അഹോ മതേഃ സുദൌര്ബല്യമഹോഭാഗ്യസ്യ ദൌര്വിധമ്
അയ്യോ, മനസ്സിന്റെ ബുദ്ധിഹീനത എത്ര വലിയതാണു, അതിന്റെ ദുർഭാഗ്യം എത്ര വൈവിധ്യമാണു.
ശരീരം ജീര്യതേ നിത്യം സംജീര്യംതീംദ്രിയാണ്യപി
ശരീരം എല്ലായ്പോഴും ക്ഷയിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിരന്തരം ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സാപദം സംപദം ജ്ഞാത്വാ സാപായം കായമുച്ചകൈഃ
സമ്പത്ത് എത്രയും വേഗം ഇല്ലാതാകുന്ന ഒന്നാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഈ ശരീരവും അതുപോലെ തന്നെ നാശത്തിനും ദുഃഖത്തിനും വിധേയമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യാവന്നൈത്യായുഷശ്ചാംതസ്താവത്കാശീ ന മുച്യതേ
ഈ അസ്ഥിരമായ ജീവിതം അവസാനിക്കാതെ, കാശിയിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.
ജരാനികടനിക്ഷിപ്താ ബാധംതേ വ്യാധയോ ഭൃശമ് 4.1.25.
വയസ്സായതിന്റെ അടുത്ത് വന്ന രോഗങ്ങൾ ശക്തമായി വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
തീര്ഥസ്നാനേന ജപ്യേന പരോപകരണോക്തിഭിഃ
തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചും, ജപവും ചെയ്ത്, മറ്റുള്ളവർക്കു ഉപകാരപ്രദമായ പ്രവർത്തികളും വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ചും,
വിനൈവാര്ഥാര്ജനോപായം ധര്മാദര്ഥോ ഭവേദ്ധ്രുവമ്
ധനം സമ്പാദിക്കാനുള്ള മാർഗം ഇല്ലെങ്കിലും, സത്പ്രവർത്തി മാത്രം ഉറപ്പായും സമ്പത്ത് നൽകും.
ധര്മാദര്ഥോഽര്ഥതഃ കാമഃ കാമാത്സര്വസുഖോദയഃ
ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് സമ്പത്തും, സമ്പത്തിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹവും, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ സുഖവും ഉദിക്കുന്നു.
ഉപായത്രയമേവാത്ര സ്ഥാണുര്നിര്വാണകാരണമ്
ഇവിടെ മൂന്ന് മാർഗ്ഗങ്ങൾ മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
പൂര്വം പാശുപതോ യോഗസ്തതസ്തീര്ഥം സിതാസിതമ്
ആദ്യം പാശുപതയോഗം, അതിനുശേഷം വെള്ളയും കറുപ്പും നിറമുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ.
ശ്രീശൈല ഹിമശൈലാദ്യാ നാനാന്യായതനാനി ച
ശ്രീശൈലം, ഹിമശൈലം തുടങ്ങിയ വിവിധ ദൈവാലയങ്ങൾ,
തപാംസി നാനാരൂപാണി വ്രതാനി നിയമാ യമാഃ
നാനാവിധ തപസ്സുകൾ, വ്രതങ്ങൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ, യമങ്ങൾ,
മാനസാന്യപി ഭൌമാനി ധാരാതീര്ഥാദികാനി ച
മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്നതും ഭൂമിയിൽ ചെയ്യുന്നതും, തുടർച്ചയായ തീർത്ഥങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും,
ജപശ്ചാപി മനൂനാം ച തഥാഽഗ്നിഹവനാനി ച
മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുകയും, അഗ്നിയിൽ ഹോമങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്,
ത്രിരാത്രം പംചരാത്രാണി സാംഖ്യയോഗാദയസ്തഥാ 4.1.25.
