ഭൂത്വാ രാജകുമാരോപി നാലംകുര്യാ മമോദരമ്
നീ രാജകുമാരനായാലും, എന്റെ ഗർഭത്തെ അലങ്കരിക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയില്ല.
അധിജാനുധരാജാനേര്മാനേന പരിബൃംഹിതമ്
മുട്ടുയർത്തി ഇരിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ മകനെന്ന അഭിമാനത്തിൽ നീ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കുക്ഷിം ഹിത്വാ കിമവസഃ സുരുചേശ്ച സുരോചിഷമ്
ഗർഭം വിട്ടു, നിനക്കും സുരുചിയുടെ തിളക്കത്തിനും എന്താണ് ശക്തി?
പതന്നിപീതബാഷ്പാംബുര്ധൈര്യാത്കിംചിന്ന ചോക്തവാന്
വീണു, കണ്ണുനീർ ഉള്ളിൽ അടക്കി, കുറച്ച് ധൈര്യത്തോടെ ഒന്നും പറയാതെ നിന്നു.
നിയംത്രിതോ മഹിഷ്യാശ്ച തസ്യാഃ സൌഭാഗ്യഗൌരവാത്
അവളുടെ ഭാഗ്യത്തിനും മാനത്തിനും ഭയന്ന്, രാജ്ഞിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിരുന്നു.
ശൈശവൈഃ സ ശിശുര്നത്വാ നൃപം സ്വസദനം യയൌ
കുട്ടിക്കാലത്തിൽ രാജാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, ആ ബാലൻ തന്റെ മുറിയിലേക്ക് പോയി.
സുഖലക്ഷ്മ്യൈവചാജ്ഞാസീദ്ധ്രുവം സമവമാനിതമ് 4.1.19.
സന്തോഷത്തിന്റെ മുഖചിഹ്നം കൊണ്ടുതന്നെ, ധ്രുവനെ അവഹേളിച്ചതാണെന്ന് വ്യക്തമായിരുന്നു.
കിംചിത്പരിമ്ലാനമിവ സസാംത്വം പരിഷസ്വജേ
അൽപം ഉണങ്ങിയതുപോലും, ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടതുപോലും, അവൻ അമ്മയെ അണച്ചുപിടിച്ചു.
ദീര്ഘം നിഃശ്വസ്യ ബഹുശോ മാതുരഗ്രേ രുരോദ ഹ
അവൻ ദീർഘമായി പലതവണ ഉച്ചശ്വാസം വിട്ട്, അമ്മയുടെ മുന്നിൽ കരഞ്ഞു.
ദുകൂലാംചല സംപര്കൈര്മൃദുലൈര്മൃദുപാണിനാ വിദ്യമാനേ നരപതൌ ശിശോ കേനാപമാനിതഃ
രാജാവ് അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും, അമ്മയുടെ മൃദുവായ കൈയും വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റവും സ്പർശിച്ച്, ആരോ കുട്ടിയെ അവമാനിച്ചു.
അപോഥസമുപസ്പൃശ്യ താംബൂലം പരിഗൃഹ്യ ച
അവൻ കണ്ണുനീർ തുടച്ചു, താമ്പൂലവും കൈയിൽ എടുത്തു.
സംപൃച്ഛേ ജനനി ത്വാഹം സമ്യക്ശംസ മമാഗ്രതഃ
അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു—എല്ലാം തുറന്നുപറയണം.
കഥം ന ഭവതീ മാതഃ പ്രിയാ ക്ഷിതിപതേരസി
അമ്മേ, രാജാവിന് നീ എങ്ങനെ പ്രിയങ്കരയല്ല?
കുമാരത്വേപി സാമാന്യേ കഥം ത്വഹമനുത്തമഃ
ഞാനും മറ്റുകുമാരന്മാരെപ്പോലെ തന്നെയാണെങ്കിൽ, എനിക്കെന്തുകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠതയില്ല?
