സംത്യക്ത ബ്രാഹ്മണാചാരഃ സംധ്യാസ്നാനപരാങ്മുഖഃ
അവൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ ആചാരം ഉപേക്ഷിച്ചു; സന്ധ്യാ നമസ്കാരവും സ്നാനവും ചെയ്യാൻ താൽപ്പര്യമില്ലാതായി.
നടപാഖംഡിഭംഡൈശ്ച ബദ്ധപ്രേമപരംപരഃ
നാടകക്കാർ, പാചകക്കാർ, കപടന്മാർ എന്നിവരുമായി അവൻ അടുക്കള ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രേരിതോപി ജനന്യാ സ ന യാതി പിതുരംതികമ്
അമ്മ പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, അവൻ പിതാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായില്ല.
യദാ യദൈവ താം പൃച്ഛേദയേഗുണനിധിഃ സുതഃ
എപ്പോഴെങ്കിലും ഗുണനിധിയായ മകൻ അമ്മയെ ചോദിച്ചാൽ,
തദാ തദേതി സാ ബ്രൂയാദിദാനീം സ ബഹിര്ഗതഃ
അമ്മ പറഞ്ഞു, 'അവൻ ഇപ്പോൾ പുറത്തുപോയിരിക്കുന്നു.'
അധീത്യാധ്യയനാര്ഥം സ ദ്വിത്രൈര്മിത്രൈഃ സമം യയൌ
പഠനത്തിനായി, അവൻ രണ്ട് മൂന്നുപേർ സുഹൃത്തുക്കളുമായി പുറപ്പെട്ടു.
ന തത്കര്മ ച തദ്വൃത്തം കിംചിദ്വേത്തി സ ദീക്ഷിതഃ
ദീക്ഷിതനായ അവൻ ആ പ്രവർത്തിയും ആ ആചാരവും ഒന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു.
ഗൃഹ്യോക്തേന വിധാനേന പാണിഗ്രാഹമകാരയത്
ഗൃഹസ്ഥന്റെ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, അവൻ വിവാഹം നടത്തിച്ചു.
ശാസ്തി സ്നേഹാര്ദ്രഹൃദയാ ക്രോധനസ്തേ പിതേത്യലമ് 4.1.13.
സ്നേഹത്താൽ മൃദുവായ ഹൃദയത്തോടെ അമ്മ ഉപദേശിച്ചു: 'കോപം മതിയാക്കൂ, ഇതാണ് നിന്റെ പിതാവ്.'
ആച്ഛാദയാമി തേ നിത്യം പിതുരഗ്രേ കുചേഷ്ടിതമ്
പിതാവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്റെ ദുഷ്പ്രവർത്തികൾ ഞാൻ എപ്പോഴും മറച്ചു വയ്ക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാനാം ധനം പുത്ര സദ്വിദ്യാ സാധുസംഗമഃ
ബ്രാഹ്മണർക്കു സമ്പത്ത് നല്ല വിജ്ഞാനവും സദ്ജനസംഗവും ആണ്.
ഇതി രൂഢിമിഹ പ്രാപ്താസ്തവ പൂര്വപിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ പൂർവപിതാമഹന്മാർ ഇവിടെ പ്രശസ്തി നേടിയിരുന്നു.
സദ്വിദ്യാ സുമനോ ധേഹി ബ്രാഹ്മണാചാരമാചര
നല്ല വിജ്ഞാനം സംരക്ഷിക്കൂ; ബ്രാഹ്മണന്റെ ആചാരം പാലിക്കൂ.
ഊനവിംശതികോഽസി ത്വമേഷാ ഷോഡശവാര്ഷികീ
നീ ഇപ്പോഴും പതിനൊന്ന് വയസ്സില്ല; അവൾ പതിനാറു വയസ്സാണ്.
ഏതാം സംവൃണു സദ്വൃത്താം പിതൃഭക്തിയുതാ ഭവ
നല്ല ഗുണമുള്ള ഈ പെൺകുട്ടിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ; പിതാവിനോടു ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കൂ.
തതോഽപത്രപസേ കിം ന ത്യജ ദുര്വൃത്തതാം ശിശോ
പിന്നെ, നീ എന്തിനാണ് ലജ്ജിക്കുന്നത്? കുട്ടി, ദുഷ്പ്രവർത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കൂ.
