കഥം പുത്രാംസ്തഥാ പൌത്രാന്സുഹൃത്സംബംധിബാംധവാന്। വീക്ഷയിഷ്യാമി താന്ഭൂയസ്തഥാന്യം സേവകം ജനമ്॥൬.൩.
'എനിക്ക് എങ്ങനെ വീണ്ടും എന്റെ മക്കളെയും മക്കളുടെ മക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും സേവകരെയും കാണാൻ കഴിയും?'
തേഽദ്യ മാമീദൃശം ശ്രുത്വാ ഹര്ഷം യാസ്യംതി നിര്ഭയാഃ॥൬.൩.
'ഇന്ന് ഞാൻ ഇങ്ങനെയാണെന്ന് കേട്ടാൽ, അവർ ഭയമില്ലാതെ സന്തോഷിക്കും.'
യേ മയാ തര്പിതാ ദാനൈര്ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। തേഽദ്യ മാമീദൃശം ശ്രുത്വാ സംഭവിഷ്യംതി ദുഃഖിതാഃ॥൬.൩.
'വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഞാൻ പലതും നൽകിയ സന്തോഷം നൽകിയിരുന്നു. അവർ ഇന്ന് എന്റെ ഈ അവസ്ഥ കേട്ടാൽ ദുഃഖിതരാകും.'
തഥാ യേ സുഹൃദോഽഭീഷ്ടാ നിത്യം മമ ഹിതേ രതാഃ। കാമവസ്ഥാം പ്രയാസ്യന്തി ദൃഷ്ട്വാ മാം സ്ഥിതമീദൃശമ്॥൬.൩.
'അങ്ങനെ തന്നെ, എപ്പോഴും എന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കൾ, എന്നെ ഇങ്ങനെ കണ്ടാൽ അവർക്കെന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് അറിയില്ല.'
ഭദ്രജാത്യാ ഗജാ യേ മേ മദാന്ധാഃ ഷഷ്ടിഹായനാഃ। മയാ വിനാ മിഥോ യുദ്ധേ കസ്താനദ്യ നിയോക്ഷ്യതി॥൬.൩.
'എന്റെ ഉന്നത വംശത്തിൽ പെട്ട, മദം നിറഞ്ഞ അറുപത് വയസ്സുള്ള ആണാനകളെ, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇന്ന് ആരാണ് തമ്മിൽ യുദ്ധത്തിന് അയയ്ക്കുക?'
അശ്വാസ്തിത്തിരകല്മാഷാഃ സുദാംതാഃ സാദിഭിര്ദൃഢൈഃ। കസ്താംശ്ചിത്രപദന്യാസൈര്നിയാമ്യതി മയാ വിനാ॥൬.൩.
'അതിനുപുറമെ, എന്റെ നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച, ശക്തരായ, കലങ്കമുള്ള കുതിരകളെ, ഞാൻ ഇല്ലാതെ ഇവരെ അവരുടെ വ്യത്യസ്ത ചുവടുകളോടെ ആരാണ് നിയന്ത്രിക്കുക?'
തഥാ മേ ഭൃത്യവര്ഗാസ്തേ കുലീനാ യുദ്ധദുര്മദാഃ। മാം വിനാ കസ്യ യാസ്യംതി സമീപേഽദ്യ സുദുഃഖിതാഃ॥൬.൩.
'അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള എന്റെ ഉന്നതവംശീയ ഭൃത്യവർഗങ്ങൾ, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇന്ന് അവർ ആരുടെ അടുത്തേക്ക് ദുഃഖത്തോടെ പോകും?'
സംഖ്യാഹീനസ്തഥാ കോശസ്താദൃങ്മേ ബഹുരത്നഭാക്। കസ്യ യാസ്യതി സംഭോഗം മയാ ഹീനസ്തു രക്ഷിതഃ॥൬.൩.
'എന്റെ ഒരുപാട് രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്ന, ഇപ്പോൾ കുറഞ്ഞുപോയ ധനശേഖരം, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ആരുടെ സംരക്ഷണത്തിലാണ് ഇനി ഉണ്ടാവുക?'
തഥാ മേ സംഖ്യയാ ഹീനം ധാന്യം ഗോജാവികം മഹത്। ഭവിഷ്യതി കഥം ഹീനം മയാഭീഷ്ടൈസ്തു രക്ഷിതമ്॥൬.൩.
'അങ്ങനെ തന്നെ, എന്റെ വലിയ ധാന്യശേഖരവും പശുക്കളും ആടുകളും, ഇപ്പോൾ കുറവായതിൽ, എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരും ഞാൻ ഇല്ലാതെ അവയെ ആരാണ് സംരക്ഷിക്കുക?'
ഏവം ബഹുവിധം രാജാ സ വിലപ്യ ച ദുഃഖിതഃ। ജഗാമ നഗരാഭ്യാശം പദ്ഭ്യാമേവ ശനൈഃശനൈഃ॥൬.൩.
'ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ്, കാലിൽ നടന്ന് പതുക്കെ നഗരത്തിന്റെ അതിരുകളിലേക്ക് പോയി.'
തതോ രാത്രൌ സമാസാദ്യ സ്വം പുരം ജനവര്ജിതമ്। ദ്വാരേ സ്ഥിത്വാ സമാഹൂയ പുത്രം മംത്രിഭിരന്വിതമ്॥൬.൩.
'ശേഷം, രാത്രി സമയത്ത് ജനങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞ തന്റെ നഗരത്തിലെത്തിയ രാജാവ്, വാതിലിൽ നിന്നു നിന്നുകൊണ്ട്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തന്റെ മകനെ വിളിച്ചു.'
കഥയാമാസ വൃത്താംതം സര്വം ശാപസമുദ്ഭവമ്। ദൂരേ സ്ഥിതഃ സ പുത്രാണാം വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ॥൬.൩.
'മക്കളിൽ നിന്ന് അകലെ നിന്ന്, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ആ ശാപം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നു മുഴുവൻ കഥയും പറഞ്ഞു.'
വജ്രപാതോപമം വാക്യം തേഽപി തസ്യ നിശമ്യ തത്। ബാഷ്പപര്യാകുലൈരാസ്യൈ രുരുദുഃ ശോകസംയുതാഃ॥൬.൩.
'ആ വാക്കുകൾ മിന്നൽപോലെ കേട്ടപ്പോൾ, അവരുടെ മുഖങ്ങൾ കണ്ണീരിൽ മുങ്ങി, അവർ ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു.'
ഹാ നാഥ ഹാ മഹാരാജ ഹാ നിത്യം ധര്മവത്സല। ത്വയാ ഹീനാ ഭവിഷ്യാമഃ കഥമദ്യ സുദുഃഖിതാഃ॥൬.൩.
'ഹായ് നാഥാ! ഹായ് മഹാരാജാവേ! ഹായ് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ പ്രിയനേ! നിനക്ക് ഇല്ലാതെ, ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?'
കിമേതദ്യുജ്യതേ തേഷാം വാസിഷ്ഠാനാം ദുരാത്മനാമ്। ശാപം ദദുഃ സ്വയാജ്യസ്യ വിശേഷാദ്വിനതസ്യ ച॥൬.൩.
ഇത് വസിഷ്ഠന്മാരായ ആ ദുഷ്ടന്മാർ ചെയ്തതെന്താണ്? അവർ, പ്രത്യേകിച്ച് താനേ യാഗം നടത്തിയവനും വിനതയെയും, ശാപം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
തേ വയം രാജശാര്ദൂല പരിത്യജ്യ ഗൃഹാദികമ്। അന്ത്യജത്വം ഗമിഷ്യാമസ്ത്വയാ സാര്ധമസംശയമ്॥൬.൩.
രാജാവേ, നമ്മൾ വീടും സമ്പത്തും എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ, നിങ്ങളോടൊപ്പം ചേര്ന്ന് ചണ്ഡാളരായി മാറും.
ത്രിശംകുരുവാച। ഭക്തിശ്ചേദസ്തി യുഷ്മാകം മമോപരി നിരര്ഗല। തന്മേ പുത്രസ്യ മംത്രിത്വം സര്വേ കുരുത സാംപ്രതമ്॥൬.൩.
തൃശങ്കു പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്കു എന്നിലേക്കു സ്നേഹവും വിശ്വാസവും ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ മകനെ ഇപ്പോൾ തന്നെ യാഗത്തിൽ മുഖ്യനായി നിയമിക്കൂ.
ഹരിശ്ചംദ്രഃ സുപുത്രോയം മമ ജ്യേഷ്ഠഃ സുവല്ലഭഃ। നിയോജയധ്വമവ്യഗ്രാഃ പദവ്യാം മമ സത്വരമ്॥൬.൩.
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ എന്റെ നല്ല മകനാണ്, മൂത്തവനും ഏറ്റവും പ്രിയനുമാണ്; നിങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ, വൈകാതെ, ആശങ്കയില്ലാതെ, അവനെ എന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിയമിക്കൂ.
അഹം പുനഃ കരിഷ്യാമി യന്മേ മനസി സംസ്ഥിതമ്। മൃത്യും വാ സംപ്രയാസ്യാമി സദേഹോ വാ സുരാലയമ്॥൬.൩.
എന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പായതെന്താണോ, അതാണ് ഞാൻ ചെയ്യുക. അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ മരണമെത്തും, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി ദേവലോകത്തിൽ എത്തും.
ഏവമുക്ത്വാ പരിത്യജ്യ സര്വാംസ്താന്സ മഹീപതിഃ। ജഗാമാരണ്യമാശ്രിത്യ പദ്ഭ്യാമേവ ശനൈഃ ശനൈഃ॥൬.൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ എല്ലാവരെയും വിട്ട്, ആ രാജാവ് കാലിൽ നടന്ന്, പതുക്കെ, കാടിലേക്ക് പോയി.