മൂന്നു രാത്രിയും അഞ്ചു രാത്രിയും ഉള്ള വ്രതങ്ങൾ, സംഖ്യയും യോഗവും മറ്റും,
പുര്യശ്ചാപി സമാഖ്യാതാനൃതജംതു വിമുക്തിദാ
മുന്പ് പറഞ്ഞ ശുദ്ധീകരണക്രിയകളും, അസത്യത്തിൽ ജനിച്ച ജീവികൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നവയും,
ഏതാനി യാനി പ്രോക്താനി കാശീപ്രാപ്തികരാണി ച
ഇവയെല്ലാം, കാശി പ്രാപിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന മാർഗ്ഗങ്ങളാണ്.
അതഏവ ഹി തത്ക്ഷേത്രം പവിത്രമതിചിത്രകൃത്
അതിനാൽ ആ സ്ഥലം വളരെ വിശുദ്ധവും അത്ഭുതകരമായതുമാണ്.
ഇദമേവ ഹി തത്ക്ഷേത്രം കുശലപ്രശ്നകാരണമ്
ഇതേ സ്ഥലം തന്നെ, നല്ല ചോദ്യങ്ങൾ ഉണർത്താനുള്ള കാരണമാണ്.
അപി കാശ്യാഃ സമാഗച്ഛത്സ്പര്ശവത്സ്പര്ശ ഇഷ്യതേ
കാശിയിൽ നിന്ന് വന്നവരുടെ സ്പർശം പോലും, ശുദ്ധമായ സ്പർശമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ത്രിരാത്രമപിയേ കാശ്യാം വസംതി നിയതേംദ്രിയാഃ
കാഴ്ചിയില് ഇന്ദ്രിയങ്ങള് നിയന്ത്രിച്ചവരാണ് മൂന്നു രാത്രികള് പോലും താമസിച്ചാല് മതിയെന്നു പറയുന്നു.
ത്വം തു തത്ര കൃതാവാസഃ കൃതപുണ്യമഹോച്ചയഃ
നീ അവിടെ താമസിച്ച് വലിയ പുണ്യപ്രവൃത്തികള് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
തവ തത്ര തു യത്കുംഡമഗസ്തീശ്വരസന്നിധൌ
അവിടെ, അഗസ്തീശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യത്തില് നിന്നുള്ള നിന്റെ പുണ്യകുഴിയാണ്.
പിതൄന്പിംഡൈഃ സമഭ്യര്ച്യ ശ്രദ്ധാശ്രാദ്ധവിധാനതഃ
ശ്രദ്ധയോടെയും വിധിപ്രകാരം പിതാക്കളെ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച് ആരാധിച്ചു.
ഇത്യുക്ത്വാ സര്വഗാത്രാണി സ്പഷ്ട്വാ കുംഭോദ്ഭവസ്യ ച 4.1.25.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, തന്റെ ശരീരത്തെയും കുമ്പത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചവന്റെ ശരീരത്തെയും സ്പർശിച്ചു.
ജയ വിശ്വേശ നേത്രാണി വിനിമീല്യ വദന്നപി
അവൻ കണ്ണുകൾ അടച്ചു കൊണ്ടും സംസാരിക്കവേ, 'വിശ്വേശായ ജയമാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ്കംദേ വിസര്ജിതധ്യാനേ സുപ്രസന്നമനോമുഖേ
മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെയും മുഖം പ്രകാശത്തോടെ, സ്കന്ദനിൽ ധ്യാനം കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
വാരാണസ്യാസ്തു മഹിമാ ഹിമശൈലഭുവേ മുദാ
ഹിമപർവ്വതത്തിൽ ജനിച്ചവനോട് വാരാണസിയുടെ മഹത്വം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു.
ത്വയാ യഥാ സമാകര്ണി തദുത്സംഗനിവാസിനാ
നീ എങ്ങനെ കേട്ടുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ അങ്ങയുടെ മടിയിൽ ഇരുന്നവനോടു പറഞ്ഞു.
തത്ക്ഷേത്രസ്യാവിമുക്തസ്യ മമ മാതുഃ പുരഃ പുരാ
അവിമുക്തം എന്ന ആ ക్షേത്രം, എന്റെ അമ്മയുടെ മുമ്പിൽ പുരാതനകാലത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്നതാണ്.