കാര്തികസ്യ ചതുര്ദശ്യാം വിശ്വേശം യോ വിലോകയേത് 4.1.21.
കാർത്തികമാസത്തിലെ പതിനാലാം തീയതിയിൽ വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ—
അത്ര ബ്രഹ്മപുരീം കൃത്വാ യോ വിപ്രേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി 4.1.21.
ഇവിടെ ബ്രഹ്മാപുരി സ്ഥാപിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നവൻ—
നരോ ധ്രുവസ്യ ചരിതം പ്രസംഗേന സ്മരന്നപി 4.1.21.
ധ്രുവന്റെ കഥ അനുസ്മരിച്ചാൽ പോലും, അതു പരിപ്രേക്ഷ്യമായാലും,
ധ്രുവാഖ്യാനമിദം രമ്യം മഹാപാതകനാശനമ്
ഈ രമണീയമായ ധ്രുവാഖ്യാനം മഹാപാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു.
താവത്പ്രാപ മഹര്ലോകം സ്വര്ലോകാത്പരമാദ്ഭുതമ്
അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്കാൾ അത്ഭുതകരമായ മഹർലോകത്തിൽ എത്തി.
ദ്വിജോഽഥ ലോകം സംവീക്ഷ്യ സര്വതോ മഹസാ വൃതമ്
അപ്പോൾ ആ ദ്വിജൻ ആ ലോകം നോക്കി, എല്ലായിടത്തും പ്രകാശം നിറഞ്ഞതായി കണ്ടു.
താവൂചതുസ്തതോ വിപ്രം നിശാമയ മഹാമതേ
അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, കേൾക്കൂ.'
കല്പായുഷോ വസംത്യത്ര തപസാ ധൂതകല്മഷാഃ
ഇവിടെ കല്പംകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവർ വസിക്കുന്നു; അവർ തപസ്സിലൂടെ എല്ലാ മലിനതകളും കളഞ്ഞവരാണ്.
നിര്വ്യാജപ്രണിധാനേന ദൃഷ്ട്വാ തേജോമയം ജഗത്
നിഷ്കപടമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ അവർ ലോകം ശുദ്ധപ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞതായി കാണുന്നു.
ഇത്ഥം കഥാം കഥയതോര്ഭഗവദ്ഗണയോഃ പ്രിയേ
പ്രിയേ, ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ്റെ അനുചിതർ ഈ കഥ പറയുമ്പോൾ...
നിവസംത്യമലാ യത്ര മാനസാ ബഹ്മണഃ സുതാഃ
അവിടെ മനസ്സിൽ മായ്ച്ചില്ലാത്ത ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ പുത്രന്മാർ വസിക്കുന്നു.
അന്യേ തു യോഗിനോ യേ വൈ ഹ്യസ്ഖലദ്ബ്രഹ്മചാരിണഃ
മറ്റുള്ളവർ യോഗികളാണ്; അവർ ഒരിക്കലും വഴിതെറ്റാത്ത ബ്രഹ്മചാരികളാണ്.
ജനലോകാത്തപോലോകസ്തേഷാം ലോചനഗോചരഃ 4.1.22.
ജനലോകത്തിൽ നിന്ന്, അവർക്ക് തപോലോകം കാണാൻ കഴിയുന്നു.
വൈരാജാ യത്ര തേ ദേവാ വസേയുര്ദാഹവര്ജിതാഃ
അവിടെ വൈരാജ ദേവന്മാർ തീയുടെ സ്പർശം ഇല്ലാതെ വസിക്കുന്നു.
തപസാ തോഷ്യ ഗോവിംദമഭിലാഷവിവര്ജിതാഃ
അവർ തപസ്സിലൂടെ ഗോവിന്ദനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; ഒന്നും ആഗ്രഹമില്ലാതെ.
ശിലോംഛ വൃത്തയാ യേ വൈ ദംതോലൂഖലികാശ്ച യേ
അവരിൽ ചിലർ ശിലോഞ്ചവൃത്തി പാലിക്കുന്നവരും, ചിലർ നിയന്ത്രിതരായി ഉലൂഖലിൽ അരിയുന്നവരുമാണ്.
