സ്കന്ദപുരാണമ്

ഹസ്ത്യശ്വരഥപത്ത്യാഢ്യാ സംപദുച്ചാ ച സംസ്ഥിതാ

ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും സമൃദ്ധിയായി നിറഞ്ഞു, വലിയ ഐശ്വര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

സാനൂപവേഷൈഃ സര്വത്ര സുവിഭക്തചതുഷ്ടയാ

എല്ലായിടത്തും നന്നായി വിഭജിച്ച നാലു ഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്.

പദ്മോത്ഫുല്ലശുഭോദാഭിര്വാപീഭിരുപശോഭിതാ

പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ കുളങ്ങളാൽ നഗരം ഭംഗിയാർജ്ജിച്ചിട്ടുണ്ട്.

വീണാവേണുമൃദംഗാദിശബ്ദൈരുത്കൃഷ്ടതാം ഗതാ। ശാലൈസ്താലൈര്നാലികേരൈഃ പനസാമലകൈസ്തഥാ

വീണ, വേണു, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന ഈ നഗരം ഉന്നതമായിരിക്കുന്നു; ശാല, താള, തേങ്ങ, പ്ലാവ്, നെല്ലിക്ക എന്നിവയുടെ മരങ്ങളും ഇവിടെ കാണാം.

തഥൈവാമ്രകപിത്ഥാദ്യൈരശോകൈരുപശോഭിതാ

അത് പോലെ, മാവു, കൂവളം, അശോകം തുടങ്ങിയ മരങ്ങളാൽ ഈ നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

മാലതീജാതിബകുലപാടലീനാഗചംപകൈഃ

മാലതി, ജാതി, ബകുലം, പാടലി, നാഗം, ചമ്പകം എന്നിവയുടെ വൃക്ഷങ്ങളാൽ

നിമ്ബജംവീരകദലീമാതുലിംഗമഹാഫലൈഃ

നിംബം, ജമ്പീരം, വാഴ, മാതളിംഗം, വലിയ പഴങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും

ദേവതുല്യപ്രഭായുക്തൈര്നൃപപുത്രൈശ്ച സംയുതാ

ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശം നിറഞ്ഞ രാജകുമാരന്മാരുടെ കൂടാരമായ്

ശ്രേഷ്ഠൈഃ സത്കവിഭിര്യുക്താ ബൃഹസ്പതിസമൈര്ദ്വിജൈഃ 2.8.1.

ശ്രേഷ്ഠരും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കവിൾക്കും ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെയും

അശ്വൈരുച്ചൈഃശ്രവസ്തുല്യൈര്ദംതിഭിര്ദിഗ്ഗജൈരിവ

ഉച്ചൈശ്രവസിനെപ്പോലെയുള്ള കുതിരകളും ദിക്കുകൾക്ക് കാവലുള്ള ആനകളെപ്പോലെയുള്ള ആനകളും കൂടെ

യസ്യാം ജാതാ മഹീപാലാഃ സൂര്യവംശസമുദ്ഭവാഃ

അവളുടെ തീരങ്ങളിൽ സൂര്യവംശത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാരാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു

യസ്യാസ്തീരേ പുണ്യതോയാ കൂജദ്ഭൃംഗവിഹംഗമാ

അവളുടെ കരയിൽ, പുണ്യജലത്തിൽ, ഭൃംഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഗാനം പാടുന്നു

ധര്മദ്രവപരീതാ സാ ഘര്ഘരോത്തമസംഗമാ

ധർമ്മത്തിന്റെ സാരത്താൽ നിറഞ്ഞു, ഉത്തമമായ ജലധാരകളോടെ ഒഴുകുന്നു

ദക്ഷിണാച്ചരണാംഗുഷ്ഠാന്നിഃസൃതാ ജാഹ്നവീ ഹരേഃ

ദക്ഷിണ ഭാഗത്തെ കാലിന്റെ വിരലിൽ നിന്ന് ഹരിയുടെ ജാഹ്നവി നദി ഉദിച്ചുവന്നു

തസ്മാദിമേ പുണ്യതമേ നദ്യൌ ദേവനമസ്കൃതേ

അതുകൊണ്ട് ഈ രണ്ട് നദികൾ ദൈവങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും ആരാധ്യവുമാണ്

