തത്ര ഗച്ഛന്സ്ത്രിയം മോഹാദ്ധര്മാത്പ്രച്യവതേ പരാത്
അവിടെയായി, മോഹം കൊണ്ടു സ്ത്രീയെ സമീപിക്കുന്നവൻ ധർമ്മത്തിൽ നിന്നും ഉത്തമലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്നും വഴിതെറ്റുന്നു.
ഋതുകാലാഭിഗാമീ യഃ സ്വദാരനിരതശ്ച യഃ
ശരിയായ സമയത്ത് ഭാര്യയെ സമീപിക്കുകയും, അവളോടു മാത്രം ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ,
ഋതുഃ ഷോഡശയാമിന്യശ്ചതസ്രസ്താ സുഗര്ഹിതാഃ
സ്ത്രീയുടെ ഋതുക്കാലം പതിനാറു രാത്രികളാണ്; അതിൽ നാലു രാത്രികൾ ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
ത്യക്ത്വാ ചംദ്രമസം ദുഃസ്ഥം മഘാം പൌഷ്ണം വിഹായ ച ശുചിം പുത്രം പ്രസൂയേത പുരുഷാര്ഥപ്രസാധകമ്
ചന്ദ്രനോടു ബന്ധപ്പെട്ട രാത്രികളും ദുഷ്കരമായ മഘയും പൗഷമാസവും ഒഴിവാക്കി, ശുദ്ധനും ഉത്തമലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടുന്നവനുമായ പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കണം.
ആര്ഷേ വിവാഹേ ഗോദ്വംദ്വം യദുക്തം തന്ന ശസ്യതേ
ഋഷിമാരുടെ വിവാഹത്തിൽ പശുക്കൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നത് ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല.
അപത്യവിക്രയീ കല്പം വസേദ്വിട്കൃമിഭോജനേ
മക്കളെ വിൽക്കുന്നവൻ മലയും പുഴുക്കളും ഭക്ഷിക്കുന്നവനെപ്പോലെ ജീവിക്കണം.
സ്ത്രീധനാന്യുപജീവംതി യേ മോഹാദിഹ ബാംധവാഃ
സ്ത്രീയുടെ സ്വത്ത് ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ബന്ധുക്കൾ ഇവിടെയെല്ലാം മായയാൽ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
പത്യാ തുഷ്യതി യത്ര സ്ത്രീ തുഷ്യേദ്യത്ര സ്ത്രിയാ പതിഃ 4.1.38.
ഭാര്യ ഭർത്താവിൽ സന്തോഷിക്കുന്നിടത്തും ഭർത്താവ് ഭാര്യയിൽ സന്തോഷിക്കുന്നിടത്തും—
വാണിജ്യം നൃപതേഃ സേവാ വേദാനധ്യാപനം തഥാ
വ്യാപാരം, രാജാവിനെ സേവിക്കൽ, വേദപാഠം പഠിപ്പിക്കൽ—
കുര്യാദ്വൈവാഹികേ വഹ്നൌ ഗൃഹ്യകര്മാന്വഹം ഗൃഹീ
വിവാഹാഗ്നിയിൽ ഗൃഹസ്ഥൻ എല്ലാ ദിവസവും ഗൃഹകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമിണഃ പംച സൂനാ കര്മ ദിനേ ദിനേ
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ദിവസേന അഞ്ചു വിധം അഹിംസ്യകർമ്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
താസാം ച പംചസൂനാനാം നിരാകരണഹേതവഃ
അവിടെ ആ അഞ്ചു അഹിംസ്യകർമ്മങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
പാഠനം ബ്രഹ്മയജ്ഞഃ സ്യാത്തര്പണം ച പിതൃ ക്രതുഃ
പാരായണം ബ്രഹ്മയജ്ഞമാണ്; തൃപ്തി അർപ്പിക്കൽ പിതൃകർമ്മമാണ്.
