സ്വയം വസ്തുമശക്തോപി വാസയേത്തീര്ഥവാസിനമ്
താനെതന്നെ അവിടെ താമസിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നാലും, തീർത്ഥവാസിയെ അവിടെ പാർപ്പിക്കണം.
കാശ്യാം വസംതി യേ ധീരാ ആപംചത്വ വിനിശ്ചയാഃ
മരണം അടുത്തുവരുമെന്ന് ഉറപ്പുള്ള ധീരന്മാർ കാശിയിൽ താമസിക്കുന്നു.
ഇത്ഥം വിമൃശ്യ ബഹുശഃ സ്ഥാണുര്വാരാണസീഗുണാന്
ഇങ്ങനെ പലതവണയും വാരാണസിയുടെ മഹത്വം ആലോചിച്ചശേഷം, സ്ഥാണുൻ,
താരകത്വം സമാഗച്ഛ ഗച്ഛാതി സ്വച്ഛമാനസ
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ വിടുതൽ അവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നു.
തിലപര്ണ സ്ധൂലകര്ണ ദൃമിചംഡ പ്രഭാമയ
തിലപർണ്ണൻ, ധൂലകർണ്ണൻ, ദൃമിചണ്ടൻ — ഇവർ പ്രകാശം നിറഞ്ഞവരാണ്.
വീരഭദ്ര കിരാതാഖ്യ ചതുര്മുഖ നികുംഭക 4.2.53.
വീരഭദ്രൻ, കിരാതൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, ചതുര്മുഖൻ, നികുംബകൻ,
നാദ്രീണാം ന സമുദ്രാണാം ന ദ്രുമാണാം മഹീയസാമ് 4.2.53.
പർവതങ്ങൾക്കും സമുദ്രങ്ങൾക്കും വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾക്കും ഇതല്ല.
താരകേശം മഹാലിംഗം താരകാഖ്യോ ഗണോത്തമഃ 4.2.53.
താരകേശൻ എന്ന മഹാലിംഗവും, താരക എന്ന ഗണശ്രേഷ്ഠനും,
സ്കംദ ഉവാച കുംഭസംഭവ വക്ഷ്യാമി ശൃണോത്വവഹിതോ ഭവാന്
സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: കുംഭപുത്രാ, ഞാൻ പറയാം, നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
കപര്ദീ നാമ ഗണപഃ ശംഭോരത്യംതവല്ലഭഃ
കപർദി എന്ന ഗണപൻ ശംഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയനാണ്.
കുംഡം ചഖാന തസ്യാഗ്രേ വിമലോദക സംജ്ഞകമ്
അവൻ തന്റെ മുന്നിൽ വിമലോദക എന്ന പേരിൽ ഒരു കുളം കുഴിച്ചു.
ഇതിഹാസം പ്രവക്ഷ്യാമി തത്ര ത്രേതായുഗേ പുരാ
അവിടെ ത്രേതായുഗത്തിൽ നടന്ന പുരാതന കഥ ഞാൻ പറയാം.
ഏകഃ പാശുപത ശ്രേഷ്ഠോ വാല്മീകിരിതി സംജ്ഞിതഃ
പാശുപതന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; വാൽമീകി എന്ന പേരിൽ എല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെട്ടവൻ.
ഏകദാ സ ഹി ഹേമംതേ മാര്ഗേ മാസി തപോധനഃ
ഒരു ദിവസം, ശീതകാലത്ത് മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ, ആ തപസ്വി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ചകാര ഭസ്മനാ സ്നാനമാപാദതലമസ്തകമ്
അവൻ കാൽതലമുതൽ തലവരെ മുഴുവൻ ബസ്മം പുരട്ടി സ്നാനം ചെയ്തു.
ന്യസ്തമസ്തകപാംസുശ്ച സംധ്യാമാധ്യാത്മികീം സ്മരന്
തല നിലത്ത് വയ്ക്കുകയും, അന്ത്യസന്ധ്യയുടെ ആത്മവിചാരം ഓർക്കുകയും ചെയ്തു.
കൃത്വാ സംഹാരമാര്ഗേണ സപ്രമാണം പ്രദക്ഷിണാമ്
വിധിപ്രകാരം സംഹാരമാർഗത്തിലൂടെ പ്രദക്ഷിണം നടത്തി.
