ബ്രഹ്മഘ്നേ ച സുരാപേ ച ചൌരേ ഭഗ്നവതേ തഥാ
ബ്രാഹ്മണഹത്യ, മദ്യം കുടിയ്ക്കല്, കള്ളന്, വാഗ്ദാനം ലംഘിയ്ക്കുന്നവന്— ഇവരെയൊക്കെയും കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
തസ്മാത്കോപോ ന കര്തവ്യഃ ക്ഷേത്രേ ചാത്ര വ്യവസ്ഥിതൈഃ
അതിനാല്, ഈ പുണ്യസ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായി കഴിയുന്നവര്ക്ക് കോപം പുലര്ത്തരുത്.
പ്രാപ്തശ്ച പരമാം സിദ്ധിം ദുര്ലഭാം ത്രിദശൈരപി
അവന് ദേവന്മാര്ക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത പരമസിദ്ധി നേടിയെടുത്തു.
ദുഃശീലാഖ്യഃ ക്ഷിതൌ സോഽപി പ്രാസാദഃ ഖ്യാതി മാഗതഃ
ഭൂമിയില് ദുഷ്പ്രവര്ത്തകനെന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നവനും പ്രസാദ എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനായി.
തസ്യ മധ്യഗതം ലിംഗം ശുക്ലാഷ്ടമ്യാം സദാ നരഃ
അതു നടുവിലുള്ള ലിംഗത്തെ ശുദ്ധമായ അഷ്ടമിയ്ക്കു ആരാധിക്കുന്നവന്—
സര്വരത്നമയം കൃത്വാ പ്രാസാദം സുമനോഹരമ്
അവന് എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച അത്യന്തം മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിച്ചു.
തത്ര കൃത്വാഽഽശ്രമം ശ്രേഷ്ഠം തപസ്തേപേ സുദാരുണമ്
അവിടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച്, അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
തസ്യ സംനിഹിതാ വാപീ കൃതാ തേന മഹാത്മനാ
അവിടെയ്ക്ക് സമീപം ആ മഹാത്മാവ് ഒരു കുളം നിര്മ്മിച്ചു.
ധുന്ധുമാരേശ്വരം പശ്യേത്തത്ര സ്നാത്വാ നരോത്തമഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, ഉത്തമപുരുഷന് ധുന്ധുമാരേശ്വരനെ ദര്ശിക്കണം.
കസ്മിന്കാലേ തപസ്തപ്തം തേനാത്ര സുമഹാത്മനാ
ആ മഹാത്മാവ് ഇവിടെ എപ്പോഴാണ് തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചത്?
ഖ്യാതഃ കുവലയാശ്വേതി ധംധുമാരസ്തഥൈവ സഃ
അവന് കുവലയാശ്വനും ധുന്ധുമാരനും എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനായി.
തേന ധുന്ധുര്മഹാദൈത്യോ നിഹതോ മരുജാംഗലേ
അവന് മരുജാംഗലത്തില് ധുന്ധു എന്ന മഹാദാനവനെ സംഹരിച്ചു.
ചമത്കാരപുരം ക്ഷേത്രം സ ഗത്വാ പാവനം മഹത്
അവന് വലിയ പവിത്രമായ ചമത്കാരപുരം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
സംസ്ഥാപ്യ സുമഹല്ലിംഗം പ്രാസാദേ രത്നമംഡിതേ
അവിടെ രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച ക്ഷേത്രത്തില് മഹാലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.
തതസ്തസ്യ മഹാദേവഃ സ്വയമേവ മഹേശ്വരഃ ൬.൩൮.
അതിനുശേഷം മഹാദേവന് സ്വയം അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
ഉവാച വരദോഽസ്മീതി പ്രാര്ഥയസ്വ യഥേപ്സിതമ്
അവന് പറഞ്ഞു: 'ഞാന് വരദാനദായകന്; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊന്നും ചോദിക്കൂ.'
