നിവസംത്യമലാ യത്ര മാനസാ ബഹ്മണഃ സുതാഃ
അവിടെ മനസ്സിൽ മായ്ച്ചില്ലാത്ത ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ പുത്രന്മാർ വസിക്കുന്നു.
അന്യേ തു യോഗിനോ യേ വൈ ഹ്യസ്ഖലദ്ബ്രഹ്മചാരിണഃ
മറ്റുള്ളവർ യോഗികളാണ്; അവർ ഒരിക്കലും വഴിതെറ്റാത്ത ബ്രഹ്മചാരികളാണ്.
ജനലോകാത്തപോലോകസ്തേഷാം ലോചനഗോചരഃ 4.1.22.
ജനലോകത്തിൽ നിന്ന്, അവർക്ക് തപോലോകം കാണാൻ കഴിയുന്നു.
വൈരാജാ യത്ര തേ ദേവാ വസേയുര്ദാഹവര്ജിതാഃ
അവിടെ വൈരാജ ദേവന്മാർ തീയുടെ സ്പർശം ഇല്ലാതെ വസിക്കുന്നു.
തപസാ തോഷ്യ ഗോവിംദമഭിലാഷവിവര്ജിതാഃ
അവർ തപസ്സിലൂടെ ഗോവിന്ദനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; ഒന്നും ആഗ്രഹമില്ലാതെ.
ശിലോംഛ വൃത്തയാ യേ വൈ ദംതോലൂഖലികാശ്ച യേ
അവരിൽ ചിലർ ശിലോഞ്ചവൃത്തി പാലിക്കുന്നവരും, ചിലർ നിയന്ത്രിതരായി ഉലൂഖലിൽ അരിയുന്നവരുമാണ്.
ഗ്രീഷ്മേ പംചാഗ്നിതപസോ വര്ഷാസു സ്ഥംഡിലേശയാഃ
വെയിലിൽ അവർ അഞ്ചു അഗ്നി തപസ്സും, മഴക്കാലത്ത് നിലത്താണ് ഉറങ്ങുന്നതും ചെയ്യുന്നു.
കുശാഗ്രനീരവിപ്രൂഷസ്തൃഷിതാ യതയോഽപിബന്
ദാഹംകൂടിയ യതികൾ കുശഗ്രത്തിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിച്ചു.
ഊര്ധ്വദോഷോ രവിദൃശസ്ത്വേകാംഘ്രി സ്ഥാണു നിശ്ചലാഃ
കൈകൾ ഉയർത്തി, സൂര്യനെ നോക്കി, ഒരു കാലിൽ നിൽക്കുന്നു; അചഞ്ചലമായി ഒരു തൂണുപോലെ.
മാസോപവാസവ്രതിനശ്ചാതുര്മാസ്യ വ്രതാശ്ച യേ
ചിലർ മാസോപവാസവും, ചിലർ ചതുര്മാസവ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
യേ ച വര്ഷനിമേഷാ വൈ വര്ഷധാരാംബു തര്ഷകാഃ
ചിലർ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഒരു തവണ മാത്രം കണ്ണടയ്ക്കുന്നു; മഴത്തുള്ളികൾ മാത്രം കുടിച്ച് ദാഹം സഹിക്കുന്നു.
ജടാടവീ കോടരാംതഃ കൃതനീഡാംഡജാശ്ച യേ
ചിലർ ജടകളുടെ കുരുക്കിനുള്ളിൽ പക്ഷികൾ പോലെ കൂടുണ്ടാക്കി താമസിക്കുന്നു.
ലതാപ്രതാനൈഃ പരിതോ വേഷ്ടിതാവയവാശ്ച യേ 4.1.22.
