ഓംനമഃ പുരുഷോത്തമായ അഥ സ്കാന്ദേ മഹാപുരാണേ ഷഷ്ഠനാഗരഖണ്ഡപ്രാരമ്ഭഃ വ്യാസ ഉവാച॥ സ ധൂര്ജടി ജടാജൂടോ ജായതാം വിജയായ വഃ। യത്രൈകപലിതഭ്രാംതിം കരോത്യദ്യാപി ജാഹ്നവീ॥൬.൧.
ഓം, പരമപുരുഷനോടു വന്ദനം. ഇനി സ്കന്ദമഹാപുരാണത്തിൽ ആറാം നഗരത്തിന്റെ ഭാഗം ആരംഭിക്കുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ജടയുള്ള ധൂർജടിയൻ, ഒരൊറ്റ വെള്ളമുടിയാൽ പോലും ഗംഗയെ ഇന്നും വിറയിപ്പിക്കുന്നവൻ, നിങ്ങളുടെ വിജയത്തിനായി ഉദിക്കട്ടെ.
ഋഷയ ഊചുഃ। ഹരസ്യ പൂജ്യതേ ലിംഗം കസ്മാദതന്മഹാമതേ വിശേഷാത്സംപരിത്യജ്യ ശേഷാംഗാനി സുരാസുരൈഃ॥൬.൧.
മഹാമതിയായവനേ, ഹരന്റെ ലിംഗം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അവന്റെ മറ്റു രൂപങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രത്യേകമായി ആരാധിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
തസ്മാദേതന്മഹാബാഹോ യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി। സാംപ്രതം സൂത കാര്ത്സ്ന്യേന പരം കൌതൂഹലം ഹി നഃ॥൬.൧.
അതുകൊണ്ട്, മഹാബാഹുവേ, ഞങ്ങൾക്കിത് മുഴുവനായും അറിയാനുള്ള വലിയ ആകാംക്ഷയുണ്ട്. സൂതനേ, നീ ഇതിന്റെ സത്യമായ വിശദീകരണം ഇപ്പോൾ പറയണം.
സൂത ഉവാച। പ്രശ്നഭാരോ മഹാനേഷ യോ ഭവദ്ഭിരുദാഹൃതഃ। കീര്തയിഷ്യേ തഥാപ്യേനം നമസ്കൃത്യ സ്വയംഭുവേ॥൬.൧.
സൂതൻ പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ ചോദിച്ച ഈ ചോദ്യം വളരെ ഗൗരവമുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും, സ്വയംഭുവിനെ ആദരിച്ച് ഞാൻ ഇതിന്റെ കഥ പറയാം.
ആനര്തവിഷയേ ചാസ്തി വനം മുനിജനാശ്രയമ്। മനോജ്ഞം സര്വസത്ത്വാനാം സര്വര്തുഫലിതദ്രുമമ്॥൬.൧.
ആനർത്ത ദേശത്ത് ഒരു കാട്ടുണ്ട്, മുനികളുടെയും എല്ലാ ജീവികളുടെയും പ്രിയമായത്, എല്ലാ കാലത്തും പഴം കായ്ക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായത്.
തത്രാശ്രമപദം രമ്യം സൌമ്യസത്ത്വനിഷേവിതമ് ൬.൧.
അവിടെ മനോഹരമായ ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ട്, സൌമ്യസ്വഭാവമുള്ളവർ നിറഞ്ഞു താമസിക്കുന്നതും.
അബ്ഭക്ഷൈര്വായുഭക്ഷൈശ്ച ശീര്ണപര്ണാശിഭിസ്തഥാ। ദന്തോലൂഖലിഭിര്വിപ്രൈഃ സേവിതം ചാശ്മകുട്ടകൈഃ॥൬.൧.
അവിടെ വെള്ളം മാത്രം കുടിക്കുന്നവരും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്നവരും ഉണർന്ന ഇലകൾ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവരും, പല്ലുകൾ കൊണ്ടു അരി ചതയ്ക്കുന്നവരും കല്ലുകൊണ്ട് അരി ചതയ്ക്കുന്നവരും സേവനം ചെയ്യുന്നു.
സ്നാനഹോമപരൈശ്ചൈവ ജപസ്വാധ്യായതത്പരൈഃ। വാനപ്രസ്ഥൈസ്ത്രിദണ്ഡൈശ്ച ഹംസൈശ്ചാപി കുടീചരൈഃ॥൬.൧.
അവിടെ സ്നാനത്തിലും ഹോമത്തിലും താല്പര്യമുള്ളവരും ജപവും സ്വാധ്യായവും ചെയ്യുന്നവരും, വനംവാസികളും മൂന്നു ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവരും ഹംസന്മാരും കൂടികളിൽ താമസിക്കുന്നവരും ഉണ്ട്.
സ്നാതകൈര്യതിഭിര്ദാന്തൈസ്തഥാ പംചാഗ്നിസാധകൈഃ। കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ ഭഗവാംസ്ത്രിപുരാംതകഃ॥൬.൧.
അവിടെ വിദ്യാസമാപ്തി നേടിയവരും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ള യതികളും, അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ ഉപവസിക്കുന്നവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഒരിക്കൽ ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ അവിടെ എത്തി.
സതീവിയോഗസംതപ്തോ ഭ്രമമാണ ഇതസ്തതഃ। തസ്മിന്വനേ സമായാതഃ സൌമ്യസത്ത്വനിഷേവിതേ॥൬.൧.
സതിയോടുള്ള വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞ്, സൌമ്യസ്വഭാവമുള്ളവർ താമസിക്കുന്ന ആ കാട്ടിൽ അദ്ദേഹം എത്തിയിരുന്നു.
ക്രീഡംതി നകുലാ യത്ര സാര്ധം സര്പൈഃപ്രഹര്ഷിതാഃ। പഞ്ചാനനാശ്ച മാതംഗൈര്വൃഷദംശാസ്തഥാഖുഭിഃ। കാകാഃ കൌശികസംഘൈശ്ച വൈരഭാവവിവര്ജിതാഃ॥൬.൧.
അവിടെ നക്കുകൾ സന്തോഷത്തോടെ പാമ്പുകളുമായി കളിക്കുന്നു; അഞ്ചുമുഖമുള്ള കുരങ്ങുകൾ ആനകളുമായി, വൃഷദംശുകൾ എലികളുമായി; കാക്കകൾ കൊക്കകളുടെ കൂട്ടങ്ങളുമായി, എല്ലാം വൈരാഗ്യമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ഇടപെടുന്നു.
തതശ്ച ഭഗവാന്രുദ്രോ ദൃഷ്ട്വാശ്രമപദം തദാ। നഗ്നഃ കപാലമാദായ ഭിക്ഷാര്ഥം പ്രവിവേശ സഃ॥൬.൧.
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ, ആ ആശ്രമം കണ്ടു, നഗ്നനായി, കപ്പാലം കൈയിൽ എടുത്ത് ഭിക്ഷയ്ക്കായി അകത്തു കടന്നു.
അഥ തസ്യ സമാലോക്യ രൂപം ഗാത്രസമുദ്ഭവമ്। അദൃഷ്ടപൂര്വം താപസ്യഃ സര്വാഃ കാമവശം ഗതാഃ॥൬.൧.
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു പുറത്ത് വന്ന, മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ തപസിനികൾക്കും മോഹം തോന്നി.
ഗൃഹകര്മ പരിത്യജ്യ ഗുരുശുശ്രൂഷണാനി ച। മിഥഃ സംഭാഷണം ചക്രുഃ സ്ഥാനേസ്ഥാനേ ച താഃ സ്ഥിതാഃ॥൬.൧.
