അനപത്യാ ന തദ്രാഷ്ട്രേ ധനഹീനോപി കോപി ന
അവിടെ ആരും മക്കളില്ലാത്തവരല്ല, ആരും ദരിദ്രനുമല്ല.
ന ചാടാ നൈവ വാചാടാ വംചകാ നോ ന ഹിംസകാഃ
അവിടെ ആരും പുകഴ്ത്തി സംസാരിക്കുന്നവരില്ല, കള്ളം പറയുന്നവരില്ല, വഞ്ചകരില്ല, ഹിംസകരുമില്ല.
ശ്രുതിഘോഷോ ഹി സര്വത്ര ശാസ്ത്രവാദഃ പദേപദേ
എവിടെയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദവും, ഓരോ ഇടത്തും ഉപദേശങ്ങളുടെയും ചർച്ചയും കേൾക്കാം.
വീണാവേണുപ്രവാദാശ്ച മൃദംഗാ മധുരസ്വനാഃ
വീണയും കുഴലും മൃദംഗവും മധുരമായ ശബ്ദത്തോടെ അവിടെ മുഴങ്ങുന്നു.
മാംസാശിനഃ പുരോഡാശേ നൈവാന്യത്ര കദാചന
മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ യാഗസമയത്ത് മാത്രമേ അതു കഴിക്കൂ, മറ്റേതെങ്കിലും സമയത്തോ സ്ഥലത്തോ ഇല്ല.
പുത്രസ്യ പിത്രോഃ പദയോഃ പൂജനം ദേവപൂജനമ്
മകനു മാതാപിതാക്കളുടെ കാലിൽ ചെയ്യുന്ന നമസ്കാരം ദേവപൂജയെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
നാരീണാം ഭര്തൃപദ് യോരര്ചനം തദ്വചഃശ്രുതിഃ
സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന്റെ കാലിൽ ചെയ്യുന്ന ആരാധനയാണ് അവിടുത്തെ ആചാരവും ഉപദേശവും.
സപര്യയംതി മുദിതാ ഭൃത്യാഃ സ്വാമിപദാംബുജമ്
ഭൃത്യന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ യജമാനന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു.
വരിവസ്യംതി ഭൂയോപി ത്രികാലം കാശിദേവതാഃ 4.1.43.
പ്രാദേശിക ദേവതകളെ ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആവർത്തിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.
വിദ്വദ്ഭിശ്ച തപോനിഷ്ഠാസ്തപോനിഷ്ഠൈര്ജിതേംദ്രിയാഃ
പണ്ഡിതന്മാരും തപസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
മംത്രപൂതം മഹാര്ഹം ച വിധിയുക്തം സുസംസ്കൃതമ്
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ളവയും വിലയേറിയതും വിധിപരമായും നന്നായി ഒരുക്കിയതുമായ നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു.
വാപീകൂപതഡാഗാനാമാരാമാണാം പദേപദേ
ഓരോ ഇടത്തും കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ, തടാകങ്ങൾ, തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവ കാണാം.
യദ്രാഷ്ട്രേ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടാശ്ച ദൃശ്യംതേ സര്വജാതയഃ
ആ രാജ്യത്ത് എല്ലാ ജാതികളെയും സന്തോഷത്തോടും സമൃദ്ധിയോടും കൂടി കാണാം.
ഇത്ഥം തസ്യ മഹീജാനേഃ സര്വത്ര ശുചിവര്തിനഃ
അങ്ങനെ ആ രാജാവിന്റെ ദേശത്ത് എല്ലായിടത്തും എല്ലാവരും ശുദ്ധമായ ജീവിതമാണ് നയിക്കുന്നത്.
അഥോവാചാമര ഗുരുര്ദേവാനപചികീര്ഷുകാന്
പിന്നീട് അമര ഗുരു ദേവന്മാരെ സേവിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് അവരോട് സംസാരിച്ചു.
