കഥയിത്വേതി ദേവേശസ്തത്കൃത്തിം പരിഗൃഹ്യ ച
ദേവാദിദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ കര്മ്മം അംഗീകരിച്ചു.
മഹാമഹോത്സവോ ജാതസ്തസ്മിന്നഹനി കുംഭജ
അന്നേ ദിവസം, കുംഭജന്മാവേ, വലിയ ഉത്സവം ആരംഭിച്ചു.
യത്രച്ഛത്രീകൃതോ ദൈത്യഃ ശൂലമാരോപ്യ ഭൂതലേ
അവിടെ, ദാനവൻ കീഴടക്കി, ഭൂമിയിൽ ശൂലത്തിൽ കുത്തി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്കുംഡേ നരഃ സ്നാത്വാ കൃത്വാ ച പിതൃതര്പണമ്
ആ കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നവൻ—
സ്കംദ ഉവാച കാകാ ഹംസത്വമാപന്നാസ്തത്തീര്ഥസ്യ പ്രഭാവതഃ ।। 4.2.68.
സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാൽ കാക്കകൾക്ക് ഹംസരൂപം ലഭിച്ചു.
ഏകദാ കൃത്തിവാസേ തു ചൈത്ര്യാം യാത്രാഽഭവത്പുരാ
ഒരു സമയത്ത് കൃത്തിവാസത്തിൽ, ചൈത്രമാസത്തിൽ, ഒരു തീർത്ഥയാത്ര നടന്നു.
ബഹുദേവലകൈര്വിപ്ര തം ദൃഷ്ട്വാ പക്ഷിണോ മിലന്
അവിടെ ധാരാളം ദേവതകളെ കണ്ടു, അനേകം പക്ഷികൾ കൂടി വന്നു, ബ്രാഹ്മണനേ.
ബലിപുഷ്ടൈരപുഷ്ടാംഗാ രടതഃ കരടാഃ കടു
ശക്തിയും ദുർബലതയും ഉള്ള കുരങ്ങുകൾ കഠിനമായി കുരച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
തേ ഹന്യമാനാ ന്യപതംസ്തസ്മിന്കുംഡേ നഭോംഗണാത്
അവയെ അടിച്ചപ്പോൾ, ആ കുരങ്ങുകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ആ കുളത്തിലേക്ക് വീണു.
ആശ്ചര്യവംതസ്തത്രത്യാ യാത്രായാം മിലിതാ ജനാഃ
അവിടെ തീർത്ഥയാത്രക്കായി കൂടിയിരുന്ന ജനങ്ങൾ അതിനെ കണ്ടു അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
അസ്മാസു വീക്ഷമാണേഷു കാകാഃ കുംഡേത്ര യേ പതന്
ഞങ്ങൾ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ കുളത്തിലേക്ക് വീണ കാക്കകൾ—
ഹംസതീര്ഥം തദാരഭ്യ കൃത്തിവാസ സമീപതഃ
അത് മുതൽ കൃത്തിവാസത്തിന് സമീപം അതിനെ ഹംസതീർഥം എന്ന് വിളിച്ചു.
അതീവ മലിനാത്മാനോ മഹാമലിന കര്മഭിഃ
വളരെ അശുദ്ധമായ മനസ്സും വലിയ പാപങ്ങളുമുള്ളവർ—
കാശ്യാം സദൈവ വസ്തവ്യം സ്നാതവ്യം ഹംസതീര്ഥകേ
കാശിയിൽ എപ്പോഴും താമസിച്ച് ഹംസതീർഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.
കാശ്യാം ലിംഗാന്യനേകാനി മുനേ സംതി പദേപദേ 4.2.68.
മഹർഷേ, കാശിയിൽ ഓരോ ഇടത്തിലും അനേകം ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ടു.
കൃത്തിവാസം സമാരാധ്യ ഭക്തിയുക്തേന ചേതസാ
ഭക്തിപൂർവ്വം മനസോടെ കൃത്തി വാസനെ ആരാധിച്ചാൽ,
ജപോ ദാനം തപോ ഹോമസ്തര്പണം ദേവതാര്ചനമ്
ജപം, ദാനം, തപം, ഹോമം, തർപ്പണം, ദേവതാരാധന —
തീര്ഥം ത്വനാദിസംസിദ്ധമേതത്കലശസംഭവ
ഇത് ആദിമകാലം മുതൽ പൂർണമായ തിരുത്താണ്, കലശത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതും.
ഏതാനി സിദ്ധലിംഗാനിച്ഛന്നാനി സ്യുര്യുഗേയുഗേ
ഈ സിദ്ധലിംഗങ്ങൾ ഓരോ യുഗത്തിലും മറഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഹംസതീര്ഥസ്യ പരിതോ ലിംഗാനാമയുതം മുനേ
ഹംസതീർത്ഥത്തിന് ചുറ്റും, മഹർഷേ, പത്തു ആയിരം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഏകൈകം സിദ്ധിദം നൃണാമവിമുക്തനിവാസിനാമ്
അവിമുക്തത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് ഓരോന്നും സിദ്ധി നൽകുന്നു.
ലോമശേശം മഹാലിംഗം ലോമശേന പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ലോമശൻ സ്ഥാപിച്ച മഹത്തായ ലിംഗം ലോമശേശം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
മാലതീശം ശുഭം ലിംഗം കൃത്തിവാസോത്തരേ മഹത്
കൃത്തി വാസന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് മഹത്തായ ശുഭമായ ലിംഗം മാലതീശം ഉണ്ട്.
അംതകേശ്വര സംജ്ഞം ച ലിംഗം തദ്രുദ്രദിക്സ്ഥിതമ്
അംതകേശ്വരമെന്ന പേരിലുള്ള ലിംഗം രുദ്രന്റെ ദിശയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ജനകേശം മഹാലിംഗം തത്പാര്ശ്വേ ജ്ഞാനദം പരമ് 4.2.68.
അതിനരികിൽ ജ്ഞാനം നൽകുന്ന പരമമായ മഹാലിംഗം ജനകേശം ഉണ്ട്.
തദുത്തരേ മഹാമൂര്തിരസിതാംഗോസ്തി ഭൈരവഃ
അതിനും വടക്കുഭാഗത്ത് കറുത്ത ദേഹമുള്ള ഭയങ്കര ഭൈരവന്റെ മഹാമൂർത്തി ഉണ്ട്.
ശുഷ്കോദരീ ച തത്രാസ്തി ദേവീ വികടലോചനാ
അവിടെയും ഭയങ്കരമായ കണ്ണുകളുള്ള ദേവിയായ ശുഷ്കോദരിയും ഉണ്ട്.
അഗ്നിജിഹ്വോസ്തി വേതാലസ്തസ്യാ ദേവ്യാസ്തു നൈര്ഋതേ
ആ ദേവിയുടെ നൈരൃത്യഭാഗത്ത് അഗ്നിജിഹ്വ എന്ന വെതാലൻ ഉണ്ട്.
വേതാലകുംഡം തത്രാസ്തി സര്വവ്യാധിവിഘാതകൃത്
അവിടെ എല്ലാ രോഗങ്ങളും നീക്കുന്ന വെതാലകുണ്ടം ഉണ്ട്.
വേതാലകുംഡേ സുസ്നാതോ വേതാലം പ്രണിപത്യ ച
വേതാലകുണ്ടത്തിൽ നന്നായി കുളിച്ച് വെതാലനെ നമസ്കരിക്കുന്നവൻ,