കഥം നൃപാസനം യോഗ്യമുത്തമസ്യ കഥം ന മേ
ശ്രേഷ്ഠർക്കുള്ള രാജാസനം എനിക്ക് എങ്ങനെ അർഹമല്ല?
ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ സുനീതിര്നീതിമച്ഛിശോഃ
അവൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സുനീതിയും—
സ്വഭാവമധുരാം വാണീം വക്തും സമുപചക്രമേ 4.1.19.
സ്വഭാവത്തിൽ മധുരമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
നിവേദയാമി തേ സര്വം മാഽപമാനേ മതിം കൃഥാഃ
എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് തുറന്നു പറയും; നീ മനസ്സിൽ അവമാനം വയ്ക്കരുത്.
തയാ യദുക്തം തത്സര്വം തഥ്യമേവ ന ചാന്യഥാ
അവൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം സത്യമാണ്, മറ്റൊന്നുമില്ല.
തയാ ജന്മാംതരേ താത യത്പുണ്യം സമുപാര്ജിതമ്
മകനേ, അവൾക്ക് മുൻജന്മത്തിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം എത്രയോ ഉണ്ടെങ്കിൽ—
മാദൃശ്യോ മംദഭാഗ്യായാഃ പ്രമദാസു പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
അത് അവളെ സ്ത്രീകളിൽ ഉയർന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു; ദാരിദ്ര്യശാലിയായ എന്നെ അങ്ങനെ ഉയർത്തിയില്ല.
മഹാ സുകൃതസംഭാരൈരുത്തമശ്ചോത്തമോദരേ
വലിയ പുണ്യസഞ്ചയത്താൽ, ശ്രേഷ്ഠൻ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
ആതപത്രം ച ചംദ്രാഭം ശുഭേ ചാപി ച ചാമരേ
ചന്ദ്രനുപോലെ തിളങ്ങുന്ന വെള്ളി കുടയും, ശുഭമായ ചാമരികളും—
തുരംഗമാശ്ച തുരഗാസ്ത്വനാധിവ്യാധിജീവിതമ്
കഷ്ടങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത കുതിരകളും, ഉത്തമശക്തിയുള്ള അശ്വങ്ങളും—
വിപുലം ച കലാജ്ഞാനമധീതമപരാജിതമ്
അവള്ക്ക് കലകളിൽ വിശാലവും അജയ്യവുമായ അറിവ് ഉണ്ട്, അതു പൂർണ്ണമായി അഭ്യസിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദൃഷ്ടിഃ കാരുണ്യസംപൂര്ണാ വാണീ മധുരഭാഷിണീ
അവളുടെ കാഴ്ച കരുണയാൽ നിറഞ്ഞതും, സംസാരവും മധുരവും സ്നേഹപൂർവ്വവുമാണ്.
സര്വത്ര ശുചിതാ താത സാ പരോപകൃതിഃ സദാ ।। 4.1.19.
എവിടെയും, പ്രിയനേ, അവൾ ശുദ്ധയാണു; എന്നും മറ്റുള്ളവർക്കു സഹായം ചെയ്യുന്നതിൽ അവൾ മനസ്സോടെയാണ്.
സദോജിരേ ച പാംഡിത്യം പ്രാഗല്ഭ്യം ചരണാംഗണേ
സഭയിൽ അവൾ പാണ്ഡിത്യം കാണിക്കുന്നു; വഴിയിൽ അവൾക്ക് ആത്മവിശ്വാസം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മാര്ദവം സ്ത്രീപ്രയോഗേഷു വത്സലത്വം പ്രജാസു ച
സ്ത്രീകളോടുള്ള പെരുമാറ്റത്തിൽ അവൾ സ്നേഹവും, മക്കളോടു മാതൃസ്നേഹവും കാണിക്കുന്നു.
വാസോ ഭാഗീരഥീതീരേ തീര്ഥേ വാ മരണം രണേ
അവൾ ഗംഗാതീരത്ത് വസിക്കുകയോ, തിരുത്തിടങ്ങളിൽ മരിക്കുകയോ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീഴുകയോ ചെയ്യുന്നു.