വള്ളികളുടെ തണ്ടുകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് അവയുടെ ഇലയാൽ മുഴുവൻ ശരീരം മൂടപ്പെട്ടവരും,
ഇത്യാദി സുതപഃ ക്ലിഷ്ടവര്ഷ്മാണോ യേ തപോധനാഃ
ഇങ്ങനെ, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് ദേഹങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന വ്രതധാരികളും,
യാവദിത്ഥം സ പുണ്യാത്മാ ശൃണോതി ഗണയോര്മുഖാത്
അങ്ങനെ ആ പുണ്യാത്മാവ് ആ ഗണങ്ങളുടെ വായിൽനിന്ന് ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നത്രയും കാലം,
ത്വരാവംതൌ ഗണൌ തത്ര വിമാനാദവരുഹ്യ തൌ
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് ഗണങ്ങൾ ഉത്സാഹത്തോടും വേഗത്തോടും കൂടി ആ വിഹായസ്യാന്ന് ഇറങ്ങി വന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച സ്മൃത്യുക്താചാരചംചുശ്ച പ്രതീപഃ പാപകര്മസു
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനു വിരുദ്ധമായി സംസാരിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ പാപകര്മ്മങ്ങളിൽ എതിരാളിയാണ്.
അയി ദ്വിജ മഹാപ്രാജ്ഞ ജാനേ ത്വാം ശിവശര്മക
ഹേ ദ്വിജൻ, മഹാപണ്ഡിതനേ, ശിവശർമക എന്ന നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു.
സത്വരം ഗത്വരം സര്വം യച്ചൈതദ്ഭവതേക്ഷിതമ്
നീ വേഗത്തിൽ കണ്ടതെല്ലാം ഉടൻ തന്നെ—
ആ വൈരാജം പ്രതിപദമുപസംഹരതേ ഹരഃ
വൈരാജലോകം വരെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഹരൻ എല്ലാം പിന്വലിക്കുന്നു.
ചതുര്ഷു ഭൂതഗ്രാമേഷു ഹ്യേക ഏവ ഗുണോ നൃണാമ്
നാലു ജീവജാതികളിൽ മനുഷ്യർക്കു മാത്രമാണ് ഒരൊറ്റ ഗുണം സത്യമായുള്ളത്.
ചപലാനി വിനിര്ജിത്യേംദ്രിയാണി മനസാ സഹ
ചഞ്ചലമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിനോടൊപ്പം ജയിച്ചശേഷം—
ധര്മവംശഹരം കാമമര്ഥസംചയഹാരിണമ് 4.1.22.
ധർമ്മവംശത്തെ നശിപ്പിക്കുകയും സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ആസക്തി—
ജിത്വാ ക്രോധരിപും ധൈര്യാത്തപസോ യശസഃ ശ്രിയഃ
ധൈര്യത്തോടെ ക്രോധം എന്ന ശത്രുവിനെ ജയിച്ചാൽ വ്രതബലം, കീർത്തി, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ലഭിക്കും.
സദാ മദം പരിത്യജ്യ പ്രമാദൈകപദപ്രദമ്
എപ്പോഴും അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച്, അതു മാത്രം അനാവധാനം ഉണ്ടാക്കുന്നതാകയാൽ—
സര്വത്ര ലഘുതാ ഹേതുമഹംകാരം വിഹായ ച
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും താഴ്മയുടെ കാരണവും അഹങ്കാരവും ഉപേക്ഷിച്ച്—
ഹിത്വാ മോഹം മഹാദ്രോഹരോപണം മതിഘാതിനമ്
മോഹം എന്ന ബുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കുന്ന കോപമെന്ന വലിയ വൃക്ഷം ഉപേക്ഷിച്ച്—
ശ്രുതിസ്മൃതിപുരാണോക്തം പരിക്ഷുണ്ണം മഹാജനൈഃ
ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതും മഹാന്മാർ പരിശോധിച്ചതുമായത്—
കര്മഭൂമിം സമീഹംതേ സര്വേ സ്വര്ഗൌകസോ ദ്വിജ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാവരും, ഹേ ദ്വിജൻ, കര്മ്മഭൂമിയായ ഭൂമിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നാര്യാവര്തസുമോ ദേശോ ന കാശീ സദൃശീ പുരീ
ദേശങ്ങളിൽ ആര്യാവർത്തം ഏറ്റവും ഉത്തമം; നഗരങ്ങളിൽ കാശിക്ക് സമം മറ്റൊന്നുമില്ല.