തത്പ്രത്യായയിതവ്യോസൌ ക്രമേണാരണ്യഹസ്തിവത് 4.1.41.
ഇത് അരണ്യത്തിൽ നടക്കുന്ന ആനയെപ്പോലെ ക്രമമായി മനസ്സിലാക്കണം.
കരോതി ശാസ്തൃനിര്ദേശം ന ച തം പരിലംഘയേത് ഗൃഹീതഃ സേവ്യമാനസ്തു വിശ്രംഭമുപഗച്ഛതി
അവൻ ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കും; അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറരുത്. ഇത് പിടിച്ചു അഭ്യസിച്ചാൽ ആത്മവിശ്വാസം ലഭിക്കും.
ഷട്ത്രിംശദംഗുലോ ഹംസഃ പ്രയാണം കുരുതേ ബഹിഃ
ഹംസ പത്തിരണ്ടു വിരൽ നീളത്തിൽ പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശുദ്ധിമേതി യദാ സര്വം നാഡീചക്ര മനാകുലമ്
സമസ്ത നാഡീചക്രവും ശുദ്ധവും നിർമലവുമാകുമ്പോൾ,
ദൃഢാസനോ യഥാശക്തി പ്രാണം ചംദ്രേണ പൂരയേത്
ശക്തിയനുസരിച്ച് ഉറപ്പുള്ള ഇരിപ്പിൽ ഇരുന്നു, ചന്ദ്രനാഡിയിൽകൂടി ശ്വാസം നിറയ്ക്കണം.
സ്രവത്പീയൂഷധാരൌഘം ധ്യായംശ്ചംദ്രസമന്വിതമ്
ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ഒഴുകുന്ന അമൃതധാരയെ ധ്യാനിച്ച്,
രവിണാ പ്രാണമാകൃഷ്യ പൂരയേദൌദരീം ദരീമ്
സൂര്യനാഡിയിൽകൂടി ശ്വാസം ആകർഷിച്ച് വയറിന്റെ ആന്തരളത്തിൽ നിറയ്ക്കണം.
ജ്വലജ്വലനപുംജാഭം ശീലയന്നുഷ്മഗും ഹൃദി
ഹൃദയത്തിൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന തീയുടെ കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ചൂട് അഭ്യസിക്കണം.
ഇത്ഥം മാസത്രയാഭ്യാസാദുഭയായാമസേവനാത്
ഇങ്ങനെ, മൂന്ന് മാസം ഇരുവിധ ശ്വാസാഭ്യാസവും ചെയ്താൽ,
യഥേഷ്ടം ധാരണം വായോരനലസ്യ പ്രദീപനമ്
ഇഷ്ടാനുസൃതമായി വായുവിനെ പിടിച്ചുവയ്ക്കാനും അഗ്നിയെ ഉണർത്താനും കഴിയും.
പ്രാണോദേഹഗതോവായുരായാമസ്തന്നിബംധനമ് 4.1.41.
ശ്വാസവും വായുവും ശരീരത്തിനുള്ളിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് പ്രാണായാമം.
പ്രാണായാമേഽധമേ ഘര്മഃ കംപോ ഭവതി മധ്യമേ
പ്രാണായാമത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ വിയർപ്പ് വരും; മധ്യഘട്ടത്തിൽ കുലുക്കം അനുഭവപ്പെടും.
പ്രാണായാമൈര്ദഹേദ്ദോഷാന്പ്രത്യാഹാരേണ പാതകമ്
ശ്വാസനിയമനം കൊണ്ട് ദോഷങ്ങൾ കത്തിച്ചുരുക്കാം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
സമാധിനാ ലഭേന്മോക്ഷം ത്യക്ത്വാ ധര്മം ശുഭാശുഭമ്
സമാധിയിലൂടെ, ധർമ്മവും അധർമ്മവും വിട്ട്, മോക്ഷം നേടാം.
പ്രാണായാമദ്വിഷട്കേന പ്രത്യാഹാര ഉദാഹൃതഃ
ആറ് വിധത്തിലുള്ള ശ്വാസനിയമനമാണ് ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്ന് പറയുന്നു.
ഭവേദീശ്വരസംഗത്യൈ ധ്യാനം ദ്വാദശധാരണമ്
Meditation is for union with the Lord; concentration is twelvefold.
സമാധേഃ പരതോ ജ്യോതിരനംതം സ്വപ്രകാശകമ്
സമാധിക്ക് അപ്പുറം അനന്തമായ പ്രകാശം, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
പവനേ വ്യോമസംപ്രാപ്തേ ധ്വനിരുത്പദ്യതേ മഹാന്
ശ്വാസം ആകാശത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ വലിയൊരു ശബ്ദം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
പ്രാണായാമേന യുക്തേന സര്വവ്യാധിക്ഷയോഭവേത്
ശ്വാസനിയമനം ശരിയായി ചെയ്താൽ എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിക്കും.
ഹിക്കാ ശ്വാസശ്ച കാസശ്ച ശിരഃ കര്ണാക്ഷിവേദനാഃ
വിറക്കു, ശ്വാസക്കുറവ്, ചുമ, തല, ചെവി, കണ്ണ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ വേദനകൾ—
യുക്തം യുക്തം ത്യജേദ്വായും യുക്തംയുക്തം ച പൂരയേത് 4.1.41.
ശ്വാസം ശരിയായി പുറത്തുവിട്ടും അകത്തെടുക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുകയും വേണം.
നിത്യം സോമകലാപൂര്ണം ശരീരം യസ്യ യോഗിനഃ 4.1.41.
യോഗിയുടെ ശരീരം എപ്പോഴും ചന്ദ്രാംശുവിന്റെ അമൃതം നിറഞ്ഞതായിരിക്കും.
വായുതത്ത്വം ഭ്രുവോര്മധ്യേ വൃത്തമംജനസന്നിഭമ്
ഭ്രൂക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ വായുവിന്റെ തത്വം കറുത്ത അഞ്ജനത്തിന്റെ വട്ടംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
സഗുണം വണര്ഭേദേന നിര്ഗുണം കേവലം മതമ് 4.1.41.
ഗുണങ്ങളോടുകൂടെ അതിന് പലതരത്തിലുള്ള രൂപം ഉണ്ടെന്നും, ഗുണങ്ങളില്ലാതെ അതു ശുദ്ധമാണെന്നും പറയുന്നു.
യുക്താഹാരവിഹാരശ്ച യുക്തചേഷ്ടോ ഹി കര്മസു 4.1.41.
ആഹാരത്തിലും വിനോദത്തിലും മിതമായും, പ്രവർത്തികളിൽ അളവോടെ ആകുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.
ചംദ്രാംഗേ തു സമഭ്യസ്യ സൂര്യാംഗേ പുനരഭ്യസേത് 4.1.41.
ചന്ദ്രനാഡിയിൽ അഭ്യസിച്ചശേഷം, സൂര്യനാഡിയിലും വീണ്ടും അഭ്യസിക്കണം.
ജാലംധരേ കൃതേ ബംധേ കംഠസകോചലക്ഷണേ 4.1.41.
കണ്ഠം ചുരുങ്ങുന്ന ജാലന്ധരബന്ധം ചെയ്തപ്പോൾ—
യോജനാനാം ശതം യാതും ശക്തിഃസ്യാന്നിമിഷാര്ധതഃ 4.1.41.
നിമിഷത്തിന്റെ പകുതിയിൽ നൂറു യോജന ദൂരം സഞ്ചരിക്കാൻ ശേഷി ഉണ്ടാകും.
യത്പ്രാപ്യ ന നിവര്തേത യത്പ്രാപ്യ ന ച ശോചതി
അത് ലഭിച്ചാൽ പിന്നെ മടങ്ങേണ്ടതുമില്ല, ദുഃഖിക്കേണ്ടതുമില്ല.
കാശ്യാം സുഖേന കൈവല്യം യഥാലഭ്യേത ജംതുഭിഃ 4.1.41.
കാശിയിൽ ജീവികൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ കൈവരിക്കാവുന്ന മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.