സംനിധാനം പ്രകര്തവ്യം ലിംഗേഽസ്മിന്വൃഷഭധ്വജ
'വൃഷഭധ്വജന്, ഈ ലിംഗത്തില് സ്ഥിരമായ സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കണം.'
അഹം സദാ കരിഷ്യാമി ഗൌര്യാ സാര്ധം ന സംശയഃ
'ഞാനും ഗൗരിയും ഒരുമിച്ച് എപ്പോഴും അങ്ങനെ ചെയ്യും; ഇതില് സംശയമില്ല.'
തത്ര വാപ്യാം നരഃ സ്നാത്വാ യോ മാം സംപൂജയിഷ്യതി
അവിടെ ആ കുളത്തിൽ ആരെങ്കിലും കുളിച്ച് എന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ,
സോഽപി രാജാ പ്രഹൃഷ്ടാ ത്മാ സ്ഥിതസ്തത്രൈവ മുക്തിഭാക്
അവനും രാജാവിനെപോലെ സന്തോഷപൂർവ്വം അവിടെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു, മോക്ഷം പ്രാപിച്ച്.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ നാഗരഖണ്ഡേ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യേ ധുന്ധുമാരേശ്വരമാഹാത്മ്യവര്ണനംനാമാഷ്ടാത്രിംശോ അധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ എൺപതിനൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള മഹാപുരാണമായ ശ്രീസ്കന്ദപുരാണത്തിലെ ആറാം ഭാഗമായ നഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്ര മഹാത്മ്യത്തിൽ ധുന്ധുമാരേശ്വര മഹാത്മ്യം എന്ന അമ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
യയാതിനാ നരേംദ്രേണ സ്ഥാപിതം ലിംഗമുത്തമമ്
രാജാവായ യയാതി അത്യുത്തമമായ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.
ദേവയാന്യാ തഥാന്യച്ച തഥാ ശര്മിഷ്ഠയാ ദ്വിജാഃ
ദേവയാനിയും ശർമിഷ്ഠയും ഓരോ ശിവലിംഗവും അങ്ങനെ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു, മഹർഷിമാരേ.
സ യദാ സര്വഭോഗാനാം തൃപ്തിം പ്രാപ്തോ ദ്വിജോത്തമാഃ
അവൻ, മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എല്ലാ ഭോഗങ്ങളിലും തൃപ്തി പ്രാപിച്ചപ്പോൾ,
ജരാമാദായ തദ്ഗാത്രാദ്ഭാര്യാഭ്യാം സഹിതസ്തദാ
വയസ്സായ ശരീരവുമായി ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അവൻ അവിടെ ഉണ്ടായി.
ഭഗവന്സര്വതീര്ഥാനാം ക്ഷേത്രാണാം ച വദസ്വ മേ
"പ്രഭോ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും എനിക്കു പറയൂ."
ശ്രീമാര്കംഡേയ ഉവാച ക്ഷേത്രാണാമിഹ സര്വേഷാം തീര്ഥൈഃ സര്വൈരലംകൃതമ്
ശ്രീമാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: "ഇവിടെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും വിശുദ്ധജലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു."
യത്ര വിഷ്ണുപദീ ഗംഗാ ജംതൂനാം പാപനാശിനീ
അവിടെ, വിഷ്ണുപദി എന്ന പേരിൽ ഗംഗാ ഒഴുകുന്നു, ജീവജാലങ്ങൾക്കു പാപനാശിനിയായത്.
തഥാന്യാനി ച തീര്ഥാനി യാനി സംതി ധരാതലേ
അതുപോലെ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
ശിലാ യത്ര ദ്വിപഞ്ചാശദ്ധസ്താനാം പരിസംഖ്യയാ
അവിടെ അമ്പത്തിരണ്ട് മുഴം നീളമുള്ള ഒരു ശിലയും ഉണ്ട്.