പ്രഹ്ലാദതീര്ഥം തസ്യാഗ്രേ യത്ര പ്രഹ്ലാദകേശവഃ
അതിനുമുമ്പിൽ പ്രഹ്ലാദതീർഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അവിടെ പ്രഹ്ലാദകേശവൻ വസിക്കുന്നു.
ആംബരീഷമഹാതീര്ഥമഘഘ്നം തസ്യ സന്നിധൌ
അതിനടുത്ത് അംബരീഷന്റെ മഹത്തായ തീർഥം ഉണ്ട്, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതും അതാണ്.
ആദിത്യകേശവഃ പൂജ്യ ആദികേശവ പൂര്വതഃ ।। 4.2.58.
അവിടെ ആദിത്യകേശവനെ ആരാധിക്കണം, കിഴക്കോട്ടു ആദികേശവനും ഉണ്ട്.
ദത്താത്രേയേശ്വരം തീര്ഥം തത്രൈവാദിഗദാധരഃ
അവിടെയേ തന്നെ ദത്താത്രേയേശ്വരതീർഥവും, അതിനോടൊപ്പം ആദിഗദാധരനും ഉണ്ട്.
ഭൃഗുകേശവപൂര്വേണ തീര്ഥം വൈ ഭാര്ഗവം പരമ്
ഭൃഗുകേശവന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഭാർഗവനാമം ഉള്ള ഉത്തമമായ തീർഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്ര വാമനതീര്ഥം ച പ്രാച്യാം വാമനകേശവാത്
അവിടെ വാമനകേശവന്റെ കിഴക്കോട്ട് വാമനതീർഥവും ഉണ്ട്.
നരനാരായണം തീര്ഥം നരനാരായണാത്പുരഃ
നരനാരായണനു മുമ്പിൽ നരനാരായണതീർഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യജ്ഞവാരാഹ തീര്ഥം ച തദഗ്രേ പാപനാശനമ്
അതിനുമുമ്പിൽ യജ്ഞവാരാഹതീർഥം ഉണ്ട്, അതു പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു.
വിദാരനാരസിംഹാഖ്യം തത്ര തീര്ഥം സുനിര്മലമ്
അവിടെ വിദാരനരസിംഹം എന്നു വിളിക്കുന്ന അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ തീർഥം ഉണ്ട്.
ഗോപിഗോവിംദ തീര്ഥം ച ഗോപിഗോവിംദപൂര്വതഃ
അവിടെ ഗോപിഗോവിന്ദതീർഥവും ഉണ്ട്, ഗോപിഗോവിന്ദന്റെ കിഴക്കോട്ടാണ് അത്.
തീര്ഥം ലക്ഷ്മീനൃസിംഹാഖ്യം ഗോപിഗോവിംദ ദക്ഷിണേ
ഗോപിഗോവിന്ദന്റെ തെക്കോട്ട് ലക്ഷ്മീനരസിംഹം എന്നു പേരുള്ള തീർഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തദഗ്രേ ശേഷതീര്ഥം ച ശേഷമാധവസന്നിധൌ
അതിനുമുമ്പിൽ ശേഷതീർഥവും, ശേഷമാധവന്റെ സമീപത്താണ് അത്.
ശംഖമാധവതീര്ഥം ച തദവാച്യാം സുനിര്മലമ് 4.2.58.
അവിടെ ശംഖമാധവതീർഥവും ഉണ്ട്, അതു വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വിശുദ്ധതീർഥമാണ്.
തദഗ്രേ ച ഹയഗ്രീവം തീര്ഥം പരമപാവനമ്
അതിനുമുമ്പിൽ ഹയഗ്രീവതീർഥം ഉണ്ട്, അതി വിശുദ്ധവും പവിത്രവുമാണ്.
പിംഡം ച തത്ര നിര്വാപ്യ ഹയഗ്രീവസ്യ സന്നിധൌ ഹായഗ്രീവീം ശ്രിയം പ്രാപ്യ സമുച്യേത സപൂര്വജഃ
അവിടെ ഹയഗ്രീവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, ഹയഗ്രീവന്റെ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ച്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മോക്ഷം നേടാം.
