ഇയം സ്വര്ണഖനിസ്തൂര്ണം മനോഭീഷ്ടഫലപ്രദാ
ഈ സ്വർണ്ണഖനി മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം വേഗത്തിൽ നൽകുന്നു.
ഭൂയാദത്ര പരം തീര്ഥം സര്വപാപഹരം സദാ
ഇവിടെ എപ്പോഴും പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഉത്തമമായ തീർത്ഥം നിലനില്ക്കട്ടെ.
വൈശാഖേ ശുക്ലദ്വാദശ്യാം യാത്രാ സാംവത്സരീ സ്മൃതാ
വൈശാഖം മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം തിയ്യതിയാണ് ആ വാർഷിക ഉത്സവം ആചരിക്കുന്നത്.
പ്രതസ്ഥേ നിജകാര്യാര്ഥേ ഗുരോരാശ്രമമുത്സുകഃ
തന്റെ കാര്യത്തിനായി ഉത്സുകനായി അവൻ ഗുരുവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രാജാ സ കൃതകൃത്യോഽഥ ശേഷം സംഗൃഹ്യ തദ്ധനമ് 2.8.4.
രാജാവ് തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കി ശേഷിച്ച ധനം ഒത്തുചേർത്തു.
ഏവം സ്വര്ണഖനേര്ജാതം മാഹാത്മ്യം ച മുനീശ്വരാത്
ഇങ്ങനെ സ്വർണ്ണഖനിയുടെ മഹത്വം മഹർഷി വെളിപ്പെടുത്തി.
വിശ്വാമിത്രോ നിജം ശിഷ്യം കൌത്സം ക്രോധേന താദൃശമ്
വിശ്വാമിത്രൻ അത്രയും കോപത്തോടെ തന്റെ ശിഷ്യനായ കൗത്സനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ദുഷ്പ്രാപ്യമര്ഥം യത്നേന ബഹു പ്രാര്ഥിതവാംസ്തദാ
അപ്പോൾ അവൻ പ്രയത്നപൂർവം ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള വസ്തു പലതവണ അഭ്യർത്ഥിച്ചിരുന്നു.
വിശ്വാമിത്രോ മുനിശ്രേഷ്ഠഃ സ ദിവ്യജ്ഞാനലോചനഃ
ദിവ്യജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ള മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായ വിശ്വാമിത്രൻ,
നിജാശ്രമേ തപോ ദുര്ഗം ചകാര പ്രയതോ വ്രതീ
തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഭക്തിയോടെ കഠിനതപസ്സു ആചരിച്ചു.
ആഗത്യ ച ക്ഷുധാക്രാംത ഉച്ചൈഃ പ്രോവാച സ ദ്വിജഃ പായസം ശുചി ചോഷ്ണം ച ശീഘ്രം ക്ഷുധാര്ത്തിനേ ദ്വിജ
അവിടെ എത്തി വിശേഷമായി വിശപ്പാൽ വലയുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു: 'ശീഘ്രം ശുദ്ധവും ചൂടുമായ പായസം വിശപ്പോടെ വലയുന്നവനു തരിക.'
ഇതി ശ്രുത്വാ വചഃ ക്ഷിപ്രം വിശ്വാമിത്രഃ പ്രയത്നതഃ
ഇതൊക്കെയും കേട്ട വിശ്വാമിത്രൻ ഉടൻ ശ്രദ്ധയോടെ—
തദാദായോത്ഥിതം ദൃഷ്ട്വാ ദുര്വാസാസ്തം വിലോകയന്
അവിടെ കൊണ്ടുവന്നത് എടുത്ത് എഴുന്നേറ്റപ്പോഴാണ് ദുർവാസൻ അവനെ നോക്കി.
ക്ഷണം സഹസ്വ വിപ്രേന്ദ്ര യാവത്സ്നാത്വാ വ്രജാമ്യഹമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ കുളിച്ച് തിരിച്ചു വരുംവരെ ഒരു നിമിഷം ക്ഷമിക്കണം.
