന പാപം എത്രയോ ഉണ്ടെങ്കിൽ,
ഇതി ശ്രീസ്കാന്ദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതി സാഹരസ്ര്യാം സംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ നാഗരഖണ്ഡേ ശ്രീഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ കലശേശ്വരമാഹാത്മ്യേ ഗോവ്യാഘ്രസംവാദവര്ണനംനാമ പഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ അശീതിസാഹസ്ര്യമായ ശ്രീസ്കാന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ കലശേശ്വരക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ, പശുവും കടുവയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം വിവരിക്കുന്ന അമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
സത്യം മത്വാ പുനഃ പ്രാഹ നന്ദിനീം പുത്രവത്സലാമ്
അത് സത്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച്, അവൻ വീണ്ടും തന്റെ കുഞ്ഞിനെ വളരെയധികം സ്നേഹിക്കുന്ന നന്ദിനിയോട് പറഞ്ഞു.
യദ്യേവം തദ്ഗൃഹം ഗച്ഛ വീക്ഷയസ്വ നിജാത്മജമ്
ഇങ്ങനെയാണെങ്കിൽ, നീ വീട്ടിലേക്ക് പോയി നിന്റെ സ്വന്തം മകനെയൊന്ന് നോക്കിക്കാണു.
ഗതാലയം സമുദ്ദിശ്യ യത്ര ബാലഃ സുതഃ സ്ഥിതഃ
നിന്റെ കുഞ്ഞുമകൻ ഇരിക്കുന്ന വീട്ടിലേക്കു നീ പോകണം.
അഥാകാലാഗതാം ദൃഷ്ട്വാ മാതരം ത്രസ്തചേതസമ്
അമ്മ അപ്രതീക്ഷിതമായി എത്തിയതറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ കുഞ്ഞിന്റെ മനസിൽ ഭയം നിറഞ്ഞു.
കസ്മാത് പ്രാപ്താസ്യകാലേ തു കസ്മാദുദ്ഭ്രാംതമാനസാ
നീ ഈ സമയത്ത് എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ അലമുറയോടെ?
യേന തൃപ്തസ്യ തേ സര്വം വൃത്താംതം തദ്വദാമ്യഹമ്
നിനക്ക് ആശങ്കയുണ്ടായതുകൊണ്ട്, സംഭവിച്ച എല്ലാം ഞാൻ പറയാം.
ആഘ്രാതശ്ച തയാ മൂര്ധ്നി തതഃ പ്രോവാച സത്വരമ്
അവൾ മകന്റെ തലയിൽ മണത്ത്, ഉടൻ തന്നെ പറഞ്ഞു.
സര്വം കീര്തയ വൃത്താംതമദ്യാരണ്യസമുദ്ഭവമ്
ഇന്ന് കാട്ടിൽ സംഭവിച്ച എല്ലാം നീ എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
വ്യാഘ്രേണാസാദിതാ തത്ര ഭ്രമമാണാ ഇതസ്തതഃ
അവിടെ ഞാൻ ഇവിടെ അങ്ങോട്ട് അലഞ്ഞുനടക്കുമ്പോൾ ഒരു കടുവ എന്നെ പിടിച്ചു.
സ മയാ പ്രാര്ഥിതഃ പുത്ര ഭക്ഷമാണോ നഖായുധഃ ൬.൫൧.
കുഞ്ഞേ, അതു എന്നെ നഖവും പല്ലും കൊണ്ട് തിന്നാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അതിനോട് കനിഞ്ഞ് അപേക്ഷിച്ചു.
സാഹം തേന വിനിര്മുക്താ ശപഥൈര്ബഹുഭിഃ കൃതൈഃ
നാനാവിധ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നൽകി ഞാൻ അതിൽ നിന്ന് മോചിതയായി.
ശ്ലാഘ്യം ഹി മരണം സമ്യങ്മാതുരഗ്രേ മമാധുനാ
ഇപ്പോൾ അമ്മയുടെ മുന്നിൽ മരിക്കാനാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായത്.
ഏകാകിനാപി മര്തവ്യം ത്വയാ ഹീനേന വൈ മയാ
നിനക്ക് വിട്ടുപോകേണ്ടി വന്നാൽ, ഞാൻ ഒറ്റക്കായാലും മരിക്കേണ്ടി വരും.
യദി മാതസ്ത്വയാ സാര്ധം വ്യാഘ്രോ മാം സൂദയിഷ്യതി
അമ്മേ, നീ കൂടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ കടുവ എന്നെ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ—
നാസ്തി മാതൃസമോ ബന്ധുര്ബാലാനാം ക്ഷീരജീവിനാമ്
പാലുകുടിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്ക് അമ്മയെപ്പോലുള്ള ബന്ധു മറ്റൊരാളില്ല.
നാസ്തി മാതൃസമഃ പൂജ്യോ നാസ്തി മാതൃസമഃ സഖാ
അമ്മയെപ്പോലെ ആദരിക്കേണ്ടവരും, അമ്മയെപ്പോലെ സ്നേഹിതനും മറ്റൊരാളില്ല.
ഏവം മത്വാ സദാ മാതുഃ കര്തവ്യാ ഭക്തിരുത്തമൈഃ അനുതിഷ്ഠംതി യേ പുത്രാസ്തേ യാംതി പരമാം ഗതിമ്
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, മക്കൾ എപ്പോഴും അമ്മയോടു പരമഭക്തി കാണിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന മക്കൾക്ക് പരമഗതി ലഭിക്കും.
തസ്മാദഹം ഗമിഷ്യാമി ത്വം ച തിഷ്ഠാത്ര ഗോകുലേ
അതിനാല് ഞാന് പോകുന്നു; നീ ഇവിടെ ഗോകുലത്തില് തന്നെ ഇരിക്കണം.
തത്കഥം മമ ജീവം ത്വം രക്ഷസ്യസുഭിരാത്മനഃ ൬.൫൧.
എന്റെ ജീവന് നീ എങ്ങനെ നിന്റെ ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ രക്ഷിക്കും?
അപശ്ചിമമിദം പുത്ര മാതൃസംദിഷ്ടമുത്തമമ്
ഇത്, മകനേ, അമ്മ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അവസാന ഉപദേശമാണ്.
ഭ്രമമാണോ വനേ പുത്ര മാ പ്രമാദം കരിഷ്യസി
കാടിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോള് മകനേ, നീ ഒരിക്കലും അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്.
സമുദ്രമടവീം യുദ്ധം വിശംതേ ലോഭമോഹിതാഃ
സമുദ്രത്തിലും കാട്ടിലും യുദ്ധത്തിനായി പോകുന്നവര് ലോഭത്തില് അകപ്പെട്ടാല് നശിക്കും.
ലോഭാത്പ്രമാദാദ്വിശ്രംഭാത്പുരുഷോ വധ്യതേ ത്രിഭിഃ
ലാഭം, അശ്രദ്ധ, അനാവശ്യ വിശ്വാസം — ഈ മൂന്നു കാരണങ്ങളാല് മനുഷ്യന് നശിക്കുന്നു.
ആത്മാ പുത്ര ത്വയാ രക്ഷ്യഃ സര്വദൈവ പ്രയ ത്നതഃ
മകനേ, നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിന്നെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം.
വിഷമസ്ഥം തൃണാന്നാദ്യം കഥംചിത്പുത്രക ത്വയാ
മകനേ, അപകടകരമായ സ്ഥലങ്ങളില് വളരുന്ന പുല്ല് ഒരിക്കലും കഴിക്കരുത്.
ഏവം സംഭാഷ്യ തം വത്സമവലിഹ്യ മുഹുര്മുഹുഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അവള് തന്റെ കിടാവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
തതഃ സഖീജനം സര്വം ഗതാ ദ്രഷ്ടും ദ്വിജോത്തമാഃ
ശേഷം അവള് എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരെ, കാണാന് പോയി.