ഭൂമൌ തിലാംതരായാം യത്തത്ര തീര്ഥാന്യനേശഃ
ഭൂമിയിൽ എള്ള് വയലുകൾക്കിടയിൽ അനേകം തീർഥങ്ങൾ അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഉദ്ദിഷ്ടാനാം തു തീര്ഥാനാമേതേഷാം കലശോദ്ഭവ ഇദാനീം പ്രസ്തുതം വിപ്ര ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേഗ്രതഃ
ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ തീർഥങ്ങൾ എല്ലാം കലശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. ഇപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ അവയെ ക്രമമായി വിശദീകരിക്കും, കേൾക്കൂ.
തസ്യാം മൂര്തൌ സമാവേശ്യ കൈശവ്യാമഥ കേശവഃ
അപ്പോൾ കേശവൻ ആ പ്രതിമയിൽ പ്രവേശിച്ച് കൈശവ്യ എന്ന രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ക്വ നിര്ഗതം ച ഹരിണാ പ്രാപ്യ കാശീം ഷഡാനന
ഹരിയും എങ്ങോട്ട് പോയി, ഹരിക്ക് എങ്ങനെ കാശി എത്താനായി, ആറുമുഖനേ?
ബ്രുവേ തത്കാരണമിതി ക്ഷണമാത്രം നിശാമയ
ഇതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം; ഒരു ക്ഷണം ശ്രദ്ധിക്കൂ.
സംപ്രാപ്യ പുണ്യസംഭാരൈഃ പ്രാജ്ഞോ വാരാണസീം പുരീമ്
പുണ്യസഞ്ചയത്തോടെ ബുദ്ധിമാനായവൻ വാരാണസി നഗരത്തിലെത്തിച്ചു.
അതഃ പ്രതികൃതിഃ സ്വീയാ തത്ര കാശ്യാം മുരാരിണാ 4.2.58.
അതുകൊണ്ട് മുരാരിയെന്ന ദൈവം അവന്റെ സ്വരൂപം കാശിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
കിംചിത്കാശ്യാ ഉദീച്യാം ച ഗത്വാ ദേവേന ചക്രിണാ
കാശിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് ദിശാക്രമത്തിൽ ചക്രധാരി ദൈവം പോയി.
തതസ്തു സൌഗതം രൂപം ശിശ്രായ ശ്രീപതിഃ സ്വയമ്
അപ്പോൾ ശ്രീപതി സ്വയം ബൗദ്ധരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ശ്രീഃ പരിവ്രാജികാ ജാതാ നിതരാം സുഭഗാകൃതിഃ
ശ്രീ വളരെ മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ പരിവ്രാജികയായി ജനിച്ചു.
വിശ്വയോനിം ജഗദ്ധാത്രീം ന്യസ്തഹസ്താഗ്രപുസ്തകാമ്
ലോകത്തിന്റെ മാതാവായ അവൾ കൈക്കരത്തിൽ പുസ്തകം പിടിച്ച് നിന്നു.
അത്യദ്ഭുത മഹാപ്രാജ്ഞോ നിഃസ്പൃഹഃ സര്വവസ്തുഷു
അത്യന്തം അത്ഭുതകരനും മഹാപണ്ഡിതനും എല്ലാത്തിലും ആസക്തിയില്ലാത്തവനുമായിരുന്നു.
അപൃച്ഛത്പരമം ധര്മം സംസാരവിനിമോചകമ്
സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന പരമധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ ചോദിച്ചു.
ധര്മാര്ഥശാസ്ത്രകുശലം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനശാലിനമ്
ധർമ്മവും അർത്ഥവും സംബന്ധിച്ച ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണനും ജ്ഞാനവും വിവേകവും ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.
സ്തംഭനോച്ചാടനാകൃഷ്ടി വശീകര്മാദികോവിദമ്
നിലവിലാക്കൽ, പുറന്തള്ളൽ, ആകർഷണം, വശീകരണം തുടങ്ങിയ കലകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായിരുന്നു.