യഥാ സ രാജാ സംവേത്തി ന തഥാത്രാപി കശ്ചന
ആ രാജാവിന് മനസ്സിലാകുന്നതുപോലെ ഇവിടെ മറ്റാര്ക്കും അത്രയൊന്നും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല.
തേന യദ്യപി ഭൂഭര്ത്രാ ഭൂമേര്ദേവാ വിവാസിതാഃ
അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ഭാരമായി ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള ദേവന്മാരെ പുറത്താക്കിയെങ്കിലും,
കാലോ നിമിഷമാത്രോപി യാന്വിനാ ന സുഖം വ്രജേത് 4.1.43.
അവരെ കൂടാതെ ഒരു നിമിഷം പോലും സന്തോഷം ലഭിക്കില്ലായിരുന്നു.
അംതര്ബഹിശ്ചരാ നിത്യം സര്വവിശ്രംഭ ഭൂമയഃ
അകത്തും പുറത്തും സദാ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ഭൂമികൾ എല്ലാ വിശ്വാസത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനം ആകുന്നു.
സമാകര്ണ്യ ച തേ സര്വേ ത്രിദശാ ഗീഷ്പതീരിതമ് അഭിനംദ്യാഥ തം സര്വേ പ്രോചുരിത്ഥം ഭവേദിതി
ഗാനപതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തതഃ ശക്രഃ സമാഹൂയ വീതിഹോത്രം പുരഃസ്ഥിതമ്
അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന വീതിഹോത്രനെ വിളിച്ചു.
ഹവ്യവാഹന യാ മൂര്തിസ്തവ തത്ര പ്രതിഷ്ഠിതാ
അഗ്നേ, അവിടെ നിന്റെ ആഹുതികൾ ഏറ്റെടുക്കുന്ന രൂപം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു.
സമാഗതായാം തന്മൂര്തൌ സര്വാനഷ്ടാഗ്രയഃ പ്രജാഃ
ആ രൂപത്തിൽ എല്ലാ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രധാന ജീവികളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നപ്പോൾ,
പ്രജാസു ച വിരക്താസു രാജ്യകാമദുഘാസു വൈ
രാജ്യങ്ങൾ ലഭിക്കട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങൾ അതിൽ നിന്ന് വിരക്തരായപ്പോൾ,
പ്രജാനാം രംജനാദ്രാജാ യേയം രൂഢിരുപാര്ജിതാ
ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് ഈ സമ്പത്ത് രക്തസ്രാവത്തിലൂടെ സമ്പാദിക്കുന്നു.
പ്രജാവിരഹിതോ രാജാ കോശദുര്ഗബലാദിഭിഃ
ജനങ്ങളില്ലാത്ത രാജാവിന് ധനവും കോട്ടകളും സൈന്യവും ഉണ്ടെങ്കിലും,
ത്രിവര്ഗസാധനാഹേതുഃ പ്രാക്പ്രജൈവ മഹീപതേഃ
ഭൂമിപതിക്ക് മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ജനങ്ങളാണ് പ്രധാനമായ മാർഗം.
ക്ഷീണേ ത്രിവര്ഗേ സംക്ഷീണാ ഗതിര്ലോകദ്വയാത്മികാ ।। 4.1.43.
മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചാൽ, ഇരുവിശ്വങ്ങളിലേക്കുള്ള വഴി കൂടി ക്ഷയിക്കും.
ഇതീംദ്രവചനാദ്വഹ്നിരഹ്നായ ക്ഷോണിമംഡലാത്
ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അഗ്നി പകൽ സമയത്ത് ഭൂമിയുടെ വട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
നിന്യേ ന കേവലം ത്രേതാം ജാഠരാഗ്നിമപി പ്രഭുഃ
പ്രഭു യജ്ഞാഗ്നിയെ മാത്രമല്ല, ജഠരാഗ്നിയെയും എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി.