അഗജാന്യസ്യ തു ഗജാന്നഗവര്ഷ്മസുവര്ഷ്മണഃ
പർവ്വതങ്ങളിലെ ആനകളേക്കാൾ വലുപ്പത്തിൽ അവന്റെ ആനകൾ ഉണ്ട്.
സദോജിരേ ച ബോദ്ധാരോ യോദ്ധാരശ്ചരണാജിരേ
അവന്റെ കുതിരശാലയിൽ ജ്ഞാനികൾ ഉണ്ട്; പരിശീലന സ്ഥലങ്ങളിൽ വീരന്മാരുണ്ട്.
ന നേത്രവിഷയേ ജാതാ വിഷയേ യസ്യഭൂഭൃതഃ
ഭൂമിയുടെ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്ത്, അവന്റെ കാഴ്ചയിൽ ആരും ജനിച്ചിട്ടില്ല.
കലാവാനേക ഏവാസ്തി ത്രിദിവേപി ദിവൌകസാമ്
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ദേവന്മാരിൽ കലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ ഒരാളാണ് മാത്രം.
ഏക ഏവ ഹി കാമോസ്തി സ്വര്ഗേ സോപ്യംഗവര്ജിതഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഒരേയൊരു ആഗ്രഹം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, അതും ദോഷം ഇല്ലാത്തതാണ്.
തസ്യോപവര്തനേപ്യേകോ ന ശ്രുതോ ഗോത്രഭിത്ക്വചിത്
അവന്റെ വംശത്തോട് വൈരമുള്ള ഒരാളും അവന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നതായി ആരും കേട്ടിട്ടില്ല.
ക്ഷയീ ച തസ്യ വിഷയേ കോപ്യാകര്ണി ന കേനചിത്
അവന്റെ രാജ്യത്ത് ക്ഷയം സംഭവിച്ചതായി ആരും ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല.
നാകേ നവഗ്രഹാഃ സംതി ദേശാസ്തസ്യാഽനവഗ്രഹാഃ
ആകാശത്ത് നവഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ല; അവന്റെ ദേശങ്ങൾ ഗ്രഹബാധകളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാണ്.
ഹിരണ്യഗര്ഭഃ സ്വര്ലോകേപ്യേക ഏവ പ്രകാശതേ 4.1.43.
ഹിരണ്യഗർഭൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ഒരുവൻ മാത്രമാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.
സപ്താശ്വ ഏകഃ സ്വര്ലോകേ നിതരാം ഭാസതേംഽശുമാന്
ഏഴു കുതിരകളുമായി സൂര്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ഒരുവൻ മാത്രമായി അതിവിശേഷമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
സദപ്സരാ യഥാസ്വര്ഭൂസ്തത്പുര്യപിസദപ്സരാഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അപ്സരസുകൾ ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, ആ നഗരത്തിലും അപ്സരസുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനീതയശ്ച തദ്ഗ്രാമാനാരാജപുരുഷാഃ ക്വചിത്
അങ്ങോട്ട് ചില ഗ്രാമങ്ങളിൽ രാജാവിന്റെ ആളുകൾ ചിലപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ദിവോദാസസ്യ തസ്യൈവം കാശ്യാം രാജ്യം പ്രശാസതഃ
അങ്ങോട്ട് ദിവോദാസൻ കാശിയിൽ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ,
ഗീര്വാണാ വിപ്രതീകാരമഥ തസ്യ ചികീര്ഷവഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവനെ തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ഭവാദൃശാമിവ മുനേ പ്രായശോ ധര്മചാരിണാമ്
മഹർഷേ, നീപോലുള്ള ധാർമ്മികർക്ക് സാധാരണ സംഭവിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
യദ്യപ്യസൌ ധരാധീശോ വ്യാധിനോദ്ദുര്ധരാധ്വരൈഃ
അവൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവായിരുന്നെങ്കിലും, കഠിനമായ തടസ്സങ്ങളും ദുഷ്കരമായ യാഗങ്ങളും അനുഭവിച്ചു.
