താവദ്വിമാനമാപന്നം സക്വണത്കിംകിണീഗണമ് 4.1.34.
അവിടെ മണിക്കിണ്ണികൾ മുഴങ്ങുന്ന ദിവ്യരഥം എത്തി.
പഠിത്വാ പാഠയിത്വാ വാ ശ്രുത്വാ വാ ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ
ആർ വിശ്വാസത്തോടെ ഇത് വായിക്കുകയോ മറ്റൊരാൾക്ക് വായിപ്പിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താലും,
ക്ഷേത്രാണാം പരമം ക്ഷേത്രം മംഗലാനാം ച മംഗലമ്
സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം; മംഗളങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മംഗളകരം.
ശ്മശാനാനാം ച സര്വേഷാം ശ്മശാനം പരമം മഹത്
എല്ലാ ശ്മശാനങ്ങളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയതും ഉത്തമവുമാണ്.
ധര്മാഭിലാഷിബുദ്ധീനാം ധര്മരാശികരം പരമ്
ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കും ഇത് പരമമായ ധർമ്മഫലം നൽകുന്നു.
കാമിനാം കാമജനനം മുമുക്ഷൂണാം ച മോക്ഷദമ്
കാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു; മോക്ഷം തേടുന്നവർക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നു.
ക്ഷേത്രൈകദേശവര്തിന്യാ ജ്ഞാനവാപ്യാഃ കഥാം പരാമ്
ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തുള്ള ജ്ഞാനകിണറിനെ കുറിച്ചുള്ള കഥകളിൽ ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം.
അണുപ്രമാണമപി യാ മധ്യേ കാശിവികാസിനീ
അത് വളരെ ചെറുതായാലും, കാശിയുടെ പ്രകാശം അതിനകത്ത് തെളിയുന്നു.
കിയംതി സംതി തീര്ഥാനി നേഹ ക്ഷോണീതലേഽഖിലേ
ഈ ഭൂമിയിൽ എത്ര തിര്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്?
കിയംത്യോ ന സ്രവംത്യോത്ര രത്നാകര മുദാവഹാഃ
എത്ര തിര്ഥങ്ങൾ ഇവിടെ ഒഴുകുന്നില്ല, രത്നസമുദ്രം പോലെ ആനന്ദം പകരാതെ?
കിയംതി സംതി നോ ഭൂമ്യാം മോക്ഷക്ഷേത്രാണി ഷണ്മുഖ
ഭൂമിയിൽ എത്ര മോക്ഷക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നു പറയാമോ, ആറുമുഖനേ?
ഗംഗാ വിശ്വേശ്വരഃ കാശീ ജാഗര്തി ത്രിതയം യതഃ 4.1.35.
ഗംഗ, വിശ്വേശ്വരൻ, കാശി — ഈ മൂന്നു എന്നും ജാഗരൂകനാണ്.
കഥമേഷാ ത്രയീ സ്കംദ പ്രാപ്യതേ നിയതം നരൈഃ
സ്കന്ദാ, ഈ മൂന്നു മനുഷ്യർക്ക് ഉറപ്പായി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
തപസ്താദൃക്ക്വ വാ തിഷ്യേ തിഷ്യേ യോഗഃ ക്വ താദൃശഃ
എവിടെയാണ് അത്തരം തപസ്സ്, എവിടെയാണ് അത്തരം യോഗം, തിഷ്യാ?
വിനാപി തപസാ സ്കംദ വിനായോഗേന ഷണ്മുഖ
തപസ്സില്ലാതെ, യോഗമില്ലാതെയും, ആറുമുഖനേ,
കിം കിമാചരതാ സ്കംദ കാശീ പ്രാപ്യേത തദ്വദ
എന്ത് രീതിയിലാണ് കാശി നേടാൻ കഴിയുക, സ്കന്ദാ? അതു പറയൂ.
ആചാരഃ പരമോ ധര്മ ആചാരഃ പരമം തപഃ
നല്ല ആചാരം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം; ആചാരമാണ് ഉത്തമമായ തപസ്സും.
ആചാരമേവ പ്രഥമം തസ്മാദാചക്ഷ്വ ഷണ്മുഖ
അതിനാൽ ആദ്യം ആചാരത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ, ആറുമുഖനേ.
യദാചരന്നരോ നിത്യം സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത്
ഏത് ആചാരം പാലിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും എപ്പോഴും നേടും?
സ്ഥാവരാഃ കൃമയോഽബ്ജാശ്ച പക്ഷിണഃ പശവോ നരാഃ
സ്ഥാവരങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, ജലജീവികൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ —
സഹസ്രഭാഗഃ പ്രഥമാ ദ്വിതീയോനുക്രമാത്തഥാ
ആദ്യത്തേത് ആയിരത്തിൽ ഒരു ഭാഗം, രണ്ടാമത്തേത് അതുപോലെ ക്രമത്തിൽ —
ചതുര്ണാമപി ഭൂതാനാം പ്രാണിനോഽതീവ ചോത്തമാഃ 4.1.35.
നാലു ജീവികളിലുമുള്ള പ്രാണികളാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
മതിമദ്ഭ്യോ നരാഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തേഭ്യഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തു വാഡവാഃ
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ മനുഷ്യരാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അവരിൽ കുതിരകൾക്ക് മേൽക്കൈയുണ്ട്.
കൃതധീഭ്യോപി കര്താരഃ കര്തൃഭ്യോ ബ്രഹ്മതത്പരാഃ
ദൃഢബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ പ്രവർത്തകരാണ് ഉന്നതർ; പ്രവർത്തകരിൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവരാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
അന്യോന്യമര്ചകാസ്തേ വൈ തപോവിദ്യാഽവിശേഷതഃ
അവർ പരസ്പരം ആദരിക്കുന്നു, തപസ്സിലും ജ്ഞാനത്തിലും തുല്യരായിട്ടാണ്.
അതോ ജഗത്സ്ഥിതം സര്വം ബ്രാഹ്മണോഽര്ഹതി നാപരഃ തസ്മാദ്വിപ്രേണ സതതം ഭാവ്യമാചാരശീലിനാ
അതിനാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രാഹ്മണനു വേണ്ടിയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, മറ്റൊരാള്ക്കല്ല; അതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും നല്ല ആചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.
വിദ്വേഷ രാഗരഹിതാ അനുതിഷ്ഠംതി യം മുനേ
ദ്വേഷവും ആസക്തിയും ഇല്ലാതെ ആചാരം പാലിക്കുന്നവരാണ്, മുനിവരേ.
ലക്ഷണൈഃ പരിഹീനോപി സമ്യഗാചാരതത്പരഃ
ലക്ഷണങ്ങൾ കുറവായിരുന്നാലും, ആചാരത്തിൽ പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചവൻ —
ശ്രുതിസ്മൃതിഭ്യാമുദിതം സ്വേഷു സ്വേഷു ച കര്മസു
ഓരോരുത്തരുടെയും കര്ത്തവ്യങ്ങള് വേദങ്ങളും സ്മൃതികളും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ദുരാചാരരതോ ലോകേ ഗര്ഹണീയഃ പുമാന്ഭവേത്
ദുഷ്ടമായ പ്രവൃത്തിയില് ആസ്വാദനം കാണുന്നവനെ ലോകം നിന്ദിക്കുന്നു.