ഏകദാ ദേവദേവസ്യ സേവാര്ഥം ശശിമൌലിനഃ
ഒരു ദിവസം, ചന്ദ്രൻ തലയിൽ ധരിച്ച ദേവദേവന്റെ സേവനത്തിനായി,
ഇംദ്രാദയോ ലോകപാലാ വിശ്വേദേവാ മരുദ്ഗണാഃ 4.2.87.
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ലോകപാലകരും, വിശ്വദേവന്മാരും, മരുത് ഗണങ്ങളും—
ഋഷയോഽപ്സരസോയക്ഷാ ഗംധര്വാഃ സിദ്ധചാരണാഃ
മഹർഷിമാർ, അപ്സരസുകൾ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണമാർ ഇവർ എല്ലാവരും
സ്തുതശ്ച നാനാ സ്തുതിഭിഃ ശംഭുനാപി കൃതാദരാഃ
ശംഭുവും വിവിധ സ്തുതികൾ കൊണ്ട് ഇവരെ വാഴ്ത്തി ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
അഥ തേഷൂപവിഷ്ടേഷു ശംഭുനാ വിഷ്ടരശ്രവാഃ
അവരെല്ലാവരും ഇരുന്നപ്പോൾ, വാക്കിൽ പ്രശസ്തനായ ശംഭു
ശ്രീവത്സലാംഛന ഹരേ ദൈത്യവംശദവാനല
ശ്രീവത്സം ചിഹ്നമായി ധരിച്ച, ദൈത്യവംശത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയുള്ള ഹരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു:
ദിതിജാന്ദനുജാന്ദുഷ്ടാന്കച്ചിച്ഛാസി രണാംഗണേ
ദിതിയുടെയും ദാനുവിന്റെയും ദുഷ്ടപുത്രന്മാരെ നീ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സംഹരിക്കുകയാണോ?
ബാധയാ രഹിതാ ഗാവഃ കച്ചിത്സംതി മഹീതലേ
ഭൂമിയിലെ പശുക്കൾ ഇപ്പോൾ ഭയമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുകയാണോ?
വിധിയജ്ഞാഃ പ്രവര്തംതേ പൃഥിവ്യാം ബഹുദക്ഷിണാഃ
ഭൂമിയിൽ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ നിർദ്ദേശിച്ച യാഗങ്ങൾ നടക്കുകയാണോ?
നിഷ്പ്രത്യൂഹം പഠംത്യേവ സാംഗാന്വേദാന്ദ്വിജോത്തമാഃ
ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാർ തടസ്സമില്ലാതെ വേദങ്ങൾ അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളോടുകൂടെ ഉച്ചരിക്കുകയാണോ?
സ്വേഷു സ്വേഷു ച ധര്മേഷു കച്ചിദ്വര്ണാശ്രമാസ്തഥാ
ചതുര്വർണ്ണങ്ങൾക്കും ആശ്രമങ്ങൾക്കും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധർമ്മങ്ങളിൽ ഉറച്ച നിലയുണ്ടോ?
ധൂര്ജടിഃ പരിപൃഛ്യേതി ഹൃഷ്ടം വൈകുംഠനായകമ്। ബ്രഹ്മാണം ചാപി പപ്രച്ഛ ബ്രാഹ്മം തേജഃ സമേധതേ ।। 4.2.87.
ധൂർജടി സന്തോഷത്തോടെ വൈകുണ്ഠനാഥനോടും ബ്രഹ്മാവിനോടും ചോദിച്ചു; ബ്രാഹ്മണതേജസ്സിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞു.
സത്യമസ്ഖലിതം കച്ചിദസ്തി ത്രൈലോക്യമംഡപേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സഭയിൽ കള്ളമില്ലാത്ത സത്യം നിലനില്ക്കുന്നുണ്ടോ?
ഇംദ്രാദയഃ സുരാഃ കച്ചിത്സ്വേഷു സ്വേഷു പുരേഷ്വഹോ
ഇന്ദ്രനും മറ്റ് ദേവന്മാരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ നഗരങ്ങളിൽ തന്നെ താമസിക്കുകയാണോ?
പ്രത്യേകം പരിപൃച്ഛയേശഃ സര്വാനിത്ഥം കൃതാദരാന്
ഈശ്വരൻ എല്ലാവരോടും ആദരവോടെ ഇങ്ങനെ ഓരോരുത്തരോടും ചോദിച്ചു.