തേപി സന്മംത്രിണസ്തൂര്ണം പുത്രം തസ്യ സുസമ്മതമ്। രാജ്യേ നിയോജയാസമാസുര്നാദവാദിത്രനിഃസ്വനൈഃ॥൬.൩.
ആ നല്ല മന്ത്രിമാർ ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ പ്രിയപുത്രനെ രാജാവായി നിയമിച്ചു, മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടും സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ ഘോഷത്തോടും കൂടി.
സൂത ഉവാച। ത്രിശംകുരിതി സംചിന്ത്യ വിശ്വാമിത്രം മഹാമുനിമ്। മനസാ സുചിരം കാലം തതശ്ചക്രേ വിനിശ്ചയമ്॥൬.൪.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: തൃശങ്കുവിനെ ഓർത്ത്, മഹർഷിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ദീർഘകാലം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ഒടുവിൽ ഒരു തീരുമാനത്തിൽ എത്തി.
വിശ്വാമിത്രം പരിത്യജ്യ നാന്യോസ്തി ഭുവനത്രയേ। യഃ കുര്യാന്മേ പരിത്രാണം ദുഃഖാദസ്മാത്സുദാരുണാത്॥൬.൪.
വിശ്വാമിത്രനെ ഒഴികെ, ഈ ഭയങ്കരമായ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മറ്റാരുമില്ല.
കുരുക്ഷേത്രം സമുദ്ദിശ്യ പ്രതസ്ഥേ സ തതഃ പരമ്। സുശ്രാംതഃ ക്ഷുത്പിപാസാര്തോ മാര്ഗപൃച്ഛാപരായണഃ॥൬.൪.
കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കു പോകാൻ തീരുമാനിച്ച്, അവൻ പിന്നെയും യാത്ര തുടർന്നു; അതിവിശ്രമിച്ച്, വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ച്, വഴിയറിയാൻ ആളുകളോട് ചോദിച്ചു.
തതഃ കാലേന സംപ്രാപ്യ കുരുക്ഷേത്രം സ പാര്ഥിവഃ। യത്നേനാന്വേഷയാമാസ വിശ്വാമിത്രാശ്രമം തതഃ॥൬.൪.
അങ്ങനെ കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞ്, ആ രാജാവ് കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി. പിന്നെ, വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമം കണ്ടെത്താൻ പരിശ്രമിച്ചു.
ഏവം ചാന്വേഷമാണേന തേന ഭൂമിഭൃതാ തദാ। സുദൂരാദേവ സംദൃഷ്ടം നീലദ്രുമകദമ്ബകമ്॥൬.൪.
അങ്ങനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ ഭൂമിപതി ദൂരത്ത് നിന്ന് നീല നിറമുള്ള മരങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു കൂട്ടം കണ്ടു.
ഉപരിഷ്ടാദ്ബകൈര്ഹംസൈര്ഭ്രമമാണൈഃ സമംതതഃ। ആടിഭിര്മദ്ഗുഭിശ്ചൈവ സമന്താജ്ജലപക്ഷിഭിഃ॥൬.൪.
മുകളിൽ ബകകളും ഹംസകളും ചുറ്റും പറക്കുന്നു; കൂടാതെ, ആടികൾ, മഡ്ഗുകൾ, മറ്റു ജലപക്ഷികളും എല്ലായിടത്തും കാണാം.
സ മത്വാ സലിലം തത്ര പിപാസാര്തോ മഹീപതിഃ। പ്രതസ്ഥേ സത്വരോ ഹൃഷ്ടോ ജലവാതഹൃതക്ലമഃ॥൬.൪.
അവിടെ വെള്ളം ഉണ്ടെന്ന് കരുതി, ദാഹംകൂടിയ രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ, വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നടന്നു; വെള്ളത്തിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ അവന്റെ ക്ഷീണം മാറി.
അഥാപശ്യന്മനോഹാരി സൌമ്യസത്ത്വനിഷേവിതമ്। ആശ്രമം നദിതീരസ്ഥം മനഃശോകവിനാശനമ്॥൬.൪.
അപ്പോൾ അവൻ മനോഹരമായ, സൌമ്യരായ ജീവികൾ വസിക്കുന്ന, നദീതീരത്തുള്ള, മനസ്സിലെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു.
പുഷ്പിതൈഃ ഫലിതൈര്വൃക്ഷൈഃ സമംതാത്പരിവാരിതമ്। വിവിധൈര്മധുരാരാവൈര്നാദിതം വിഹഗോത്തമൈഃ॥൬.൪.
പുഷ്പവും പഴവും നിറഞ്ഞ മരങ്ങൾ ചുറ്റും വളർന്നിരിക്കുന്നു; വിവിധതരത്തിലുള്ള, മധുരമായ ശബ്ദമുള്ള ഉത്തമപക്ഷികൾ അവിടം മുഴുവൻ പാടുന്നു.