കിയംതി സംതി നോ ഭൂമ്യാം മോക്ഷക്ഷേത്രാണി ഷണ്മുഖ
ഭൂമിയിൽ എത്ര മോക്ഷക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നു പറയാമോ, ആറുമുഖനേ?
ഗംഗാ വിശ്വേശ്വരഃ കാശീ ജാഗര്തി ത്രിതയം യതഃ 4.1.35.
ഗംഗ, വിശ്വേശ്വരൻ, കാശി — ഈ മൂന്നു എന്നും ജാഗരൂകനാണ്.
കഥമേഷാ ത്രയീ സ്കംദ പ്രാപ്യതേ നിയതം നരൈഃ
സ്കന്ദാ, ഈ മൂന്നു മനുഷ്യർക്ക് ഉറപ്പായി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
തപസ്താദൃക്ക്വ വാ തിഷ്യേ തിഷ്യേ യോഗഃ ക്വ താദൃശഃ
എവിടെയാണ് അത്തരം തപസ്സ്, എവിടെയാണ് അത്തരം യോഗം, തിഷ്യാ?
വിനാപി തപസാ സ്കംദ വിനായോഗേന ഷണ്മുഖ
തപസ്സില്ലാതെ, യോഗമില്ലാതെയും, ആറുമുഖനേ,
കിം കിമാചരതാ സ്കംദ കാശീ പ്രാപ്യേത തദ്വദ
എന്ത് രീതിയിലാണ് കാശി നേടാൻ കഴിയുക, സ്കന്ദാ? അതു പറയൂ.
ആചാരഃ പരമോ ധര്മ ആചാരഃ പരമം തപഃ
നല്ല ആചാരം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം; ആചാരമാണ് ഉത്തമമായ തപസ്സും.
ആചാരമേവ പ്രഥമം തസ്മാദാചക്ഷ്വ ഷണ്മുഖ
അതിനാൽ ആദ്യം ആചാരത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ, ആറുമുഖനേ.
യദാചരന്നരോ നിത്യം സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത്
ഏത് ആചാരം പാലിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും എപ്പോഴും നേടും?
സ്ഥാവരാഃ കൃമയോഽബ്ജാശ്ച പക്ഷിണഃ പശവോ നരാഃ
സ്ഥാവരങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, ജലജീവികൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ —
സഹസ്രഭാഗഃ പ്രഥമാ ദ്വിതീയോനുക്രമാത്തഥാ
ആദ്യത്തേത് ആയിരത്തിൽ ഒരു ഭാഗം, രണ്ടാമത്തേത് അതുപോലെ ക്രമത്തിൽ —
ചതുര്ണാമപി ഭൂതാനാം പ്രാണിനോഽതീവ ചോത്തമാഃ 4.1.35.
നാലു ജീവികളിലുമുള്ള പ്രാണികളാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
മതിമദ്ഭ്യോ നരാഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തേഭ്യഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തു വാഡവാഃ
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ മനുഷ്യരാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അവരിൽ കുതിരകൾക്ക് മേൽക്കൈയുണ്ട്.
കൃതധീഭ്യോപി കര്താരഃ കര്തൃഭ്യോ ബ്രഹ്മതത്പരാഃ
ദൃഢബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ പ്രവർത്തകരാണ് ഉന്നതർ; പ്രവർത്തകരിൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവരാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
അന്യോന്യമര്ചകാസ്തേ വൈ തപോവിദ്യാഽവിശേഷതഃ
അവർ പരസ്പരം ആദരിക്കുന്നു, തപസ്സിലും ജ്ഞാനത്തിലും തുല്യരായിട്ടാണ്.
അതോ ജഗത്സ്ഥിതം സര്വം ബ്രാഹ്മണോഽര്ഹതി നാപരഃ തസ്മാദ്വിപ്രേണ സതതം ഭാവ്യമാചാരശീലിനാ
അതിനാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രാഹ്മണനു വേണ്ടിയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, മറ്റൊരാള്ക്കല്ല; അതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും നല്ല ആചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.
വിദ്വേഷ രാഗരഹിതാ അനുതിഷ്ഠംതി യം മുനേ
ദ്വേഷവും ആസക്തിയും ഇല്ലാതെ ആചാരം പാലിക്കുന്നവരാണ്, മുനിവരേ.
ലക്ഷണൈഃ പരിഹീനോപി സമ്യഗാചാരതത്പരഃ
ലക്ഷണങ്ങൾ കുറവായിരുന്നാലും, ആചാരത്തിൽ പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചവൻ —
ശ്രുതിസ്മൃതിഭ്യാമുദിതം സ്വേഷു സ്വേഷു ച കര്മസു
ഓരോരുത്തരുടെയും കര്ത്തവ്യങ്ങള് വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ദുരാചാരരതോ ലോകേ ഗര്ഹണീയഃ പുമാന്ഭവേത്
ദുഷ്ടമായ പ്രവൃത്തിയില് ആസ്വാദനം കാണുന്നവനെ ലോകം നിന്ദിക്കുന്നു.
ത്യാജ്യം കര്മ പരാധീനം കായമാത്മവശം സദാ
മറ്റുള്ളവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള കര്മങ്ങള് ഉപേക്ഷിക്കണം; ശരീരം എപ്പോഴും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കണം.
യസ്മിന്കര്മണ്യംതരാത്മാ ക്രിയമാണേ പ്രസീദതി 4.1.35.
ആ കര്മം ചെയ്യുമ്പോള് ഉള്ളിലെ ആത്മാവ് സന്തോഷപ്പെടുന്നുവെങ്കില് അതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.
പ്രഥമം ധര്മസര്വസ്വം പ്രോക്താ യന്നിയമാ യമാഃ
ധര്മത്തിന്റെ സാരാംശം ആദ്യം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് യമങ്ങളായ നിയന്ത്രണങ്ങളാണ്.
സത്യം ക്ഷമാര്ജവം ധ്യാനമാനൃശംസ്യമഹിംസനമ്
സത്യവാദിത്വം, ക്ഷമ, നേരായ മനസ്സ്, ധ്യാനം, കരുണ, അഹിംസ — ഇവയാണ് യമങ്ങള്.
ശൌചം സ്നാനം തപോ ദാനം മൌനേജ്യാധ്യയനം വ്രതമ്
ശുദ്ധി, കുളിക്കല്, തപസ്, ദാനം, മൗനം, പൂജ, പഠനം, വ്രതം — ഇവയും പ്രധാനമാണ്.
കാമം ക്രോധം മദം മോഹം മാത്സര്യം ലോഭമേവ ച
ആസക്തി, കോപം, അഹങ്കാരം, മായ, അസൂയ, ലാഭം — ഇവയെ ഒഴിവാക്കണം.
ശനൈഃ ശനൈഃ സ ചിനുയാദ്ധര്മം വല്മീക ശൃംഗവത്
ഉയർന്ന ധര്മം ഒരുമുറി ഒരുമുറി ചിതുക്കണം, പുഴുവിന്റെ കുഴി പണിയുന്നതുപോലെ.
ധര്മ ഏവ സഹായീ സ്യാദമുത്ര ന പരിച്ഛദഃ
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സഖാവാകുന്നത് ധര്മം മാത്രമാണ്; സമ്പത്തോ വസ്തുക്കളോ അല്ല.
ജായതേ ചൈകലഃ പ്രാണീ പ്രമ്രിയേത തഥൈകലഃ
ഒരു ജീവി ജനിക്കുന്നത് ഒറ്റയ്ക്കും മരിക്കുന്നത് ഒറ്റയ്ക്കുമാണ്.
ദേഹം പംചത്വമാപന്നം ത്യക്ത്വാ കൌ കാഷ്ഠലോഷ്ഠവത്
ശരീരം പഞ്ചഭൂതങ്ങളിലേക്കു ലയിച്ചശേഷം, മരുമണ്ണോ മരവില്ലോ പോലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.