അവർ വീട്ടുപണികളും ഗുരുസേവനവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഓരോ സ്ഥലത്തും നിന്നു തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഏകാ സാ കാപി ധന്യാ യാ ചക്രേ തസ്യാവഗൂഹനമ്। വിശ്രബ്ധാ സര്വഗാത്രേഷു താപസസ്യ മഹാത്മനഃ॥൬.൧.
അവരിൽ ഒരുത്തി, ഭാഗ്യശാലിയായവൾ, മഹാത്മാവായ ആ തപസ്സിയെ മുഴുവൻ ശരീരത്തോടും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ അണച്ചു പിടിച്ചു.
തഥാന്യാഃ കൌതുകാവിഷ്ടാ ധാവംത്യഃ സര്വതോദിശമ്। ദൃശ്യംതേ തം സമുദ്ദിശ്യ വിസ്താരിതവിലോചനാഃ॥൬.൧.
മറ്റുള്ളവർ കൗതുകത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി, അവനെ വീണ്ടുമീണ്ടും നോക്കി കണ്ണുകൾ വലുതാക്കി.
കാശ്ചിദര്ദ്ധാനുലിപ്താംഗ്യഃ കാശ്ചിദേകാംജിതേക്ഷണാഃ। അര്ധസംയമിതൈഃ കൈശൈസ്തഥാന്യാസ്ത്യക്തബാലകാഃ॥൬.൧.
ചില സ്ത്രീകൾ ശരീരത്തിൽ പകുതി മാത്രം അണിയിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു; ചിലർക്ക് ഒരു കണ്ണിൽ മാത്രം അലങ്കാരം ചെയ്തിരുന്നതും, മറ്റുചിലർ മുടി പകുതി മാത്രം ചിട്ടപ്പെടുത്തി, കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നതുമാണ്.
ഏവമാലോക്യമാനഃ സ കാമിനീഭിര്മഹേശ്വരഃ। ബഭ്രാമ രാജമാര്ഗേണ ഭിക്ഷാം ദേഹീതി കീര്തയന്॥൬.൧.
അങ്ങനെ ആ സ്ത്രീകൾ മഹേശ്വരനെ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, മഹേശ്വരൻ രാജപഥത്തിൽ നടന്ന്, 'ഈ ശരീരത്തിന് ഭിക്ഷ നൽകൂ' എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
അഥ തേ മുനയോ ദൃഷ്ട്വാ തം തഥാ വിഗതാംബരമ്। കാമോദ്ഭവകരംസ്ത്രീണാം പ്രോചുഃ കോപാരുണേക്ഷണാഃ॥൬.൧.
അപ്പോൾ, മഹേശ്വരനെ അങ്ങനെ വസ്ത്രമില്ലാതെ, സ്ത്രീകളിൽ ആസക്തി ഉണർത്തുന്നവനായി കണ്ട മുനികൾ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു.
യസ്മാത്പാപ ത്വയാസ്മാകമാശ്രമോഽയം വിഡംബിതഃ। തസ്മാല്ലിംഗം പതത്വാശു തവൈവ വസുധാതലേ॥൬.൧.
നീ പാപി, ഞങ്ങളുടെ ആശ്രമം അശുദ്ധമാക്കിയതിനാൽ, നിന്റെ ലിംഗം ഉടൻ ഭൂമിയിൽ വീഴട്ടെ.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ഭൂമൌ ലിംഗം തസ്യ പപാത തത്। ഭിത്ത്വാഥ ധരണീപൃഷ്ഠം പാതാലം പ്രവിവേശ ഹ॥൬.൧.
അത് പറഞ്ഞ ഉടൻ, മഹേശ്വരന്റെ ലിംഗം ഭൂമിയിൽ വീണു, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം തുളച്ച് പാതാളത്തിലേക്ക് കടന്നു പോയി.
സോഽപി ലിംഗപരിത്യക്തോ ലജ്ജായുക്തോ മഹേശ്വരഃ। ഗര്താം ഗുര്വീം സമാശ്രിത്യ ഭ്രൂണരൂപഃ സമാവിശത്॥൬.൧.
ലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ട മഹേശ്വരൻ ലജ്ജയിൽ ആഴ്ന്ന്, ഒരു വലിയ കുഴിയിൽ അഭയം തേടി, ഭ്രൂണരൂപം ധരിച്ചു അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.
അഥ ലിംഗസ്യ പാതേന ത്രൈലോക്യഭയശംസിനഃ। ഉത്പാതാ ദാരുണാസ്തസ്ഥുഃ സര്വത്ര ദ്വിജസത്തമാഃ॥൬.൧.
ലിംഗം വീണതോടെ, മൂന്നു ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭയാനകമായ അശുഭസൂചനകൾ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടായി, മഹർഷിമാരേ.
ശീര്യതേ ഗിരിശൃങ്ഗാണി പതംത്യുല്കാ ദിവാപി ച। ത്യജംതി സാഗരാഃ സര്വേ മര്യാദാം ച ശനൈഃ ശനൈഃ॥൬.൧.
പർവതശിഖരങ്ങൾ തകർന്നു വീണു; പകൽപോലും ഉൽക്കകൾ വീണു; സമുദ്രങ്ങൾ എല്ലാം പതിയെ പതിയെ അതിരുകൾ വിട്ടൊഴിഞ്ഞു.
അഥ ദേവഗണാഃ സര്വേ ഭയസംത്രസ്തമാനസാഃ। ശക്രവിഷ്ണുമുഖാ ജഗ്മുര്യത്ര ദേവഃ പിതാമഹഃ॥൬.൧.
അപ്പോൾ, ഭയത്തിൽ വിറയുന്ന മനസ്സോടെ, എല്ലാ ദേവതകളും ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും മുന്നിൽ നിന്ന്, പിതാമഹൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
പ്രോചുശ്ച പ്രണതാഃ സ്തുത്വാ സ്തോത്രൈഃ സുശ്രുതിസംഭവൈഃ। ത്രൈലോക്യേ സൃഷ്ടിരൂപം യത്കമലാസനസംസ്ഥിതമ്॥൬.൧.
അവർ നമസ്കരിച്ചു, ശ്രുതികളിൽ നിന്നുള്ള സ്തോത്രങ്ങൾ പാടി, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായ കമലാസനനോട് പറഞ്ഞു.
കിമിദം കിമിദം ദേവ വര്തതേ ഹ്യധരോത്തരമ്। ത്രൈലോക്യം സകലം യേന വ്യാകുലത്വമുപാഗതമ്॥൬.൧.
ദേവനേ, ഇതെന്താണ്, മുകളിൽ താഴെ എല്ലായിടത്തും എന്താണ് നടക്കുന്നത്? മൂന്നു ലോകവും ഇത്രയും വിഷമത്തിലാകാൻ കാരണമെന്താണ്?
പ്രലയസ്യേവ ചിഹ്നാനി ദൃശ്യംതേ പദ്മസംഭവ। കിം സാംപ്രതമകാലേഽപി ഭവിഷ്യതി പരിക്ഷയഃ॥൬.൧.
പ്രളയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു, കമലജനനായവാ; ഇപ്പോൾ തന്നെ നാശം സംഭവിക്കുമോ?
സര്വേഷാം സുരമര്ത്യാനാം ദൈത്യാനാം മന്ത്രകോവിദഃ। ഗതിര്ഭയാര്തദേഹാനാം സര്വലോകപിതാമഹഃ॥൬.൧.
ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും അസുരന്മാർക്കും, മന്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി, ഭയത്തിൽ കുലുങ്ങുന്നവർക്കെല്ലാം അഭയമായ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും പിതാമഹനാണ് നീ.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദേവാനാം ചതുരാനനഃ। ഉവാച സുചിരം ധ്യാത്വാ ജ്ഞാത്വാ ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ॥൬.൧.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാ ദീർഘമായി ധ്യാനം ചെയ്ത്, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അറിയുകയും, പിന്നെ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു.