പ്രാണോദേഹഗതോവായുരായാമസ്തന്നിബംധനമ് 4.1.41.
ശ്വാസവും വായുവും ശരീരത്തിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് പ്രാണായാമം.
പ്രാണായാമേഽധമേ ഘര്മഃ കംപോ ഭവതി മധ്യമേ
പ്രാണായാമത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ വിയർപ്പ് വരും; മധ്യഘട്ടത്തിൽ കുലുക്കം അനുഭവപ്പെടും.
പ്രാണായാമൈര്ദഹേദ്ദോഷാന്പ്രത്യാഹാരേണ പാതകമ്
ശ്വാസനിയമനം കൊണ്ട് ദോഷങ്ങൾ കത്തിച്ചുരുക്കാം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
സമാധിനാ ലഭേന്മോക്ഷം ത്യക്ത്വാ ധര്മം ശുഭാശുഭമ്
സമാധിയിലൂടെ, ധർമ്മവും അധർമ്മവും വിട്ട്, മോക്ഷം നേടാം.
പ്രാണായാമദ്വിഷട്കേന പ്രത്യാഹാര ഉദാഹൃതഃ
ആറ് വിധത്തിലുള്ള ശ്വാസനിയമനമാണ് ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്ന് പറയുന്നു.
ഭവേദീശ്വരസംഗത്യൈ ധ്യാനം ദ്വാദശധാരണമ്
Meditation is for union with the Lord; concentration is twelvefold.
സമാധേഃ പരതോ ജ്യോതിരനംതം സ്വപ്രകാശകമ്
സമാധിക്ക് അപ്പുറം അനന്തമായ പ്രകാശം, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
പവനേ വ്യോമസംപ്രാപ്തേ ധ്വനിരുത്പദ്യതേ മഹാന്
ശ്വാസം ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ വലിയൊരു ശബ്ദം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
പ്രാണായാമേന യുക്തേന സര്വവ്യാധിക്ഷയോഭവേത്
ശ്വാസനിയമനം ശരിയായി ചെയ്താൽ എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിക്കും.
ഹിക്കാ ശ്വാസശ്ച കാസശ്ച ശിരഃ കര്ണാക്ഷിവേദനാഃ
വിറക്കു, ശ്വാസക്കുറവ്, ചുമ, തല, ചെവി, കണ്ണ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ വേദനകൾ—
യുക്തം യുക്തം ത്യജേദ്വായും യുക്തംയുക്തം ച പൂരയേത് 4.1.41.
ശ്വാസം ശരിയായി പുറത്തുവിട്ടും അകത്തെടുക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുകയും വേണം.
നിത്യം സോമകലാപൂര്ണം ശരീരം യസ്യ യോഗിനഃ 4.1.41.
യോഗിയുടെ ശരീരം എപ്പോഴും ചന്ദ്രാംശുവിന്റെ അമൃതം നിറഞ്ഞതായിരിക്കും.
വായുതത്ത്വം ഭ്രുവോര്മധ്യേ വൃത്തമംജനസന്നിഭമ്
ഭ്രൂക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ വായുവിന്റെ തത്വം കറുത്ത അഞ്ജനത്തിന്റെ വട്ടംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
സഗുണം വണര്ഭേദേന നിര്ഗുണം കേവലം മതമ് 4.1.41.
ഗുണങ്ങളോടുകൂടെ അതിന് പലതരത്തിലുള്ള രൂപം ഉണ്ടെന്നും, ഗുണങ്ങളില്ലാതെ അതു ശുദ്ധമാണെന്നും പറയുന്നു.
യുക്താഹാരവിഹാരശ്ച യുക്തചേഷ്ടോ ഹി കര്മസു 4.1.41.
ആഹാരത്തിലും വിനോദത്തിലും മിതമായും, പ്രവർത്തികളിൽ അളവോടെ ആകുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.
ചംദ്രാംഗേ തു സമഭ്യസ്യ സൂര്യാംഗേ പുനരഭ്യസേത് 4.1.41.