സ്വഭാവ ഏവ ദ്യുസദാം പരോത്കര്ഷാസഹിഷ്ണുതാ
മറ്റുള്ളവരുടെ വലിയ ഉന്നതത ദേവന്മാർക്ക് സഹിക്കാനാവില്ല എന്നത് അവരുടെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്.
അംതരായാ ഭവംത്യേവ ധര്മസ്യാപി പദേപദേ
ധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയിലുപോലും ഓരോ ഘട്ടത്തിലും തടസ്സങ്ങൾ വരാറുണ്ട്.
അധര്മിണഃ സമേധംതേ ധനധാന്യസമൃദ്ധിഭിഃ 4.1.43.
അധർമ്മികൾ ധനം ധാന്യം എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധിയായി കൂട്ടായ്മയിലിരിക്കുന്നു.
പ്രജാഃ പാലയതസ്തസ്യ പുത്രാനിവ നിജൌരസാന്
അവൻ തന്റെ പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചു.
ഷാഡ്ഗുണ്യവേദിനസ്തസ്യ ത്രിശക്ത്യൂര്ജിതചേതസഃ
അവൻ ആറു തരം നയങ്ങൾ അറിയുന്നവനും, മൂന്നു ശക്തികളാൽ മനസ്സു ബലമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ബുദ്ധിമംതോപി വിബുധാ വിപ്രതീകര്തുമുദ്യതാഃ
ബുദ്ധിമാൻമാരായ ദേവന്മാരും അവനെതിരെ പ്രവർത്തിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഏകപത്നീവ്രതാഃ സര്വേ പുമാംസസ്തസ്യ മംഡലേ
അവന്റെ രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ഏകപത്നിവ്രതം പാലിച്ചു.
അനധീതോ ന വിപ്രോഭൂദശൂരോനൈവ ബാഹുജഃ
അവിടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും അക്ഷരജ്ഞനല്ലായിരുന്നു, ഒരു ക്ഷത്രിയനും ധൈര്യരഹിതനല്ലായിരുന്നു.
അനന്യവൃത്തയഃ ശൂദ്രാ ദ്വിജശുശ്രൂഷണം പ്രതി
അവിടെ ശൂദ്രന്മാർക്ക് ദ്വിജന്മാരെ സേവിക്കുന്നതല്ലാതെ വേറൊരു തൊഴിലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവിപ്ലുത ബ്രഹ്മചര്യാസ്തദ്രാഷ്ട്രേ ബ്രഹ്മചാരിണഃ
അവിടെയുള്ള ബ്രഹ്മചാരികൾക്ക് ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഒരു ചിതലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ആതിഥ്യധര്മപ്രവണാ ധര്മശാസ്ത്രവിചക്ഷണാഃ
അവർ അതിഥിസേവനത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നു, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണരും ആയിരുന്നു.
തൃതീയാശ്രമിണോ യസ്മിന്വനവൃത്തികൃതാദരാഃ
അവിടെയുള്ള വാനപ്രസ്ഥർ കാട്ടിൽ കഴിയുന്ന ജീവിതത്തെ വലിയ ആദരവോടെ നോക്കിയിരുന്നു.
സര്വസംഗവിനിര്മുക്താ നിര്മുക്താ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ 4.1.43.
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ട്, പൂർണ്ണമായി മോചിതരായി, ഒന്നും സ്വന്തമെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതെയാണ് അവിടെയുള്ളവർ.
അന്യേനുലോമജന്മാനഃ പ്രതിലോ മഭവാ അപി
സാമൂഹ്യരീതിക്ക് അനുസരിച്ച് ജനിച്ചവരും, അതിന് വിരുദ്ധമായി ജനിച്ചവരും അവിടെ ഉണ്ട്.