പ്രണവം പുരതഃ കൃത്വാ ഷഡ്ജാദിസ്വരഭേദതഃ 4.2.54.
പ്രണവം മുന്നിൽ വച്ച്, ഷഡ്ജാദി സ്വരങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് ഉച്ചരിച്ചു.
അംഗഹാരൈര്മനോഹാരി ചാരീ മംഡലസംയുതമ്
ആകർഷകമായ അംഗചലനങ്ങളോടും, മനോഹരമായ ചലനങ്ങളോടും, വൃത്താകൃതിയിലുള്ള കാൽനടയോടും കൂടെ നടന്നു.
അദ്രാക്ഷീദ്രാക്ഷസം ഘോരമതീവ വികൃതാകൃതിമ്
അവൻ അത്യന്തം ഭയാനകവും വിചിത്രരൂപവുമുള്ള ഒരു രാക്ഷസനെ കണ്ടു.
രൂക്ഷസ്ഫുടിതകേശാഗ്രം മഹാലംബ ശിരോധരമ്
അവന്റെ മുടി കഠിനവും പിളർന്നതുമായിരുന്നു; കഴുത്ത് വളരെ നീളവും തൂങ്ങിയതുമായിരുന്നു.
മഹാവിശാലമൌലിം ച പ്രോര്ധ്വീഭൂതശിരോരുഹമ്
വലിയതും വിശാലവുമുള്ള തലയും, നേരെ നിൽക്കുന്ന മുടിയും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
പ്രലംബിത ലലജ്ജിഹ്വമത്യുത്കട കൃകാടികമ്
അവന്റെ നാവ് തൂങ്ങി വിറയുകയും, താടിയും വായും അത്യന്തം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
നിമഗ്നകക്ഷാകുഹരം ശുഷ്കഹ്രസ്വ ഭുജദ്വയമ്
അവന്റെ കക്ഷികൾ അകത്തേക്ക് കുഴിഞ്ഞിരിക്കുകയും, ഇരുവശത്തും കൈകൾ ഉണങ്ങിയതും ചെറുതുമായതുമായിരുന്നു.
വിശുഷ്ക പാംസുലോത്ക്രോഡം പൃഷ്ഠലഗ്നോദരത്വചമ്
അവന്റെ നെഞ്ച് ഉണങ്ങിയതും പൊടിയുള്ളതുമായിരുന്നതും, വയറിന്റെ ചർമ്മം പിൻഭാഗത്ത് ഒട്ടിയതുമായിരുന്നതും കണ്ടു.
പ്രലംബ സ്ഫിഗ്യുഗയുതം ശുഷ്കമുഷ്കാല്പമേഹനമ്
അവന്റെ ചുണ്ടുകൾ ഇരട്ടയായി തൂങ്ങിയിരിക്കുകയും, ലിംഗം ഉണങ്ങിയതും ചെറുതുമായതുമായിരുന്നു.
അസ്ഥിചര്മാവശേഷം ച ശിരാജാലിതവിഗ്രഹമ്
അവന്റെ ശരീരം അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുകയും, ശിരകൾ പുറത്ത് കാണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
അതിവിസ്തൃത പാദം ച ദീര്ഘവക്രകൃശാംഗുലിമ് 4.2.54.
അവന്റെ കാലുകൾ അത്യന്തം വിശാലവും, വിരലുകൾ നീളവും വളഞ്ഞതും സുഷ്കവുമായിരുന്നു.
വികടം ഭീഷണാകാരം ക്ഷുത്ക്ഷാമമതിലോമശമ്
അവൻ ഭയങ്കരമായ രൂപവും ഭയാനകമായ കാഴ്ചയും, വിശപ്പാൽ ക്ഷയിച്ച ശരീരവും അത്യധികം രോമവും ഉള്ളവനായിരുന്നു.
മൂര്തം ഭയാനകമിവ സര്വപ്രാണിഭയപ്രദമ് അതിദീനാനനം കസ്ത്വമിതി ധൈര്യേണ പൃഷ്ടവാന്
ഭയത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായി, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം പകരുന്നവനായി, അത്യന്തം ദയനീയമായ മുഖത്തോടുകൂടി, വാൽമീകി ധൈര്യത്തോടെ ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്?'