ചന്ദ്രനാഡിയിൽ അഭ്യസിച്ചശേഷം, സൂര്യനാഡിയിലും വീണ്ടും അഭ്യസിക്കണം.
ജാലംധരേ കൃതേ ബംധേ കംഠസകോചലക്ഷണേ 4.1.41.
കണ്ഠം ചുരുങ്ങുന്ന ജാലന്ധരബന്ധം ചെയ്തപ്പോൾ—
യോജനാനാം ശതം യാതും ശക്തിഃസ്യാന്നിമിഷാര്ധതഃ 4.1.41.
നിമിഷത്തിന്റെ പകുതിയിൽ നൂറു യോജന ദൂരം സഞ്ചരിക്കാൻ ശേഷി ഉണ്ടാകും.
യത്പ്രാപ്യ ന നിവര്തേത യത്പ്രാപ്യ ന ച ശോചതി
അത് ലഭിച്ചാൽ പിന്നെ മടങ്ങേണ്ടതുമില്ല, ദുഃഖിക്കേണ്ടതുമില്ല.
കാശ്യാം സുഖേന കൈവല്യം യഥാലഭ്യേത ജംതുഭിഃ 4.1.41.
കാശിയിൽ ജീവികൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ കൈവരിക്കാവുന്ന മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
ജലസ്യ ധാരണം മൂര്ധ്നി വിശ്വേശ സ്നാനജന്മനഃ 4.1.41.
സകലലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, തലയില് വെള്ളം വച്ചിടുന്നത് തന്നെ സ്നാനത്തിന്റെ ആരംഭമാണു.
താനി ചിഹ്നാനി കതിചിദ്ബ്രൂഹി മേ പരിപൃച്ഛതഃ
ഞാന് ചോദിക്കുമ്പോള്, ആ ലക്ഷണങ്ങളില് ചിലത് ദയവായി പറയൂ.
മൃത്യൌ നികടമാപന്നേ മുനേ താനി നിശാമയ
മഹർഷേ, മരണത്തിൻറെ അടുത്ത് എത്തിയാല് ആ ലക്ഷണങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കണം.
യാമ്യനാസാപുടേ യസ്യ വായുര്വാതി ദിവാനിശമ്
യമന്റെ മൂക്കിലൂടെ ശ്വാസം പകലും രാത്രിയും ഒഴുകുന്നവനു,
അഹോരാത്രം ത്ര്യഹോരാത്രം രവിര്വഹതി സംതതമ്
ഒരു പകലും രാത്രിയും, അല്ലെങ്കില് മൂന്നു പകലും രാത്രിയും, സൂര്യന് തുടർച്ചയായി അതിനെ വഹിക്കുന്നു.
വഹേന്നാസാപുടയുഗേ ദശാഹാനി നിരംതരമ്
രണ്ടു മൂക്കുകുഴികളിലൂടെയും പത്ത് ദിവസം തുടർച്ചയായി ശ്വാസം ഒഴുകിയാല്,
നാസാവര്ത്മ ദ്വയം ഹിത്വാ മാതരിശ്വാ മുഖാദ്വഹേത്
രണ്ടു മൂക്കുകുഴികള് വിട്ട് വായിലൂടെ വായു പുറത്തു വരുമ്പോള്,
അകസ്മാദേവയത്കാലേ മൃത്യുഃ സന്നിഹിതോ ഭവേത്
ഏതു സമയത്തും അപ്രതീക്ഷിതമായി അങ്ങോട്ട് മരണത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം വരാം.
സൂര്യേ സപ്തമരാശിസ്ഥേ ജന്മര്ക്ഷസ്ഥേ നിശാകരേ
സൂര്യന് ഏഴാമത്തെ രാശിയില് ആയിരിക്കുമ്പോഴും, ജന്മനക്ഷത്രം ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ആയിരിക്കുമ്പോഴും,
അകസ്മാദ്വീക്ഷതേ യസ്തു പുരുഷം കൃഷ്ണപിംഗലമ്
ആളൊരുത്തന് അപ്രത്യക്ഷമായി കറുത്തും മഞ്ഞയും നിറമുള്ള മനുഷ്യനെ കാണുമ്പോള്,