വഹ്നൌ സ്വര്ലോകമാപന്നേ ജാതേ മധ്യംദിനേ നൃപഃ
അഗ്നി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി, ഉച്ചവേളയായപ്പോൾ, രാജാവേ,
മഹാനസാധികൃതയോ വേപമാനാസ്തതോ മുഹുഃ
പ്രധാന പാചകരും വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയച്ച് നിന്നു.
സൂപകാരാ ഊചുഃ കിംചിദ്വിജ്ഞപ്തുകാമാഃ സ്മോപ്യകാംഡേരണപംഡിത
പാചകർ, ഒരു അപേക്ഷ അറിയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, 'രാജാക്കന്മാരിൽ പണ്ഡിതനായവനേ,' എന്ന് പറഞ്ഞു.
യദി വിശ്രുണയേദ്രാജന്ഭവാനഭയദക്ഷിണാമ്
'രാജാവേ, ഭയരഹിതത്വം ഞങ്ങൾക്ക് ദാനം ചെയ്യുമെങ്കിൽ...'
ഭ്രൂസംജ്ഞയാകൃതാദേശാഃ പ്രശസ്താസ്യേനഭൂഭുജാ
രാജാവിന്റെ കണ്പാറയിലൊരു സൂചനകൊണ്ട് തന്നെ, എല്ലാവരും പ്രശംസിച്ച ആജ്ഞകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു.
ന ജാനീമോ വയം നാഥ ത്വത്പ്രതാപഭയാര്ദിതഃ
സ്വാമി, നിന്റെ മഹത്തായ തേജസ്സിൽ പേടി പിടിച്ചിട്ടാണ് ഞങ്ങൾ. അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല.
കൃശാനൌ കൃശതാം പ്രാപ്തേ കഥം പാകക്രിയാ ഭവേത്
അഗ്നി ക്ഷീണിച്ചാൽ, പാചകമെന്ന പ്രവർത്തി എങ്ങനെ നടക്കും?
പ്രഭോരാദേശമാസാദ്യ താമിഹൈവാനയാമഹേ 4.1.43.
പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ അവളെ ഉടൻ ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവരാം.
ശ്രുത്വാംധസികവാക്യം സ മഹാസത്ത്വോ മഹാമതിഃ
അന്ധസികന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവും മഹാബുദ്ധിയും—
ക്ഷണം സംശീലയംസ്തത്ര ദദര്ശ തപസോബലാത്
അവിടെ ഒരു നിമിഷം തങ്ങിനിൽക്കുമ്പോൾ, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ കണ്ടു—
അപ്യഹാസീദിതോലോകാജ്ജഗാമ ച സുരാലയമ്
അവൻ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി, ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി.
തേഷാമേവവിചാരാച്ച ഹാനിരേഷാ സുപര്വണാമ്
അവർക്കുള്ള വിവേകക്കുറവുകൊണ്ടാണ് ഈ നഷ്ടം സുപർണ്ണന്മാരെ ബാധിച്ചത്.
പിതാമഹേന മഹതോ ഗൌരവാത്പ്രതിപാദിതമ്
വലിയ ആദരവോടെ പിതാമഹൻ തന്നെയാണ് ഇത് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.
പൌരാഃ സമാഗതാ ദ്വാരി സഹ ജാനപദൈര്നരൈഃ
നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ചേർന്ന് രാജധാനിയുടെ വാതിലിൽ കൂടി കൂടി.
ദത്ത്വോപദം യഥാര്ഹം തേ പ്രണേമുഃ ക്ഷോണിവജ്രിണമ്
അവർ യോജ്യമായ ഭേദങ്ങൾ നൽകി, വജ്രായുധധാരി രാജാവിന് വന്ദനം ചെയ്തു.
കേചിച്ച സമുദാ ദൃഷ്ട്യാ കേചിച്ച കരസംജ്ഞയാ
ചിലർ കണ്ണോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു, ചിലർ കൈയൊന്നുയർത്തി സാദരം അറിയിച്ചു.
തേജിരേ ഭേജിരേ സര്വേ രത്നാര്ചിഃ പരിസേവിതേ രാജ്ഞഃ ശതശലാകസ്ഥച്ഛത്രസ്യച്ഛായയാശുഭേ
എല്ലാവരും രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവിന്റെ നൂറു പാളികളുള്ള കുടയുടെ ശുഭമായ നിഴലിൽ ഒന്നിച്ചു തിളങ്ങി.
വിശാംപതിരഥോവാച തന്മുഖച്ഛായയേരിതമ് 4.1.43.
അപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ നാഥൻ ആ കുടയുടെ നിഴലിൽ ഇരുന്ന് സംസാരിച്ചു.
അസ്മത്കുലേ മൂലഭൂതോ ഭാസ്കരോ മാന്യ ഏവ നഃ 4.1.43.
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ സൂര്യൻ തന്നെയാണ് മൂലാധാരം; അവൻ എപ്പോഴും നമ്മാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
അഥ മംദരകംദരോദരോല്ലസദ സമദ്യുതി രത്നമംദിരേ
പിന്നീട്, മന്ദരപർവതത്തിന്റെ കുന്നുകളും ഗുഹകളും പോലെ തിളങ്ങുന്ന രത്നമന്ദിരത്തിൽ,
നിവസഞ്ജഗദീശ്വരോ ഹരഃ കൃശരജനീശ കലാമനോഹരഃ
അവിടെ, ലോകനാഥനായ ഹരൻ, ക്ഷീണമായ കറുത്ത രൂപത്തിൽ ചന്ദ്രക്കലയുടെ ഭംഗിയോടെ വസിച്ചു.
വിരഹാനലശാംതയേ തദാ സമലേപി ത്രിപുരാരിണാപി യഃ ।। മലയോദ്ഭവ പംക ഏഷ സ പ്രതിപേദേഹ്യധുനാ പിപാംസുതാമ് । ൩ പരിതാപഹരാണി പദ്മിനീനാം മൃദുലാന്യപി കംകണീകൃതാനി
വിയോഗത്തിന്റെ അഗ്നി ശമിപ്പാൻ, ത്രിപുരാരിയും മലയപർവതത്തിൽ നിന്നുള്ള ചന്ദനവും തന്നെ പുരട്ടിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അതാണ് എല്ലാവർക്കും അത്യന്തം ആഗ്രഹം. വേദന മാറ്റുന്ന പദ്മങ്ങളുടെ മൃദുലമായ കങ്കണങ്ങളും അണിഞ്ഞിരുന്നു.
യദു ദുഗ്ധനിധിം നിമഥ്യദേവൈര്മൃദുസാരഃ സമകര്ഷി പൂര്ണചംദ്രഃ
ദേവന്മാർ പാലാഴി കയറ്റുമ്പോൾ, മൃദുവും ശുദ്ധവുമായ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ അവിടെനിന്ന് ഉദിച്ചുവന്നു.
യദദീധരദേഷ ജാതതാപഃ പൃഥുലേ മൌലിജടാനി കുംജകോണേ
പർവ്വതത്തിന്റെ ചൂട് ഉയർന്നപ്പോൾ, അതു കനിഞ്ഞ മുടിയിലുടെ അടിമുടിയിൽ പിടിച്ചു.
മഹതോ വിരഹസ്യ ശംകരഃ പ്രസഭംതസ്യവശീ വശംഗതഃ
ശംകരൻ സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ളവനാണെങ്കിലും, വലിയ വേർപാടിന്റെ വേദനയാൽ അവൻ നിർബന്ധമായി കീഴടങ്ങി.
അതിചിത്രമിദം യദാത്മനാ ശുചിരപ്യേഷ കൃപീടയോനിനാ
സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധനായവൻകൂടി, പർവ്വതപുത്രിയുടെ കാരണത്താൽ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചത് അത്ഭുതകരമാണ്.
നിജഭാലതലം കലാനിധേഃ കലയാ നിത്യമലംകരോതി യഃ
പ്രഭയുടെ നിധിയായ ചന്ദ്രന്റെ ഒരു അംശം എപ്പോഴും തൻറെ നെറ്റിയിൽ അലങ്കരിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
ഗരലം ഗലനാലികാതലേ വിലസേദസ്യ ന തേന താപിതഃ 4.1.44.
കണ്ടൽക്കഴുത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന വിഷം പോലും അവനെ വേദനിപ്പിച്ചില്ല.
വിലസദ്ധരിചംദനോദകച്ഛടയാ തദ്വിരഹാപനുത്തയേ
സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനജലം ചേർത്ത പ്രകാശത്തോടെ, അവൻ വേർപാടിന്റെ വേദന അകറ്റുന്നു.
സകലഭ്രമമേഷ നാശയേത്സ്രഗഹിത്വാദ്യപദേശജം ഹരഃ
പൂക്കളും മറ്റും അണിയിച്ചുള്ള ഉപദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ ഭ്രമവും ഹരൻ നശിപ്പിക്കുന്നു.