താമയോധ്യാമഥ പ്രാപ്തോഽഗസ്ത്യഃ കുമ്ഭോദ്ഭവോ മുനിഃ

അതിനുശേഷം കുമ്പത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അഗസ്ത്യമഹർഷി അയോധ്യയിൽ എത്തി

ആഗത്യ തു ഇതഃ സോഽപി കൃഽത്വാ യാത്രാം ക്രമേണ ച

അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, അവനും ക്രമമായി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി

പൂജയിത്വാ യഥാന്യായം ദേവതാഃ സകലാ അപി

അവൻ എല്ലാ ദേവതകളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ചു

കൃതകൃത്യോര്ജ്ജിതാനന്ദസ്തീര്ഥമാഹാത്മ്യദര്ശനാത് 2.8.1.

തീർത്ഥമഹിമ കണ്ടു, തന്റെ കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി, ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു

സ ത്രിരാത്രം സ്ഥിതസ്തത്ര യാത്രാം കൃത്വാ യഥാവിധി

അവൻ അവിടെ മൂന്നു രാവുകൾ താമസിച്ചു, യഥാവിധി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി

തമായാംതം വിലോക്യാശു ബഹുലാനന്ദസുന്ദരമ്

അവനെ എത്തുന്നത് കണ്ടു, അത്യന്തം സന്തോഷവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവനായി

പരമാനംദസംദോഹഃ സമഭൂത്സാംപ്രതം തവ

അന്നേരം നിനക്കു പരമാനന്ദം ഒഴുകി നിറഞ്ഞു

കസ്മാദാനംദപോഷോഽഭൂത്തവ ബ്രഹ്മന്വദസ്വ മേ

എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ആനന്ദം നിനക്കു ഉണ്ടായി, ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരേണം

അഗസ്ത്യ ഉവാച അഹോ മഹദഥാശ്ചര്യ്യം വിസ്മയോ മുനിസത്തമ

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിയേ, ഇതെന്താ വലിയ അത്ഭുതം! ഞാൻ അതിൽ അതിയായ ആസ്വാദനത്തോടെയാണ് നോക്കുന്നത്.

തസ്മാദാനംദസംദോഹഃ സമഭൂന്മമ സാംപ്രതമ്

അതുകൊണ്ട്, ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ആനന്ദം ഒഴുകിയെത്തുന്നു.

അയോധ്യായാ മഹാപുര്യാ മഹിമാനം ഗുണാധികമ്

അയോധ്യ എന്ന മഹാനഗരത്തിന്റെ മഹത്വവും അനവധി ഗുണങ്ങളും—

കഃ ക്രമസ്തീര്ഥയാത്രായാഃ കാനി തീര്ഥാനി കോ വിധിഃ ഏതത്സര്വം സമാചക്ഷ്വ വിസ്തരാദ്വദതാം വര

തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമം എന്താണ്? ഏത് തീർത്ഥങ്ങളാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്? യഥാക്രമം ചെയ്യേണ്ട വിധി എന്താണ്? മഹർഷിയേ, ദയവായി ഇതൊക്കെ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ.

ദൃശ്യതേ യേന പൃച്ഛാ തേ ഹ്യയോധ്യാമഹിമാശ്രിതാ

നിന്റെ ചോദ്യത്തിലൂടെ അയോധ്യയുടെ മഹത്വം വെളിപ്പെടുന്നു.

അകാരോ ബ്രഹ്മ ച പ്രോക്തം യകാരോ വിഷ്ണുരുച്യതേ 2.8.1.

'അ' എന്ന അക്ഷരം ബ്രഹ്മാവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; 'യ' എന്നത് വിഷ്ണുവിനെ.