ഗ്രീഷ്മേ പംചാഗ്നിതപസോ വര്ഷാസു സ്ഥംഡിലേശയാഃ
വെയിലിൽ അവർ അഞ്ചു അഗ്നി തപസ്സും, മഴക്കാലത്ത് നിലത്താണ് ഉറങ്ങുന്നതും ചെയ്യുന്നു.
കുശാഗ്രനീരവിപ്രൂഷസ്തൃഷിതാ യതയോഽപിബന്
ദാഹംകൂടിയ യതികൾ കുശഗ്രത്തിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിച്ചു.
ഊര്ധ്വദോഷോ രവിദൃശസ്ത്വേകാംഘ്രി സ്ഥാണു നിശ്ചലാഃ
കൈകൾ ഉയർത്തി, സൂര്യനെ നോക്കി, ഒരു കാലിൽ നിൽക്കുന്നു; അചഞ്ചലമായി ഒരു തൂണുപോലെ.
മാസോപവാസവ്രതിനശ്ചാതുര്മാസ്യ വ്രതാശ്ച യേ
ചിലർ മാസോപവാസവും, ചിലർ ചതുര്മാസവ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
യേ ച വര്ഷനിമേഷാ വൈ വര്ഷധാരാംബു തര്ഷകാഃ
ചിലർ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഒരു തവണ മാത്രം കണ്ണടയ്ക്കുന്നു; മഴത്തുള്ളികൾ മാത്രം കുടിച്ച് ദാഹം സഹിക്കുന്നു.
ജടാടവീ കോടരാംതഃ കൃതനീഡാംഡജാശ്ച യേ
ചിലർ ജടകളുടെ കുരുക്കിനുള്ളിൽ പക്ഷികൾ പോലെ കൂടുണ്ടാക്കി താമസിക്കുന്നു.
ലതാപ്രതാനൈഃ പരിതോ വേഷ്ടിതാവയവാശ്ച യേ 4.1.22.
വള്ളികളുടെ തണ്ടുകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് അവയുടെ ഇലയാൽ മുഴുവൻ ശരീരം മൂടപ്പെട്ടവരും,
ഇത്യാദി സുതപഃ ക്ലിഷ്ടവര്ഷ്മാണോ യേ തപോധനാഃ
ഇങ്ങനെ, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് ദേഹങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന വ്രതധാരികളും,
യാവദിത്ഥം സ പുണ്യാത്മാ ശൃണോതി ഗണയോര്മുഖാത്
അങ്ങനെ ആ പുണ്യാത്മാവ് ആ ഗണങ്ങളുടെ വായിൽനിന്ന് ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നത്രയും കാലം,
ത്വരാവംതൌ ഗണൌ തത്ര വിമാനാദവരുഹ്യ തൌ
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് ഗണങ്ങൾ ഉത്സാഹത്തോടും വേഗത്തോടും കൂടി ആ വിഹായസ്യാന്ന് ഇറങ്ങി വന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച സ്മൃത്യുക്താചാരചംചുശ്ച പ്രതീപഃ പാപകര്മസു
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനു വിരുദ്ധമായി സംസാരിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ പാപകര്മ്മങ്ങളിൽ എതിരാളിയാണ്.
അയി ദ്വിജ മഹാപ്രാജ്ഞ ജാനേ ത്വാം ശിവശര്മക
ഹേ ദ്വിജൻ, മഹാപണ്ഡിതനേ, ശിവശർമക എന്ന നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു.
സത്വരം ഗത്വരം സര്വം യച്ചൈതദ്ഭവതേക്ഷിതമ്
നീ വേഗത്തിൽ കണ്ടതെല്ലാം ഉടൻ തന്നെ—
ആ വൈരാജം പ്രതിപദമുപസംഹരതേ ഹരഃ
വൈരാജലോകം വരെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഹരൻ എല്ലാം പിന്വലിക്കുന്നു.