തേഭ്യോപി ന ബിഭേഷി ത്വം ശുദ്ധോസ്യുഭയ വംശതഃ
അവരിൽ നിന്നുമാണ് ഭയം തോന്നാത്തത്; നീ ഇരുവംശത്തുനിന്നും ജനിച്ച ശുദ്ധനായവൻ ആണല്ലോ.
ഗൃഹേപി ശിഷ്യാന്പശ്യൈതാന്പിതുസ്തേ വിനയോചിതാന്
നിന്റെ വീട്ടിൽ പോലും, അച്ഛന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ, നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവരെ കാണണം.
ശ്രദ്ധാം വിഹായ തേ താതേ വൃത്തിലോപം കരിഷ്യതി 4.1.13.
വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, മകനേ, ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെടും.
അനംതരം ഹസിഷ്യംതി യുക്തം ദീക്ഷിതതാസ്ത്വിതി
ഉടൻ തന്നെ അവർ ചിരിക്കും, 'ദീക്ഷിതനു ഇതൊക്കെയാണ് യോജിക്കുന്നത്' എന്നു പറയും.
മാതുശ്ചരിത്രം തനയോ ധത്തേ ദുര്ഭാഷണൈരിതി
മകന്റെ വാക്കുകളിൽ കഠിനതയുണ്ടെങ്കിൽ, അമ്മയുടെ സ്വഭാവം അവൻ ഏറ്റെടുക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
തദംഘ്രിലീനമനസോ മമ സാക്ഷീ മഹേശ്വരഃ
എന്റെ മനസ്സ് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; മഹേശ്വരൻ തന്നെ സാക്ഷിയാണ്.
അഹോ ബലീയാന്സവിധിര്യേന ജാതാ ഭവാനിതി
അയ്യോ, വിധി എത്ര ശക്തമാണെന്നു നോക്കൂ; അതിനാലാണ് നീ ജനിച്ചത്.
ന തത്യാജ ച തദ്ധര്മം ദുര്ബോധോ വ്യസനീ യതഃ
അവൻ ആ ദുർബോധ്യമായ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല, കാരണം അവൻ അതിൽ അടിമയായിരുന്നു.
സപാരദാരൈര്വ്യസനൈരേഭിഃ കോത്ര ന ഖംഡിതഃ
പറസ്യസ്ത്രീകളോടും മറ്റു ദുർവൃത്തികളോടും അടിമയായവരിൽ ആരാണ് നശിക്കാതിരുന്നത്?
അര്പയേദ്ദ്യൂതകാരാണാം സകുപ്യം വസനാദികമ്
അവൻ കോപത്തോടെ ചൂതുകാരെ വസ്ത്രം മുതലായവ നൽകുമായിരുന്നു.
സ്വപംത്യാസ്ത്വേകദാഽഽദായ ദുരോദരികരേഽര്പയത്
ഒരു ദിവസം ഭാര്യയുടെ വസ്ത്രം എടുത്ത് ദൂരെയുള്ള ഒരു ചൂതുകാരന് നൽകി.
ദീക്ഷിതേന പരിജ്ഞാതാ ദൈവാദ്ദ്യൂതകൃതഃ കരേ പൃഷ്ടസ്തേനാഥ നിര്ബംധാദസകൃത്പ്രത്യുവാച കിമ്
ദീക്ഷിതൻ ദൈവകൃതമായ ചൂതുകാരനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവനെ പലതവണ ചോദ്യം ചെയ്തു: 'എന്തിനാണ്?'
മമാക്ഷിപസി വിപ്രോച്ചൈഃ കിം മയാ ചൌര്യ കര്മണാ 4.1.13.
നീ എന്നെ ഉച്ചത്തിൽ കുറ്റം പറയുന്നു, ബ്രാഹ്മണാ; ഞാൻ എന്ത് മോഷണം ചെയ്തുവെന്ന് പറയൂ.
മമ മാതുര്ഹി പൂര്വേ ദ്യുര്ജിത്വാനീതോ ഹി ശാടകഃ
എന്റെ അമ്മയ്ക്ക് മുമ്പ് ചൂതിൽ ജയിച്ച് ഒരു വസ്ത്രം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.