പിതൃപ്രീതിം പ്രകുര്വാണഃ കുര്വീത ശ്രാദ്ധമന്വഹമ്
പിതാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എല്ലാ ദിവസവും ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
ഗോദാനേന ച യത്പുണ്യം പാത്രായ വിധിപൂര്വകമ്
യോഗ്യനായി കണ്ടെത്തിയവർക്കു നിയമപ്രകാരം പശു നൽകുന്നതിൽ ലഭിക്കുന്ന പൂണ്യം—
തപോവിദ്യാസമിദ്ദീപ്തേ ഹുതം വിപ്രാസ്യ പാവകേ
തപസ്സും ജ്ഞാനവും പൂർണ്ണമായി തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്റെ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹോമം—
അനര്ചിതോഽതിഥിര്ഗേഹാദ്ഭഗ്നാശോ യസ്യ ഗച്ഛതി
ആതിഥ്യം ലഭിക്കാതെ നിരാശയോടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പോകുന്ന അതിഥിക്ക് മനസ്സിൽ വേദനയുണ്ടാകും.
സാംത്വപൂര്വാണി വാക്യാനി ശയ്യാര്ഥേ ഭൂസ്തൃണോദകേ 4.1.38.
സാന്ത്വനവാക്കുകൾ, ഒരു കിടക്ക, നിലം, പുല്ല്, വെള്ളം അതിഥിക്ക് നൽകണം.
ഗൃഹസ്ഥഃ പരപാകാദീ പ്രേത്യ തത്പശുതാം വ്രജേത്
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ മരണത്തിന് ശേഷം മൃഗാവസ്ഥയിൽ ജനിക്കും.
ആദിത്യോഢോഽതിഥിഃ സായം സത്കര്തവ്യഃ പ്രയത്നതഃ
സൂര്യാസ്തമയത്തിന് ശേഷം എത്തുന്ന അതിഥിയെ വലിയ ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിക്കണം.
ഭുംജാനോഽതിഥിശേഷാന്നമിഹായുര്ധനഭാഗ്ഭവേത്
അതിഥിക്ക് ശേഷമുള്ള അന്നം കഴിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് ദീർഘായുസും സമ്പത്തും നേടും.
വൈശ്വദേവാംത സംപ്രാപ്തഃ സൂര്യോഢോ വാതിഥിഃ സ്മൃതഃ
വൈശ്വദേവം കഴിഞ്ഞ് സൂര്യാസ്തമയത്തിൽ എത്തുന്നവനെ അതിഥി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ബലിപാത്രകരേ വിപ്രേ യദ്യന്യോതിഥിരാഗതഃ
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ബലിപാത്രം ഒരുക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മറ്റൊരു അതിഥി വീട്ടിൽ എത്തിയാൽ,
കുമാരാശ്ച സ്വവാസിന്യോ ഗര്ഭിണ്യോഽതിരുജാന്വിതാഃ
അവൻ കുട്ടികളായാലും, വീട്ടിലെ സ്ത്രീകളായാലും, ഗർഭിണികളായാലും, അതിയായ വേദന അനുഭവിക്കുന്നവരായാലും,
പിതൃദേവമനുഷ്യേഭ്യോ ദത്ത്വാശ്നാത്യമൃതം ഗൃഹീ
ഗൃഹസ്ഥൻ പിതാക്കന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും അർപ്പിച്ച് ശേഷം, അമൃതംപോലെയുള്ള അന്നം കഴിക്കണം.
മാധ്യാഹ്നികം വൈശ്വദേവം ഗൃഹസ്ഥഃ സ്വയമാചരേത്
മധ്യാഹ്നത്തിൽ വൈശ്വദേവം ഗൃഹസ്ഥൻ തന്നെ നിർവഹിക്കണം.
ഏതത്സായംതനം നാമ വൈശ്വദേവം ഗൃഹാശ്രമേ
ഇതാണ് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ സായം സമയത്ത് നടത്തുന്ന വൈശ്വദേവം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
വൈശ്വദേവേന യേ ഹീനാ ആതിഥ്യേന വിവര്ജിതാഃ 4.1.38.
വൈശ്വദേവവും അതിഥിസത്കാരവും ലഭിക്കാതിരിക്കുന്നവർക്കും,
അകൃത്വാ വൈശ്വദേവം തു ഭുംജതേ യേ ദ്വിജാധമാഃ
വൈശ്വദേവം നടത്താതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർക്കും,
വേദോദിതം സ്വകം കര്മ നിത്യം കുര്യാദതംദ്രിതഃ
സ്വന്തം കര്മ്മം വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ആലസ്യമില്ലാതെ ചെയ്യണം.