രഹസ്യം പരിവിജ്ഞായ ക്ഷേത്രസ്യ ശശിമൌലിനഃ
ചന്ദ്രക്കിരീടനായ ഭഗവാന്റെ പുണ്യഭൂമിയുടെ രഹസ്യം മനസ്സിലാക്കി,
ആനംദകാനനസ്യേഹ മഹിമാനം മഹത്തരമ്
ഇവിടെ ആനന്ദകാനനത്തിന്റെ മഹത്വം ഏറ്റവും ഉന്നതമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
യഥാ ദേവ്യൈ സമാഖ്യായി ശിവേന പരമാത്മനാ
ശിവൻ, പരമാത്മാവ്, ഈ മഹത്വം ദേവിയോട് പറഞ്ഞതുപോലെ,
തവാഗ്രേ ച സമാഖ്യാതം ശുകാദീനാം ച സത്തമ 4.2.99.
അതു പോലെ തന്നെ, നിന്റെ മുമ്പിലും ശുകനും മറ്റു മഹാന്മാരും കേൾക്കാൻ ഇതു വിവരിച്ചു.
ശ്രുത്വാധ്യായമിമം പുണ്യം സര്വകല്മഷനാശനമ്
ഈ പുണ്യമായ അധ്യായം കേൾക്കുമ്പോൾ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കുന്നു.
ഇതി ശ്രീസ്കാംദേ മഹാപുരാണ ഏകാശീതി സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം ചതുര്ഥേ കാശീഖംഡ ഉത്തരാര്ധേ വിശ്വേശ്വരലിംഗമഹിമാഖ്യോ നാമ നവനവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, എൺപത്തൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ നാലാം കാശീഖണ്ഡത്തിലെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ വിശ്വേശ്വരലിംഗത്തിന്റെ മഹത്വം എന്ന പേരിലുള്ള ഒമ്പത്പത്തൊമ്പതാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നിതരാം പരിതൃപ്തോസ്മി ഹൃദി ചാപി വിധാരിതമ്
എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും തൃപ്തി ലഭിച്ചു, ഹൃദയത്തിൽ ഇത് ഉറപ്പായി.
അനുക്രമണികാധ്യായം തഥാ മാഹാത്മ്യമുത്തമമ്
അനുക്രമണികാ അധ്യായവും അതിന്റെ ഉത്തമമായ മഹത്വവും കൂടി,
ശുകവൈശംപായനാദ്യാഃ ശൃണ്വംത്വപി ച ബാലകാഃ
ശുകനും വൈശംപായനനും മറ്റു ബാലന്മാരും ഇതു കേൾക്കട്ടെ.
അനുക്രമണികാധ്യായം മാഹാത്മ്യം ചാപി ഖംഡജമ്
അനുക്രമണികാ അധ്യായവും ഈ ഖണ്ഡത്തിന്റെ മഹത്വവും കൂടി,
വിംധ്യനാരദസംവാദഃ പ്രഥമേ പരികീര്തിതഃ
ആദ്യം വിന്ധ്യനും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം വിവരിക്കുന്നു.
അഗസ്തേരാശ്രമപദേ ദേവാനാമാഗമസ്തതഃ
അഗസ്ത്യന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ദേവന്മാർ എത്തിച്ചേരുന്നത് പിന്നീട് വരുന്നു.
തീര്ഥപ്രശംസാ ച തതഃ സപ്തപുര്യസ്തതഃ സ്മൃതാഃ
അതിനുശേഷം തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വവും, പിന്നെ ഏഴ് നഗരങ്ങളും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഇംദ്രാഗ്ന്യോര്ലോകസംപ്രാപ്തിസ്തതശ്ച ശിവശര്മണഃ
ഇതിനു ശേഷം ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ലോകങ്ങൾ നേടുന്നത്, പിന്നെ ശിവശർമന്റെ കഥയും വരുന്നു.
ഗംധവത്യലകാപുര്യോരീശയോസ്തു സമുദ്ഭവഃ
ഗന്ധവതിയും അലകാപുരിയും നഗരങ്ങളുടെ ഭരണാധികാരികളുടെ ഉദ്ഭവം.
ഉഡുലോക കഥാ തസ്മാത്തതഃ ശുക്രസമുദ്ഭവഃ 4.2.100.
അതിനു ശേഷം ഉഡുലോകത്തിന്റെ കഥയും, പിന്നെ ശുക്രന്റെ ജനനവും വരുന്നു.
സപ്തര്ഷീണാം തതോ ലോകാ ധ്രുവസ്യ ച തപസ്തതഃ
അതിനുശേഷം സപ്തർഷിമാരുടെ ലോകങ്ങളും, പിന്നെ ധ്രുവന്റെ തപസ്സും.
ദര്ശനം സത്യലോകസ്യ തസ്യ വൈ ശിവശര്മണഃ
ശിവശർമൻ സത്യലോകം ദർശിച്ചത്.
സ്കംദാഗസ്ത്യോശ്ച സംവാദോ മണികര്ണ്യാഃ സമുദ്ഭവഃ
സ്കന്ദനും അഗസ്ത്യനും തമ്മിലുള്ള സംവാദവും മണികർണ്ണികയുടെ ഉദ്ഭവവും.
പ്രഭാവശ്ചാപി ഗംഗായാ ഗംഗാനാമസഹസ്രകമ്
ഗംഗയുടെ മഹത്വവും, ഗംഗയുടെ ആയിരം പേരുകളും.
ദംഡപാണേഃ സമുദ്ഭൂതിര്ജ്ഞാനവാപ്യുദ്ഭവസ്തതഃ
ദണ്ഡപാണിയുടെ ജനനവും, അതിനുശേഷം ജ്ഞാനവാപിയുടെ ഉദ്ഭവവും.
ബ്രഹ്മചാരി പ്രകരണം തതഃ സ്ത്രീലക്ഷണാനി ച
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മചാര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാഗവും, സ്ത്രീകളുടെ സ്വഭാവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണവും.
തതോ ഗൃഹസ്ഥധര്മാശ്ച തതോ യോഗനിരൂപണമ്
അതിനുശേഷം ഗൃഹസ്ഥന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങളും, പിന്നെ യോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദീകരണവും.
കാശ്യാശ്ച വര്ണനം തസ്മാദ്യോഗിനീവര്ണനം തതഃ
അതിനുശേഷം കാശിയുടെ വിവരണവും, പിന്നെ യോഗിനിമാരുടെ കഥയും.
സാംബാദിത്യസ്യ മഹിമാ ദ്രുപദാദിത്യ ശംസനമ്
സാംബാദിത്യന്റെ മഹത്വവും, ദ്രുപദാദിത്യന്റെ സ്തുതിയും.
ദശാശ്വമേധികം തീര്ഥം മംദരാച്ച ഗണാഗമഃ 4.2.100.
പത്ത് അശ്വമേധങ്ങൾ നടന്ന തിര്ഥവും, മന്ദരപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഗണങ്ങളുടെ വരവും.
മായാഗണപതേശ്ചാഥ ഢുംഢിപ്രാദുര്ഭവസ്തതഃ
മായാഗണപതിയുടെ കഥയും, അതിനുശേഷം ഢുണ്ഢിയുടെ അവതാരവും.
തതഃ പംചനദോത്പത്തിര്ബിംദുമാധവസംഭവഃ
അതിനുശേഷം അഞ്ചു നദികളുടെ ഉത്ഭവവും, ബിന്ദുമാധവന്റെ ജനനവും.
പ്രയാണം മംദരാത്കാശീം വൃഷഭധ്വജശൂലിനഃ
മന്ദരപർവതത്തിൽ നിന്ന് കാശിയിലേക്കുള്ള വൃഷഭധ്വജശൂലിയുടെ യാത്ര.
തതഃ ക്ഷേത്രരഹസ്യസ്യ കഥനം പാപനാശനമ്
അതിനുശേഷം പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ക്ഷേത്രരഹസ്യത്തിന്റെ വിവരണം.