വിസസര്ജാഥ താന്സര്വാന്ദേവഃ സൌധം സമാവിശത്
ശേഷം ദേവൻ അവരെല്ലാവരെയും വിടവാങ്ങിച്ച് തന്റെ രാജപ്രാസാദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
മധ്യേ മാര്ഗം സ ചിംതോഭൂദ്ദക്ഷഃ സത്യാഃ പിതാ തദാ
വഴിമധ്യേ സത്യസന്ധനായ ദക്ഷൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകി.
അതീവ ക്ഷുബ്ധചിത്തോഭൂന്മംദരാഘാതതോഽബ്ധിവത്
മന്ദരപർവ്വതം സമുദ്രത്തെ അടിച്ചപോലെ, ദക്ഷന്റെ മനസ്സ് അതിയായി കലങ്ങിയിരുന്നു.
അതീവഗര്വിതോ ജാതഃ സതീ മേ പ്രാപ്യ കന്യകാമ്
സതിയെ തന്റെ മകളായി ലഭിച്ചതിൽ ദക്ഷൻ അതിയായ അഭിമാനത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
കിം വംശ്യസ്ത്വേഷ കിം ഗോത്രഃ കിം ദേശീയഃ കിമാത്മകഃ
നിന്റെ വംശം എന്ത്? കുടുംബം ഏത്? നീ ഏത് ദേശക്കാരൻ? നിന്റെ സ്വഭാവം എന്താണ്?
ന പ്രായശസ്തപസ്വ്യേഷ ക്വ തപഃ ക്വാസ്ത്രധാരണമ്
ഇവന് സാധാരണയായി തപസ്സിനോടും കഠിനമായ വ്രതങ്ങളോടും ആസക്തനല്ല; അവനില് എന്ത് തപസ്സാണ്, എന്താണ് ആയുധവിദ്യയുടെ പാടവം?
അസൌ ന ബ്രഹ്മചാരീ സ്യാത്കൃതപാണിഗ്രഹ സ്ഥിതിഃ 4.2.87.
ഇവന് ബ്രഹ്മചാരിയായിരിക്കില്ല, കാരണം അവന് വിവാഹിതനായി കുടുംബജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നിരിക്കുന്നു.
ന ബ്രാഹ്മണോഭവത്യേഷ യതോ വേദോ ന വേത്ത്യമുമ്
വേദം അറിയാത്തതിനാല് അവന് ബ്രാഹ്മണനുമല്ല.
ക്ഷതാത്സംത്രാണനാത്ക്ഷത്രം തത്ക്വാസ്മിന്പ്രലയപ്രിയേ
പറ്റുപെട്ടവരെ രക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷത്രം എന്ന പേര്; പക്ഷേ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ള ഈയാളിൽ ആ ഗുണം എവിടെയാണ്?
ശൂദ്രോപി ന ഭവേത്പ്രായോ നാഗയജ്ഞോപവീതവാന്
അവന് നാഗയജ്ഞോപവീതം ധരിക്കുന്നില്ല; അതിനാല് അവന് ശൂദ്രനുമല്ല.
സര്വഃ പ്രകൃത്യാ ജ്ഞായേത സ്ഥാണുഃ പ്രകൃതിവര്ജിതഃ
എല്ലാവരെയും അവരുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് തിരിച്ചറിയേണ്ടത്; പക്ഷേ, അചഞ്ചലനായവന് സ്വഭാവം തന്നെ ഇല്ല.
യോഷാപി ന ഭവേദേഷ യതോസൌ ശ്മശ്രുലാനനഃ
അവന് സ്ത്രീയുമല്ല, കാരണം അവന്റെ മുഖം മുടിയും മീശയും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബാലോപി ന ഭവത്യേഷ യതോഽയം ബഹുവാര്ഷികഃ
അവന് ബാലനുമല്ല, കാരണം അവന് അനേകം വര്ഷങ്ങള് പ്രായമായവനാണ്.
അതോ യുവത്വം സംഭാവ്യം നാത്ര നൂനം ചിരംതനേ
അതിനാല് യുവാവാണെന്ന് കരുതാം; പക്ഷേ, ഇവിടെ പ്രാചീനതയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ബ്രഹ്മാദീന്സംഹരേത്പ്രാംതേ തഥാപി ച ന പാതകീ
ബ്രഹ്മാദികളെ അവസാനം നശിപ്പിച്ചാലും, അവന് പാപിയല്ല.