ഇത്യുക്ത്വാ സ ജഗാമൈവ ദുര്വാസാഃ സ്വാശ്രമം തദാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദുർവാസൻ അപ്പോൾ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
വിശ്വാമിത്രസ്തപോനിഷ്ഠസ്തദാ സാനുരിവാഽചലഃ 2.8.5.
തപസ്സിൽ ഉറച്ച വിശ്വാമിത്രൻ അന്ന് മലയുടെ ചരിവുപോലെയായിരുന്നു.
തസ്യ ശുശ്രൂഷണപരോ മുനിഃ കൌത്സോ യതവ്രതഃ
വ്രതനിഷ്ഠനായ കൗത്സൻ ആ മഹർഷിയെ സേവിക്കാൻ മനസ്സോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പുനരാഗത്യ സ മുനിര്ദുര്വാസാ ഗതകല്മഷഃ
പിന്നീട് ആ മഹർഷിയായ ദുർവാസൻ പാപരഹിതനായി തിരിച്ചുവന്നു.
തസ്മിന്ഗതേ മുനിവരേ വിശ്വാമിത്രസ്തപോനിധിഃ
ആ മഹർഷി പോയപ്പോൾ തപസ്സിന്റെ നിധിയായ വിശ്വാമിത്രൻ—
സ വിസൃഷ്ടോ ഗുരും പ്രാഹ ദക്ഷിണാ പ്രാര്ഥ്യതാമിതി ദക്ഷിണാ തവ ശുശ്രൂഷാ ഗൃഹം വ്രജ യതവ്രത
അങ്ങനെ ഗുരു വിട്ടയക്കുമ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ദക്ഷിണ ചോദിക്കാം. നിന്റെ സേവനമാണ് ദക്ഷിണ; നീ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങൂ, വ്രതനിഷ്ഠനേ.'
പുനഃപുനര്ഗുരും പ്രാഹ ശിഷ്യോ നിര്ബന്ധവാന്യദാ
പുനപ്പുനർ ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനോടു ആത്മാർത്ഥതയോടെ ചോദിച്ചു.
സുവര്ണസ്യ സുവര്ണസ്യ ചതുര്ദശ സമാഹര
പതിനാലു തോലമോതിയ സ്വർണം സമ്പാദിക്കണം.
ഇത്യുക്തോ ഗുരുണാ കൌത്സോ വിചാര്യ സമുപാഗമത്
ഗുരു പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് കൗത്സൻ ആലോചിച്ചു, പിന്നെ സമീപിച്ചു.
ഇത്യുക്തം തേ മുനിവര ത്വയാ പൃഷ്ടം ഹി യത്പുനഃ
മഹർഷേ, നീ വീണ്ടും ചോദിച്ചതിന് ഞാൻ ഇങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
തസ്മാദ്ദക്ഷിണദിഗ്ഭാഗേ സംഭേദഃ സിദ്ധസേവിതഃ
അതിനാൽ തെക്കേ ദിക്കിൽ സിദ്ധന്മാർ സന്ദർശിക്കുന്ന ഒരു സംഗമം ഉണ്ട്.
തത്ര സ്നാത്വാ മഹാഭാഗ ഭവന്തി വിരജാ നരാഃ തദാപ്നോതി സ ധര്മാത്മാ തത്ര സ്നാത്വാ യതവ്രതഃ ।। 2.8.5.
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, മഹാഭാഗവ, മനുഷ്യർ അശുദ്ധികളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു; അവിടെ വ്രതപാലനത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ധാർമ്മികൻ ഈ ഫലം നേടുന്നു.
സ്വര്ണാദികം ച യോ ദദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണേ വേദപാരഗേ
സ്വർണം മുതലായവ വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണനു നൽകുന്നവൻ,
തിലോദകീസരയ്വോശ്ച സംഗമേ ലോകവിശ്രുതേ
ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ തിലോദകിയും സരസ്വതിയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്,
ഉപവാസം ച യഃ കൃത്വാ വിപ്രാന്സംതര്പയേന്നരഃ
ഉപവാസം പാലിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ,
ഏകാഹാരസ്തു യസ്തിഷ്ഠേന്മാസം തത്ര യതവ്രതഃ
അവിടെ ഒരു മാസം ഒരുനാൾക്ക് ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ,