ഇദമേവ തപോത്യുഗ്രം യദിംദ്രിയ വിലോലതാമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചഞ്ചലതയെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ അതാണ് ഏറ്റവും കഠിനമായ തപസ്സു.
മാസി മാസി യദാപ്യേത വ്രതാച്ചാംദ്രായണാത്ഫലമ്
മാസം തോറും ചന്ദ്രായണ വ്രതം പാലിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം,
മാസോപവാസാദന്യത്ര യത്ഫലം സമുപാര്ജ്യതേ
മാസം തോറും ഉപവാസം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മറ്റിടങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം,
ചാതുര്മാസ്യ വ്രതാത്പ്രോക്തം യദന്യത്ര മഹാഫലമ്
ചതുര്മാസ്യ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന മഹത്തായ ഫലം,
ഷണ്മാസാന്ന പരിത്യാഗാദ്യദന്യത്ര ഫലം ലഭേത്
ആറ് മാസം അന്നം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം,
വര്ഷം കൃത്വോപവാസാനി ലഭേദന്യത്ര യദ്വ്രതീ
ഒരു വർഷം ഉപവാസം ചെയ്താൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ വ്രതം പാലിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്നതെന്തും,
മാസിമാസി കുശാഗ്രാംബു പാനാദന്യത്ര യത്ഫലമ്
മാസം തോറും കുശാഗ്രജലമാത്രം കുടിച്ചാൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം,
അനംതോ മഹിമാ കാശ്യാഃ കസ്തം വര്ണയിതും പ്രഭുഃ
കാശിയുടെ മഹത്വം അനന്തമാണ്; അതിനെ വിശദീകരിക്കാൻ ആരും കഴിയില്ല.
ശംഭുസ്തത്കിംചിദാചഷ്ടേ മ്രിയമാണസ്യ ജന്മിനഃ
മരിക്കാനിരിക്കുന്നവർക്കായി ശംഭു അതിൽ അല്പം മാത്രം പറയുന്നു.
സ്മാരം സ്മാരം സ്മരരിപോഃ പുരീം ത്വമിവ ശംകരഃ 4.1.39.
കാമന്റെ ശത്രുവിന്റെ നഗരത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ നീയാണു ശങ്കരനെന്നതുപോലെ.
അഗസ്ത്യ ഉവാച ത്യാജിതോഹം പുരീം കാശീം ഹരോ ത്യാക്ഷീത്കുതഃ പ്രഭുഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ കാശി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; ഹരൻ എങ്ങനെ എന്നെ പുറത്താക്കും?
പരാധീനോഹമിവ കിം ദേവദേവഃ പിനാകവാന്
ഞാൻ മറ്റൊരാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഉള്ളവനാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവദേവനായ പിനാകധാരിയാണോ അങ്ങനെ?
തത്യാജ ച യഥാ സ്ഥാണുഃ കാശീം വിധ്യുപരോധതഃ
വിദ്യുന്മാലിയുടെ തടസ്സം മൂലം ശിവൻ കാശി വിട്ടുപോയതുപോലെ,
പ്രാര്ഥിതസ്ത്വം യഥാ ലേഖൈഃ പരോപകൃതയേ മുനേ
മഹർഷേ, മറ്റുള്ളവർക്കു നന്മ ചെയ്യാനായി നിന്നെ കത്തുകൾ വഴി അപേക്ഷിച്ചു.
പ്രാര്ഥിതോഭൂത്കിമര്ഥം ച തന്മേ ബ്രൂഹി ഷഡാനന
എന്തിനാണ് നിന്നെ അപേക്ഷിച്ചത്, ആറുമുഖനേ, അതു എന്നോട് പറയൂ.
അനാവൃഷ്ടിരഭൂദ്വിപ്ര സര്വഭൂതപ്രകംപിനീ
ബ്രാഹ്മണനേ, എല്ലാ ജീവികളും നടുങ്ങിപ്പോയ ഒരു വരൾച്ച ഉണ്ടായി.
തയാ തു ഷഷ്ടിഹായിന്യാ പീഡിതാഃ പ്രാണിനോഽഖിലാഃ
ആ അറുപത് വർഷം നീണ്ട വരൾച്ചകൊണ്ട് എല്ലാ ജീവികളും ബുദ്ധിമുട്ടി.
മഹാനിമ്നേഷു കച്ഛേഷു മുനിവൃത്ത്യാ ജനാഃ സ്ഥിതാഃ
വലിയ താഴ്വരകളിലും ചതുപ്പുകളിലും ജനങ്ങൾ വ്രതജീവിതം തുടരുകയായിരുന്നു.
ക്രവ്യാദാ ഏവ സര്വേഷു നഗരേഷു പുരേഷു ച
എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും മാംസഭക്ഷകരെ മാത്രമേ കാണാനായിരുന്നുള്ളൂ.
ചൌരാ ഏവ മഹാചൌരൈരുല്ലുഠ്യംത ഇതസ്തതഃ 4.1.39.
ചോരകളും വലിയ ചോരകളും ഇടതിടങ്ങളിൽ കവർച്ച നടത്തി.
അരാജകേ സമുത്പന്നേ ലോകേഽത്യാഹിതശംസിനി
ലോകത്ത് നിയമശൂന്യതയും വലിയ അനർത്ഥവും വന്നപ്പോൾ,
ചിംതാമവാപ മഹതീ ജഗദ്യോനിഃ പ്രജാക്ഷയാത്
ജീവജാലങ്ങളുടെ നാശം കണ്ടു സൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായവൻ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
താസു ക്ഷീണാസു സംക്ഷീണാഃ സര്വേ യജ്ഞഭുജോഽഭവന്
അവരൊക്കെയും നശിച്ചപ്പോൾ യജ്ഞഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ക്ഷയിച്ചു.
അവിമുക്തേ മഹാക്ഷേത്രേ തപസ്യന്നിശ്ചലേംദ്രിയഃ
അവിമുക്തം എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ അവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അടക്കിയവൻ ആയി തപസ്സ് നടത്തി.
രിപുംജയ ഇതി ഖ്യാതോ രാജാ പരപുരംജയഃ
ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിച്ച രാജാവായ രിപുഞ്ജയ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
ഉവാച വചനം രാജന്രിപുംജയ മഹാമതേ
മഹാമതിയായ രാജാവ് രിപുഞ്ജയൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
നാഗകന്യാം നാഗരാജഃ പത്ന്യര്ഥം തേ പ്രദാസ്യതി
നാഗരാജാവ് നിനക്ക് ഭാര്യയായി ഒരു നാഗകന്ന്യയെ നൽകും.
ദിവോപി ദേവാ ദാസ്യംതി രത്നാനി കുസുമാനി ച
സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരും നിനക്ക് രത്നങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും നൽകും.
ദിവോദാസ ഇതി ഖ്യാതമതോ നാമ ത്വമാപ്സ്യസി
അതുകൊണ്ട് നീ ദിവോദാസൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
പരമേഷ്ഠിവചഃ ശ്രുത്വാ തതോസൌ രാജസത്തമഃ 4.1.39.
പരമേശ്വരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ആ മഹാരാജാവ്—